Cần thay đổi nhận thức và hành động về CMMi

 (Tạp chí Tài chính Điện tử số 86 ngày 15/8/2010) - Đối với các doanh nghiệp (DN) phần mềm, việc áp dụng chuẩn CMMi (Capability Maturity Model Integration - Mô hình trưởng thành năng lực tích hợp) không chỉ góp phần chuẩn hoá quy trình sản xuất, quản lý chất lượng của các DN mà còn góp phần nâng cao năng lực hoạt động và sức cạnh tranh cho các DN. Việc sở hữu một chứng chỉ được quốc tế công nhận như CMMi sẽ giúp DN có được “giấy thông hành” bước vào thị trường phần mềm thế giới, từ đó nâng cao cơ hội kinh doanh và tiếp nhận đầu tư quốc tế.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Thế nhưng ở Việt Nam, trong tổng số khoảng 1.000 DN phần mềm trên phạm vi cả nước, hiện mới chỉ có hơn 10 DN đạt chứng chỉ CMMi và cũng chỉ mới có khoảng 30 DN tuyên bố xây dựng quy trình theo chuẩn CMMi.

Chính phủ nỗ lực “kích cầu”

Nhằm hỗ trợ các DN phần mềm Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt và giao Bộ Thông tin & Truyền thông (TT&TT) làm chủ đầu tư dự án “Hỗ trợ các DN xây dựng, áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn CMMi”, dự kiến triển khai trong 3 năm (2010 – 2012) với tổng mức đầu tư khoảng 60 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách Nhà nước, hỗ trợ các DN xây dựng, áp dụng, lấy chứng chỉ quy trình sản xuất theo chuẩn CMMi từ mức 3 trở lên.

Mỗi DN tham gia dự án sẽ được hỗ trợ khoảng 25.000USD cho việc đào tạo, tư vấn xây dựng và áp dụng quy trình, đánh giá cấp chứng nhận CMMi. Trong đó, khoảng 15.000USD hỗ trợ cho việc đào tạo, tư vấn xây dựng và áp dụng quy trình theo chuẩn CMMi tại DN và khoảng 10.000USD cho việc đánh giá cấp chứng nhận CMMi.

Chi phí hỗ trợ DN được thanh toán theo 3 đợt: đợt 1 thanh toán 80% chi phí hỗ trợ cho phần xây dựng, áp dụng quy trình, yêu cầu kết quả cần đạt là DN phải xây dựng được bộ tài liệu quy trình chuẩn và áp dụng vào ít nhất 3 dự án thực tế của DN; Đợt 2 thanh toán 20% chi phí hỗ trợ cho phần xây dựng, áp dụng quy trình, chỉ thanh toán khi DN bắt đầu công việc đánh giá thử; Đợt 3 thanh toán 100% chi phí hỗ trợ cho phần đánh giá, đạt chứng chỉ, với điều kiện DN đã đạt chứng chỉ CMMi. Thời gian để DN xây dựng, áp dụng quy trình và đánh giá, đạt chứng chỉ CMMI mức cam kết không vượt quá 18 tháng.

Theo ông Trần Hoài Nam, chuyên viên Ban Quản lý các dự án công nghiệp CNTT, Bộ TT&TT, tiêu chí sơ tuyển DN được hỗ trợ dự kiến gồm: Doanh thu từ hoạt động sản xuất phần mềm; Số lượng nhân viên làm phần mềm; Số lượng nhân viên làm quy trình hoặc quản lý chất lượng phần mềm; Ưu tiên các doanh nghiệp triển khai CMMI lần đầu.

Nói vậy không có nghĩa là “thu hẹp cửa” đối với những DN đã triển khai CMMi nhưng “đứt gánh giữa đường” khi không còn đủ khả năng tài chính để hoàn tất công việc. Đơn cử như trường hợp Công ty Run System, từ năm 2007, công ty này đã bỏ ra 50.000USD để hướng tới mục tiêu đạt CMMI mức độ 3. Tuy nhiên, do khủng hoảng kinh tế, đến năm 2009 thì DN không đủ kinh phí để làm tiếp, trong khi chỉ cần đánh giá thêm 1 – 2 đợt nữa là có thể đạt chứng chỉ cấp 3. Ông Trần Ngọc Cường, Phó Giám đốc Công ty này đề xuất: “Chúng tôi hy vọng có thể dựa vào dự án của Bộ TT&TT để có thể làm tiếp những công việc còn lại. Không nhất thiết phải làm từ đầu nên chúng tôi chỉ cần hỗ trợ khoảng 10.000 USD chứ không cần tới 25.000 USD”.

Hồi đáp nguyện vọng của Run System, ông Nguyễn Trọng Đường, Vụ trưởng Vụ Công nghệ thông tin, Bộ TT&TT khẳng định, những DN như Run System cũng vẫn có nhiều cơ hội được nhận hỗ trợ từ dự án đang được Bộ TT&TT triển khai, bởi phương thức thanh toán của dự án này được căn cứ theo thực tế. Các công việc được hỗ trợ gồm 2 gói: Xây dựng quy trình (15.000USD), Đánh giá chứng chỉ (10.000USD). Vận dụng vào trường hợp Run System, chỉ cần đánh giá để đạt chứng chỉ thì chí ít sẽ vẫn được hỗ trợ 10.000USD theo thực tế công việc.

Tính đến nay, Bộ TT&TT đã gửi thông báo về chương trình hỗ trợ CMMi cho các DN và đã nhận lại hơn 60 hồ sơ đăng ký tham gia. Tuy nhiên, theo ông Đường cho biết thì trong năm 2010 sẽ chỉ có khoảng 30 DN được hỗ trợ. Các DN có nhu cầu khác có thể chờ đợi cơ hội ở những đợt sau (đầu năm 2011 sẽ có tiếp đợt hỗ trợ cho 30 DN khác, và giữa năm 2011 lại có hỗ trợ cho 30 DN khác nữa). Trong cả giai đoạn 2010 – 2012 sẽ có khoảng 100 DN được nhận hỗ trợ từ Chính phủ trong việc triển khai quy trình sản xuất theo chuẩn CMMi.

Ông Đường chia sẻ: “Khoản hỗ trợ 25.000USD không đủ để một DN phần mềm triển khai quy trình sản xuất theo chuẩn CMMi, song đây là nỗ lực của Chính phủ nhằm “kích cầu” triển khai CMMi, nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành công nghiệp phần mềm Việt Nam. Hy vọng sau khi triển khai dự án hỗ trợ DN xây dựng quy trình sản xuất theo chuẩn CMMi (2010 – 2012) sẽ có khoảng 50 DN đạt chứng chỉ. Ngoài ra, việc có nhiều DN đạt chứng chỉ CMMi sẽ góp phần quan trọng trong việc tạo dựng thương hiệu cho ngành công nghiệp phần mềm Việt Nam trên trường quốc tế”.

Sẽ không có lãng phí

CMMi là chuẩn xây dựng quy trình quản lý chất lượng được phát triển bởi Viện Công Nghệ Phần Mềm thuộc trường Đại học Carnegie Mellon của Mỹ, hiện đang được áp dụng rất rộng rãi trên thế giới. Mô hình CMMi phù hợp cho bất kỳ doanh nghiệp nào có hoạt động phát triển dịch vụ và sản phẩm; thiết lập, quản lý và cung cấp dịch vụ; thu mua sản phẩm và dịch vụ (như doanh nghiệp ngành ICT bao gồm sản xuất phần mềm, cung cấp dịch vụ nội dung số, cung cấp dịch vụ thiết bị tin học, cung cấp dịch vụ CNTT cho khách hàng trong và ngoài doanh nghiệp, v.v).

CMMi được chia thành 5 cấp độ (level), trong đó mức 5 là mức độ cao nhất, hoàn thiện nhất.

Trao đổi với phóng viên Tài chính điện tử bên lề Hội thảo “Hỗ trợ các DN triển khai quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn CMMI” vừa diễn ra mới đây, làm rõ hơn con số 25.000USD/DN, ông Nguyễn Trọng Đường cho biết, trên thực tế, để xây dựng được quy trình sản xuất theo chuẩn CMMi, một DN lớn thường phải đầu tư khoảng 80.000USD, DN bé hơn thì tốn khoảng 40.000 USD, và nếu tính trung bình thì mỗi DN cần chi khoảng 50.000USD. Với nguyên tắc Chính phủ hỗ trợ 1 nửa, DN chịu 1 nửa, Bộ TT&TT đã đề xuất mức hỗ trợ là 25.000USD/DN.

Chia sẻ băn khoăn về trường hợp DN cứ đăng ký để nhận hỗ trợ nhưng sau đó không tiến hành xây dựng chuẩn CMMi, gây lãng phí ngân sách Nhà nước, bà Võ Phương Tâm, Giám đốc ICT của Công ty TÜV Rheinland Việt Nam bày tỏ sự tin tưởng rằng “Bộ TT&TT hiểu rất rõ vấn đề này và đã lấy ý kiến đóng góp từ nhiều đối tác cung cấp dịch vụ tư vấn, đánh giá, để xây dựng tiêu chí hoàn hảo, giảm thiểu rủi ro DN dùng nguồn vốn của Chính phủ để làm việc khác (chẳng hạn, Bộ TT&TT quy định tới một mốc thời gian nhất định trong quá trình triển khai dự án xây dựng chuẩn CMMi sẽ phải đạt số lượng quy trình chuẩn nhất định và phải có chứng cứ tài liệu rõ ràng mới có thể được hưởng chi phí hỗ trợ)”.

Bàn thêm về vấn đề này, ông Nguyễn Trọng Đường cho rằng không phải DN nào xây dựng CMMi cũng đạt chứng chỉ vì xây dựng chuẩn CMMi khó hơn nhiều so với các tiêu chuẩn khác (ví dụ như ISO). Trường hợp DN xây dựng quy trình mà không đạt chứng chỉ thì cũng không nên coi đó là một sự lãng phí tiền đầu tư bởi trên thực tế, dù không đạt chứng chỉ song quy trình sản xuất và quản lý của DN cũng đã được cải thiện và nâng cao. Trên thực tế, vẫn có nhiều DN chỉ xây dựng quy trình mà không muốn tốn tiền cho việc thi lấy chứng chỉ bởi cho rằng không ai đánh giá mình chính xác và thực chất bằng chính mình.

Muốn có CMMi, cần chuẩn bị gì?

Theo ông Kama Neson Ganeson Kamesh, Tổng Giám đốc khu vực ECCI Group,  xây dựng quy trình theo chuẩn CMMI không khó, thực chất chỉ là… biến những điều cần làm thành quy định, tiêu chuẩn phù hợp với thông lệ quốc tế. Với kinh nghiệm đã tư vấn cho khoảng 13 khách hàng Việt Nam của ECCI Group, ông Kama Neson Ganeson Kamesh cho biết: Các DN phần mềm Việt Nam thường có 50 – 100 lập trình viên. Trung bình chỉ sau khoảng 12 – 18 tháng triển khai để các cán bộ nhân viên trong DN cảm nhận được quy trình thì DN có thể đạt được chứng chỉ CMMI cấp độ 3.

Ông Kama Neson Ganeson Kamesh khẳng định rằng dự án CMMI cũng quan trọng tương đương với các dự án thương mại khác và qua thực tế cho thấy, các DN trong lĩnh vực du lịch, khách sạn dễ được cấp chứng chỉ CMMI hơn lĩnh vực CNTT. Theo ông, nhân tố hàng đầu là cam kết, hỗ trợ và sự tích cực của lãnh đạo DN. Bên cạnh đó, cần giám sát thường xuyên, hỗ trợ, bố trí, phân công nhân lực và tài nguyên, tập trung đào tạo, hỗ trợ ưu đãi, khuyến khích cho những người tham gia CMMI trong DN. Mỗi DN cần tối thiểu 1 giám đốc dự án toàn thời gian, cùng với nhóm quản lý quy trình (hỗ trợ, kỹ thuật), quản lý dự án, gồm tối thiểu 2 cán bộ quản lý chất lượng phần mềm và 5 cán bộ đánh giá, hỗ trợ đánh giá. Đặc biệt, cần tích luỹ tối thiểu 5 dự án mẫu đã thực hiện đầy đủ “vòng đời”, để qua đó, khám phá các quy trình từ yêu cầu triển khai, kiểm thử, bảo dưỡng, phát hiện khiếm khuyết và cách khắc phục. Trên thực tế, đã có nhiều công ty hạn chế nhân lực, chỉ cung cấp những nhân viên “non”, không đủ kinh nghiệm. Đây là rào cản, điểm nghẽn trong quá trình triển khai CMMI trong DN.   

Nhường “sân” cho nhà tư vấn ngoại

Một yếu tố rất cần thiết đối với các DN đã/đang/sẽ triển khai CMMi đó là sự hỗ trợ của các nhà tư vấn. Mặc dù đã xuất hiện một số DN Việt Nam bước đầu “nhón chân” bước vào lĩnh vực tư vấn CMMi, song xét cho cùng thì “sân” này vẫn đang bị chiếm lĩnh bởi các nhà tư vấn ngoại.

Đơn cử như trong phần Đánh giá đạt chứng chỉ CMMi có 6 hạng mục tư vấn (gồm: Giới thiệu chính thức về CMMI; Tư vấn đánh giá thử; Tư vấn, đào tạo nhóm đánh giá nội bộ của DN; Tư vấn điều chỉnh quy trình; Tư vấn lập kế hoạch đánh giá; Tư vấn đánh giá chính thức), ngoại trừ Tư vấn điều chỉnh quy trình chỉ cần cán bộ ở mức Chuyên gia tư vấn, còn lại các hạng mục khác đều yêu cầu chuyên gia phải đạt mức Đánh giá trưởng.

Để đạt mức Đánh giá trưởng, các chuyên gia phải đáp ứng những yêu cầu khá khắt khe, chẳng hạn: Có ít nhất 8 năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực sản xuất phần mềm và CNTT; Làm trưởng nhóm đánh giá CMMI từ mức 3 trở lên cho ít nhất 10 khách hàng; Có chuyên môn về xây dựng quy trình/ thống kê; Có chứng chỉ đánh giá trưởng về CMMI do Viện Công nghệ phần mềm Mỹ (SEI) cung cấp.

Hiện nay vẫn chưa có chuyên gia nào ở Việt Nam đạt chứng chỉ đánh giá trưởng của SEI, nên các DN phần mềm Việt Nam buộc lòng phải chọn nhà tư vấn nước ngoài.

Cũng liên quan tới khâu tư vấn, một vấn đề bất cập nữa của Dự án “Hỗ trợ các DN xây dựng, áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn CMMi” là sẽ chỉ có 1 nhà thầu tư vấn được lựa chọn (bởi theo quy định về quản lý tài chính, quản lý đầu tư của Chính phủ Việt Nam thì mỗi gói thầu chỉ có 1 nhà thầu trúng thầu, những nhà thầu khác chỉ có thể làm thầu phụ), trong khi sẽ có tới 30 DN phần mềm cần tư vấn. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới chất lượng của dịch vụ tư vấn, mà còn tạo cơ hội cho các nhà tư vấn nước ngoài “mặc sức” ép giá. Theo lời kể của ông Hà Thái Bảo, Giám đốc Công ty NEO, mới đây có DN tư vấn quốc tế đưa ra giá trọn gói 34.000USD, trong đó trừ đi 25.000 USD được Nhà nước hỗ trợ, thì DN còn phải chi thêm 9.000 USD. Trong khi thực chất, “Bộ TT&TT không quy định mức đóng góp cụ thể của DN. Tuỳ thuộc vào thoả thuận giữa DN và đơn vị tư vấn, DN có thể đàm phán mức giá tuỳ tình hình”, ông Đường khẳng định.

(Hà Minh)