Doanh nghiệp ngành cơ khí: Chúng tôi cần thị trường

Sáng nay (10/11), Bộ Công Thương đã tổ chức "Hội thảo Chiến lược phát triển ngành cơ khí Việt Nam" nhằm mục đích trao đổi, thảo luận với các đơn vị có liên quan để có căn cứ khoa học đánh giá đúng thực trạng kết quả thực hiện chiến lược phát triển ngành cơ khí giai đoạn 2001-2010, trên cơ sở đó đưa ra các chính sách phù hợp cho giai đoạn tiếp theo.

Doanh nghiệp ngành cơ khí: Chúng tôi cần thị trường

Mới đáp ứng được 32,12% nhu cầu cơ khí toàn quốc

Tại buổi Hội thảo, ông Phạm Anh Tuấn - Phó Vụ trưởng Vục Công nghiệp nặng, Bộ Công thương đã tổng kết thực trạng, kết quả thực hiện chiến lược phát triển ngành cơ khí giai đoạn 2001-2010. Ông Tuấn cho biết, năm 2016, giá trị sản xuất công nghiệp của ngành cơ khí tăng gấp 6 lần năm 2000 và đang tăng trưởng dần qua các năm. Tổng giá trị sản xuất công nghiệp toàn ngành cơ khí (bao gồm cả sản xuất trong nước và nhập khẩu) năm 2014 đạt hơn 820 nghìn tỷ đồng. Trong đó sản xuất trong nước đạt hơn 263 nghìn tỷ đồng. Tính theo giá trị, năm 2014, ngành cơ khí trong nước mới đáp ứng được 32,12% nhu cầu cơ khí toàn quốc, thấp hơn so với mục tiêu đề ra trong Kết luận số 25/KL-TW ngày 17/10/2003 của Bộ Chính trị (ngành cơ khí phải đáp ứng được 45-50% nhu cầu trong nước).

Chẳng hạn, về máy nông nghiệp, các doanh nghiệp trong nước mới đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu trong nước. Về máy công cụ, chưa thiết kế, chế tạo được các loại máy công cụ CNC hoàn chỉnh để đáp ứng nhu cầu của ngành cơ khí. Về cơ khí giao thông vận tải chưa làm chủ công tác thiết kế, chế tạo hoàn chỉnh được các loại xe, máy công trình như xe lu, máy rải thảm bê tông nhựa, toa xẻ lửa cao cấp với tỷ lệ nội địa hóa đến 90% vào năm 2010...

Về xuất khẩu, giá trị xuất khẩu cơ khí đạt 1,878 tỷ USD (năm 2006), 12,1 tỷ USD (2012). Năm 2012, tỷ lệ giá trị xuất khẩu cơ khí/Tổng giá trị ngành cơ khí là 34,71%. Giá trị xuất khẩu cơ khí năm 2013 và 2014 lần lượt đạt 13,18 tỷ USD và 15,23 tỷ USD. Điều đó cho thấy ngành cơ khí đang trở thành một trong những ngành xuất khẩu quan trọng của nước ta.

Tuy nhiên, năm 2014, giá trị nhập khẩu ngành cơ khí lại cao gần gấp hai lần giá trị xuất khẩu cơ khí. Cụ thể, năm 2014, giá trị nhập khẩu cơ khí là 26,53 tỷ USD, trong khi giá trị xuất khẩu chỉ là 15,23 tỷ USD. Đánh giá về những con số này, ông Tuấn cho rằng, ngành cơ khí cần nỗ lực hơn nữa trong sản xuất kinh doanh để từng bước giảm nhập siêu.  

Có thị trường hấp dẫn, ngành cơ khí mới phát triển

Tham gia thảo luận tại Hội thảo, nhiều doanh nghiệp ngành cơ khí đã bày tỏ những nỗi lòng của mình. Ông Nguyễn Tăng Cường - Giám đốc Xí nghiệp cơ khí Quang Trung cho rằng, ở nước ta, nguồn lực của đất nước có hạn nhưng phân bố không đồng đều. Trong đó, ngành cơ khí chưa được đầu tư nhiều như một số ngành khác. Đây vốn là ngành có nhiều loại hình như cơ khí nông thôn, cơ khí giao thông vận tải, cơ khí y tế... với hàng nghìn sản phẩm khác nhau. Các loại hình cơ khí này đều phải có 7 bước như thiết kế, chế tạo khuôn mẫu, tạo phôi, gia công cắt gọt, sản xuất xuất xưởng... Nhưng trong các bước đó, ở Việt Nam mới chỉ tập trung vào khâu gia công. Vậy thì làm sao cơ khí trong nước có thể hội nhập quốc tế và tham gia chuỗi công nghệ toàn cầu được.

Do đó, theo ý kiến của ông Cường, trong điều kiện nguồn lực của đất nước có hạn thì để phát triển ngành cơ khí, ông mong muốn nhà nước nên đầu tư có trọng điểm cho ngành, nghĩa là đầu tư theo kiểu tạo thị trường hấp dẫn, tao ra những sản phẩm đi vào cuộc sống. Doanh nghiệp lúc đầu có thể vay ngân hàng để nghiên cứu, sản xuất nhưng khi đã tạo ra sản phẩm đi vào cuộc sống và trở thành hàng hóa thì nhà nước nên hỗ trợ toàn bộ cho doanh nghiệp.

Bên cạnh khó khăn về vấn đề đầu tư, ông Cường cũng chỉ ra thực tế về vấn đề nhân sự của ngành cơ khí. Hiện nay, những người học ngành này nếu được đào tạo bài bản phải mất 4,5 năm, cộng với từng đó thời gian trải nghiệm thực tế. Thế nhưng họ lại nhận được mức lương bèo bọt, thấp hơn cả những người làm ngành nghề đơn giản. Đây là bất cập khiến cho việc phát triển ngành cơ khí ở nước ta vẫn khó khăn.

Ông Trần Văn Quang, Giám đốc Tổng Công ty thiết bị điện Đông Anh cũng cho rằng, doanh nghiệp cơ khí cần thị trường để phát triển. Hiện doanh nghiệp trong nước như doanh nghiệp của ông mong muốn nhà nước có thêm nhiều chính sách ưu đãi hơn. Chẳng hạn, trong khi đấu thầu quốc tế, những sản phẩm có tỷ lệ nội địa trên 40%, theo quy định hiện hành, doanh nghiệp được ưu tiên cộng 7,5%. Nếu nhìn ra các nước xung quanh thì con số này cần được nâng lên cao hơn. Ngoài ra, Nhà nước cũng nên hỗ trợ chính sách về lao động, thuế đất... cho doanh nghiệp ngành cơ khí.

Có thể nói, ngành cơ khí Việt Nam có nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức phát triển trong tương lai, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng hơn vào quốc tế. Vì vậy, việc tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp cơ khí trong nước và đẩy mạnh thực hiện chiến lược phát triển ngành cơ khí Việt Nam sẽ khắc phục được những hạn chế, yếu kém hiện này, từ đó góp phần tích cực hoàn thành công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

(T.N)