Trăn trở về thuế thu nhập cá nhân đối với người nước ngoài lưu trú ngắn hạn tại Việt Nam

Cập nhật lúc : 10:40 AM, 05/01/2010
Ảnh minh họa.
(eFinance số 77 Ngày 15/11/2009) -  (Tạp chí Tài chính Điện tử số 77 ngày 15/11/2009) - Chuyên mục mới NHỮNG CHUYỆN CHỈ NGƯỜI TRONG NGHỀ MỚI HIỂU kỳ này đề cập đến những trăn trở của những cán bộ làm công tác tài chính tại doanh nghiệp nói riêng và tại cơ quan chi trả thu nhập nói chung về trường hợp khó xử của họ trong việc quản lý thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với người nước ngoài vào Việt Nam làm việc.

Trên chuyến bay VN 901 từ Hà Nội vào thành phố Hồ Chí Minh tôi được những người bạn đồng hành tâm sự về nỗi băn khoăn của họ về việc thu thuế thu nhập đối với người nước ngoài vào Việt Nam làm việc theo phân công của công ty nước ngoài. Thông tin được biết về những người nước ngoài trong câu chuyện là các cá nhân có thời gian lưu trú tại Việt Nam đều dưới 3 tháng (90 ngày).

1- Anh bạn A nêu tình huống

Cơ quan anh A được đón tiếp một số kỹ sư người nước ngoài là nhân viên của một công ty tư vấn GM có trụ sở tại nước ngoài được cử vào Việt Nam làm nhiệm vụ giám sát công trình xây dựng. Công ty của anh ta đăng ký hoạt động tại Cộng hoà Liên bang Đức và trúng thầu tư vấn giám sát công trình xây dựng trụ sở cơ quan Q tại Việt Nam. Do chỉ có một hợp đồng nhà thầu, công ty GM không thành lập cơ sở thường trú, không tổ chức bộ máy kế toán tại Việt Nam. Nghĩa vụ thuế của GM với Chính phủ Việt Nam được thông qua phía đối tác Việt Nam là Ban quản lý công trình dự án xây dựng trụ sở Q (BQL trụ sở Q).

Để thực hiện việc giám sát thi công theo thiết kế và tiêu chuẩn kỹ thuật công trình, tuỳ theo công việc chuyên môn của nhân viên và tiến độ từng hạng mục công trình, công ty GM cử các kỹ sư của mình lần lượt vào Việt Nam làm việc. Thời gian lưu tại Việt Nam làm việc của mỗi người chỉ khoảng vài tháng, thậm chí vài tuần nhưng phần đông trong số họ không đáp ứng được tiêu chí của cá nhân cư trú. Tiền lương của các kỹ sư giám sát này do công ty GM trả qua tài khoản ngân hàng tại CHLB Đức, cá nhân tự lo chỗ ở tại Việt Nam trong thời gian làm việc. Các cá nhân này không có quan hệ giao dịch tiền nong với phía đối tác là BQL trụ sở Q, ngoại trừ các việc đón tiếp khi đến và rời VN, làm thủ tục khai báo tạm trú, tạm vắng, thu xếp người phiên dịch cho công việc.

Với tư cách là cán bộ của BQL trụ sở Q, anh bạn A quan tâm đến các vấn đề dưới đây:

(i) Có phải thu thuế TNCN của các kỹ sư này hay không? Bởi vì nếu không thu thì vô lý quá và quả thật không công bằng. Thực tế cho thấy trình độ của họ cũng không hơn các kỹ sư của Việt Nam nhiều lắm nhưng chắc chắn thu nhập phải cao gấp nhiều lần thì họ mới chịu vào ta, trong khi kỹ sư người Việt đã phải nộp thuế rồi.

(ii) Nếu thu thuế thì dựa vào văn bản nào, và quản lý thuế như thế nào vì cơ quan BQL trụ sở Q không chi trả thu nhập cho kỹ sư nước ngoài nên không thể khấu trừ thuế TNCN. Khi đặt vấn đề với kỹ sư thì họ trả lời rằng họ làm việc cho GM theo luật pháp của Đức, họ đã nộp thuế TNCN tại Đức thông qua việc GM đã khấu trừ thuế, chưa kể đến việc 2 nước đã ký kết Hiệp định tránh đánh thuế 2 lần,…

(iii) Với hướng dẫn của cục thuế H, anh cán bộ BQL trụ sở Q đã có thư gửi các kỹ sư nước ngoài thì gặp sự phản ứng của vài người với lý do: trong số kỹ sư nước ngoài đã vào Việt Nam thì họ không phải lần đầu, cũng với công việc giám sát, tại sao các năm trước họ không phải nộp nhưng năm 2009 lại phải nộp thuế cho Việt Nam.

(iv) Cho dù họ chấp nhận nộp thuế tại Việt Nam cho thời gian họ có mặt làm việc thì họ sẽ nộp kiểu gì, ai thu thuế, ai khấu trừ. Tương tự, người Việt Nam đi ra nước ngoài làm việc, học tập hoặc trong thời gian vài tháng như họ có phải không phải nộp thuế cho nước đến không?,…

2- Đối tác của anh A trong câu chuyện

Trao đổi những nội dung trong câu chuyện từ lúc còn ngồi tại phòng đợi sân bay cho đến khi tàu bay chuẩn bị hạ cánh với anh bạn A là một phụ nữ cao, gầy, đeo cặp kính trắng rất dầy, có vẻ như là trí thức (và mãi sau này tôi mới được biết chị là một luật sư, đang công tác tại một cục lớn của ngành Thuế). Với giọng nói nhẹ nhàng, lịch sự nhưng đầy tự tin, nội dung giải thích vừa có đạo lý kinh tế, vừa kiên quyết thể hiện các quy định pháp luật, tôi hiểu rằng chị đã chinh phục được người bạn đồng hành. Tuy nhiên, qua câu chuyện của 2 người, chúng tôi hiểu rằng một số quy định trong các văn bản hướng dẫn của chúng ta cần được tiếp tục rà soát, sớm ban hành các quy định bổ sung nhằm tạo thuận lợi cho cả người nộp thuế, người quản lý thuế và các bên thứ 3 có liên quan.

3- Một vài nhận xét và đề xuất từ câu chuyện của bạn đồng hành

Với câu chuyện vừa ghi lại, chúng ta thấy đã có sự xuất hiện của 3 chủ thể và rất cần phải xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể là: (i) công ty GM với tư cách là nhà thầu, chủ quản của cá nhân kỹ sư người nước ngoài vào Việt Nam làm việc; (ii) các cá nhân là kỹ sư nước ngoài của công ty GM; và (iii) Bên đối tác Việt Nam – BQL trụ sở Q. Từ việc này, chúng ta sẽ đi đến “khoanh vùng” và xác định nghĩa vụ của từng chủ thể theo quy định của luật pháp Việt Nam, phù hợp với thông lệ quốc tế.

- Một là, đối với Bên đối tác nước ngoài: Công ty GM tiến hành hoạt động kinh doanh, dịch vụ tại Việt Nam theo Hợp đồng nhà thầu, do đó sẽ thực hiện nghĩa vụ thuế đối với nguồn thu nhập phát sinh tại Việt Nam. Thuế nhà thầu sẽ gồm 2 phần riêng biệt là thuế GTGT và thuế TNDN (Quy định tại Thông tư số 134/2008/TT-BTC ngày 31/12/2008 của Bộ Tài chính, với các Hợp đồng từ trước ngày 01/01/2009 thực hiện theo Thông tư số 05/2005/TT-BTC ngày 11/01/2005 của Bộ Tài chính). Trong đó, thuế GTGT áp vào dịch vụ cung cấp cho Bên Việt Nam, Bên Việt Nam sẽ trả thuế đồng thời được tính khấu trừ thuế đầu vào nếu là doanh nghiệp hoặc tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hoá, dịch vụ chịu thuế GTGT. Trường hợp Bên Việt Nam là cơ quan thụ hưởng ngân sách, đơn vị sự nghiệp (không kinh doanh) thì số tiền thuế GTGT cho hoạt động này được tính trong dự toán do nguồn ngân sách nhà nước hoặc ngân sách của đơn vị. Thuế TNDN thuộc nghĩa vụ của Bên nước ngoài nhưng vì họ không hiện diện, không có tài khoản, không đăng ký thuế với nhà chức trách thuế của Việt Nam cho nên Bên đối tác Việt Nam chịu trách nhiệm khấu trừ tiền thuế tại nguồn và trừ vào số tiền phải thanh toán cho nhà thầu nước ngoài. Với trường hợp của công ty GM, do không thực hiện chế độ kế toán Việt Nam nên sẽ thực hiện nộp thuế theo mức thuế khoán theo tỷ lệ % thu nhập trên doanh thu.

- Hai là, đối với cá nhân kỹ sư người nước ngoài do công ty GM cử vào Việt Nam, xét về đạo lý nguồn thu nhập theo thông lệ của nhiều nước thì các kỹ sư này thuộc đối tượng không cư trú của nước mà anh ta tới làm việc (Việt Nam), thu nhập thực nhận tại nơi đăng ký thường trú (Đức) – nơi anh ta là đối tượng cư trú, không được trả thu nhập tại Việt Nam. Vì thế các kỹ sư nước ngoài không có nghĩa vụ trả thuế tại Việt Nam (trường hợp này giống như các Bác sỹ của Việt Nam được Nhà nước cử đi làm chuyên gia cho các nước châu Phi trước đây). Với trường hợp tuy công tác ngắn ngày, không phải là đối tượng cư trú nhưng thực nhận thu nhập tại Việt Nam (thu nhâp do cơ quan đóng tại Việt Nam chi trả, hoặc nước ngoài chuyển tiền vào Việt Nam để trả cho cá nhân) thì ngược lại, họ phải nộp thuế cho Việt Nam. Đây là việc bình thường, đã được luật pháp Việt Nam quy định, đúng với thông lệ quốc tế.

- Ba là, đối với Bên đối tác Việt Nam: Trách nhiệm của BQL trụ sở Q là thông báo cho phía đối tác là công ty GM và các kỹ sư của họ có nghĩa vụ phải trả thuế TNCN cho những ngày họ thực thi công việc tại nước ta, không phân biệt thu nhập đó do ta chi trả hay GM chi trả. Nội dung này đã được quy định tại Luật thuế TNCN số 04/2007 và các văn bản hướng dẫn. Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận một thực tế đang nổi lên vướng mắc trong nhiều năm qua và hiện nay là định nghĩa về “thu nhập phát sinh tại Việt Nam” chưa thật rõ ràng. Chúng ta đang tiếp cận theo cách lập luận rằng : do có công việc đang làm tại Việt Nam (kể cả công việc đó do cơ quan nước ngoài không cư trú thuê mướn) nên thu nhập nhận được do cơ quan nước ngoài chi trả tại nước ngoài cũng phải nộp thuế tại Việt Nam. Cách tiếp cận này cũng chưa được các bên nước ngoài, các nhà tư vấn đồng thuận và đây cũng là một khó khăn đối với Bên đối tác Việt Nam khi thông báo cho phía nước ngoài. Với thắc mắc của cá nhân người nước ngoài nêu tại điểm (iii) câu chuyện, chúng ta cần có lời giải thích: Trước đây theo quy định của Pháp lệnh thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao thì cá nhân nước ngoài không cư trú có thời hạn hiện diện tại Việt Nam 30 ngày trở xuống thì được miễn trừ nghĩa vụ thuế TNCN. Pháp lệnh cũng thiếu các quy định để thu thuế đối với người không cư trú nhận thu nhập ở ngoài Việt Nam. Những quy định khiếm khuyết này đã được quy định trong Luật thuế TNCN mới.

- Bốn là, tiếp theo việc thứ ba kể trên, trách nhiệm nộp thuế của các kỹ sư nước ngoài được nhận thức thông suốt, họ sẵn sàng nộp cho chúng ta nhưng công bằng mà nói các văn bản hướng dẫn của chúng ta vẫn còn một khoảng trống. Đó là, Thông tư số 84/2008/TT-BTC ngày 30/9/2008 của Bộ mới chỉ quy định trách nhiệm khấu trừ thuế tại nguồn đối với cơ quan chi trả thu nhập có trụ sở tại Việt Nam, đang trả thu nhập cho cá nhân không cư trú. Trong khi đó, chúng ta còn thiếu quy định trách nhiệm của cá nhân người không cư trú phải kê khai thuế tại cơ quan nào: khai tại cơ quan thuế địa phương nơi cá nhân đang làm việc, hay khai thuế thông qua cơ quan là Bên đối tác Việt Nam. Việc này cần sớm đặt lên bàn của các đơn vị tham mưu giúp Bộ Tài chính soạn thảo văn bản hướng dẫn về quản lý thuế TNCN !

Với câu chuyện trên, chuyên mục của chúng tôi sẽ chuyển đề xuất của độc giả tới các đơn vị có trách nhiệm nghiên cứu, trình Lãnh đạo Bộ Tài chính. Niềm mong mỏi của chúng tôi là làm sao ngành thuế của chúng ta có được nhiều cán bộ như chị Luật sư trong câu chuyện này.

Xin được trân trọng cảm ơn những người bạn đồng hành đã tranh luận để chuyên mục của chúng tôi có được thông tin này.

(Nguyễn Văn Phụng, Vụ Chính sách Thuế - BTC)

23/1024/1025/10

23°C

22°C - 28°C

22°C - 27°C

Thay đổi: 1,04 Tổng số GD: 20.900
Tổng KLGD: 75.998.425 Tổng GTGD: 944,00 tỷ
Thay đổi: -1,57 Tổng số GD: 57.520
Tổng KLGD: 161.905.991 Tổng GTGD: 3.095,06 tỷ

Liên kết Website Đăng ký tin thư