DN nhỏ và vừa "nản" vì khó vay vốn

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đóng vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế với tỷ trọng khoảng 97% tổng số DN đang hoạt động tại Việt Nam và đóng góp khoảng 40% GDP, đóng góp 30% tổng thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc tiếp cận nguồn vốn của các tổ chức tín dụng của DNNVV lại rất khó khăn, khiến 21,4% số DNNVV ngừng hoạt động vì không vay được vốn.

Diễn đàn Hỗ trợ tín dụng các DNNVV do VCCI và Tạp chí Tài chính doanh nghiệp phối hợp tổ chức sáng ngày 5/11 tại Hà Nội.Diễn đàn Hỗ trợ tín dụng các DNNVV do VCCI và Tạp chí Tài chính doanh nghiệp phối hợp tổ chức sáng ngày 5/11 tại Hà Nội.

Nhiều rào cản về thủ tục vay vốn

Theo Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước), DNNVV hiện chiếm tỷ trọng khoảng 97% tổng số DN đang hoạt động, có vai trò quan trọng tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

Với mục tiêu đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả của DNNVV trong điều kiện tái cơ cấu nền kinh tế, Chính phủ đã triển khai hệ thống chính sách đồng bộ thông qua việc tạo môi trường thuận lợi cho DNNVV tiếp cận các nguồn lực phát triển. Trong đó, nguồn vốn tín dụng ngân hàng có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ DNNVV từng bước tháo gỡ khó khăn, ổn định và phát triển sản xuất, kinh doanh.

Dư nợ vay của các DNNVV không ngừng tăng trưởng qua các năm và luôn duy trì ở mức khoảng 25% tổng dư nợ cho vay đối với nền kinh tế. Tính đến thời điểm 31/8/2015, dư nợ tín dụng của toàn hệ thống các tổ chức tín dụng đối với DNNVV là 977.088 tỷ đồng, tăng 4,11% so với thời điểm 31/12/2014.

Tuy nhiên, trong việc tiếp cận nguồn vốn của các tổ chức tín dụng, các DNNVV vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Theo nghiên cứu của VCCI năm 2013, có đến 21,4% DNNVV ngừng hoạt động là do nguyên nhân không vay được vốn. Phần lớn DNNVV khó tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng do lãi suất cao (39,7%), không có tài sản thế chấp và thủ tục phức tạp (19,8%), ngân hàng từ chối cho vay vì DN có nợ xấu (6,3%)...

Theo PGS.TS. Lê Thị Kim Nhung, Trưởng khoa Tài chính - Ngân hàng, Đại học Thương mại, việc cho vay DNNVV của các ngân hàng thương mại hiện chưa xứng với tiềm năng về khách hàng cũng như khả năng đáp ứng của ngân hàng. Các ngân hàng thương mại mới chỉ chủ yếu đáp ứng nhu cầu vay ngắn hạn, nhu cầu vay dài hạn để đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh mới chỉ đáp ứng ở mức rất khiêm tốn.

Lý giải nguyên nhân các DNNVV khó tiếp cận nguồn vốn của các tổ chức tín dụng, TS. Nguyễn Tiến Đông, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước cho rằng đầu tiên là do khó khăn từ bản thân nền kinh tế, thị trường và từ cơ chế chinh sách. Sự suy giảm, biến động của nền kinh tế thế giới, thị trường bất động sản, thị trường chứng khoán đóng băng, hàng hóa tồn kho ứ đọng không tiêu thụ được, lợi nhuận giảm.

Một số chính sách hỗ trợ của Nhà nước như chính sách bảo lãnh vay vốn của Ngân hàng Phát triển Việt nam và Quỹ bảo lãnh tính dụng tại địa phương chưa thực sự hiệu quả do một số quy định liên quan đến bảo đảm tiền vay. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan, hiệp hội, doanh nghiệp, tổ chức tín dụng trong hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho DNNVV chưa hiệu quả.

Khó khăn lớn nhất trong việc cho vay đối với DNNVV là tính minh bạch, hệ thống báo cáo tình chính chưa được DN quan tâm nên số liệu phản ánh chưa chính xác, chưa được kiểm toán, thiếu tin cậy, vì vậy tổ chức tín dụng thiếu thông tin khi phân tích, đánh giá và thẩm định nhu cầu vay vốn của DNNVV. Tiếp theo là những hạn chế trong quản trị doanh nghiệp, DNNVV thiếu chiến lược kinh doanh và chưa có kế hoạch ứng phó với sự biến động giá cả, thị trường. Năng lực hoạt động sản xuất kinh doanh của các DN này còn hạn chế do quy mô vốn chủ sở hữu nhỏ, thị trường tiêu thụ chưa ổn định.

Bên cạnh đó cũng có những khó khăn từ phía các tổ chức tín dụng. Trong điều kiện thị trường chứng khoán của Việt Nam chưa phát triển, mọi nhu cầu vay vốn ngắn hạn, trung hạn và dài hạn đều trông cậy vào hệ thống ngân hàng. Trong khi phần lớn nguồn vốn huy động trong dân cư của ngân hàng là nguồn vốn ngắn hạn. Đây là thách thức không nhỏ cho ngành ngân hàng. Ngoài ra, các tổ chức tín dụng còn gặp khó khăn trong khâu thẩm định dự án, phương án sản xuất kinh doanh của DN, khó khăn trong xử lý tài sản thế chấp, thu hồi vay nợ do thời gian thực hiện các thủ tục pháp lý kéo dài, cách thức xử lý chậm trễ của các cơ quan có thẩm quyền.

Cần sự phối hợp nhịp nhàng

Làm thế nào để DNNVV gia tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn từ ngân hàng là một câu hỏi khó nhưng vẫn có lời giải. Ông Doãn Anh Tuấn, Giám đốc phát triển kinh doanh SME của VPBank cho rằng, về phía các DNNVV phải tăng cường hệ thống dữ liệu thông tin, lựa chọn đúng ngân hàng và coi ngân hàng là đối tác quan trọng, đồng thời xác định rõ lượng vốn và chi phí vốn. Bản thân các DNNVV phải tự hoàn thiện, đổi mới cơ chế quản lý, điều hành doanh nghiệp, hoàn thiện hệ thống kế toán theo hướng minh bạch, đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao trình độ quản lý để tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

Về phía các tổ chức tín dụng, cần phải thay đổi danh mục tài sản đảm bảo: Cho thuê tài chính, tài trợ khoản vay thu, cho vay không có tài sản đảm bảo và cải thiện quản trị rủi ro. Tuy nhiên, các giải pháp của ngân hàng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có sự phối hợp nhịp nhàng từ các cơ quan, Bộ ngành, hiệp hội và bản thân các doanh nghiệp.

TS. Nguyễn Tiến Đông cho rằng, cần tăng cường hơn nữa các chính sách hỗ trợ tài chính từ Chính phủ đối với DNNVV, đặc biệt là việc sửa đổi, hoàn thiện cơ chế bảo lãnh vay vốn và hỗ trợ vốn của Quỹ phát triển DNNVV phù hợp với thực tiễn, thể hiện được vai trò quyết định của Nhà nước trong việc hỗ trợ DNNVV, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc hiện nay trong quá trình triển khai, thực hiện.

Các Bộ ngành, UBND các cấp cũng cần thực hiện đồng bộ các giải pháp để đảm bảo chính sách hỗ trợ DNNVV phát huy hiệu quả, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện môi trường pháp lý để tạo điều kiện thuận lợi và tiết kiệm thời gian hơn đối với thủ tục thế chấp và phát mãi tài sản là bất động sản. Ngoài các chính sách hỗ trợ về lãi suất, cũng cần có các chính sách trợ giúp DN như chính sách ưu đãi về thuế, đất đai...

Để nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của DNNVV thì cả ngân hàng và DNNVV đều cần có các động thái thai đổi để tìm được tiếng nói chung. Các tổ chức tín dụng cần chủ động mở rộng tín dụng cho các DNNVV trên cơ sở vừa đảm bảo hiệu quả, an toàn, phát triển bền vững trong hoạt động, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho các DN tiếp cận vốn tín dụng để khai thác tối đa nguồn lực hiện có phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả. Các tổ chức tín dụng cũng cần xây dựng chính sách tín dụng riêng phù hợp với đối tượng khách hàng là DNNVV.

Ngoài ra, các hiệp hội ngành nghề cũng cần nâng cao vai trò, tầm ảnh hưởng của mình để làm cầu nối cho các tổ chức tín dụng và DNNVV tiếp cận nhau. Hiệp hội ngành nghề nên hỗ trợ cho các DNNVV trong việc khai thác thị trường đầu ra thông qua việc cung cấp thông tin thị trường trong nước cũng như xuất khẩu, các hoạt động xúc tiến thương mại...

(Thanh Huyền)