Ngành thủ công mỹ nghệ đi tìm nhãn hiệu bền vững quốc gia

Với lợi thế có hơn 2.000 làng nghề trong cả nước, nhưng hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam đang kém cạnh tranh hơn so với các nước trong khu vực cả về mặt thiết kế sản phẩm và sử dụng các nguyên liệu mới. Ước tính, 90% sản xuất của Việt Nam dựa trên những chi tiết kỹ thuật do khách hàng cung cấp và sử dụng nhãn mác sản phẩm của khách hàng để xuất khẩu.

Ông Đỗ Văn Khôi, Phó Chủ tịch Vietcraft phát biểu khai mạc Hội thảo Xu hướng thiết kế sản phẩm bền vững ở châu Âu diễn ra tại Hà Nội sáng nay 27/11.Ông Đỗ Văn Khôi, Phó Chủ tịch Vietcraft phát biểu khai mạc Hội thảo Xu hướng thiết kế sản phẩm bền vững ở châu Âu diễn ra tại Hà Nội sáng nay 27/11.

Kém cạnh tranh do thiếu sáng tạo

Theo đánh giá của ông Đỗ Văn Khôi, Phó Chủ tịch Hiệp hội xuất khẩu hàng Thủ công mỹ nghệ Việt Nam (Vietcraft), hiện tại Việt Nam có trên 1.600 doanh nghiệp vừa và nhỏ sản xuất và kinh doanh mặt hàng thủ công mỹ nghệ, trang trí gia đình và hơn 2.000 làng nghề trên khắp cả nước. Nhóm hàng thủ công mỹ nghệ đã góp phần không nhỏ giảm đối nghèo tại khu vực nông thôn và tạo việc làm cho khoảng 1,35 triệu người. Hàng năm, nhóm hàng thủ công mỹ nghệ cũng đóng góp hơn 1,5 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu. Đặc biệt, nhóm mặt hàng gốm và mây tre đan của Việt Nam đã có chỗ đứng tại nhiều thị trường lớn và là nước cung cấp hàng hóa quan trọng thứ 2 tại thị trường châu Âu.

Tuy nhiên, so với các nước trong khu vực như Thái Lan, Indonesia, Philippines thì hàng thủ công mỹ nghệ của Việt Nam đang kém cạnh tranh hơn cả về mặt thiết kế sản phẩm lẫn sử dụng các nguyên liệu mới. Sản phẩm của Việt Nam mới chỉ dựa trên những nguyên liệu tự nhiên sẵn có và chưa có đột phá về công nghệ. Trong khi đó, nếu như cách đây 15 năm thì các doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh nhau về giá, còn hiện tại họ cạnh tranh về chất lượng, tương lai sẽ là thiết kế.

Một điều tra gần đây về các công ty sản xuất của Anh đã chỉ ra rằng, 55% các hãng coi thiết kế và phát triển thương hiệu là một trong những nguồn quan trọng nhất tạo ra lợi thế cạnh tranh trong thời gian 5 năm. Hơn 40% các công ty của Tây Ban Nha, 66% công ty của Na Uy cho rằng thiết kế ảnh hưởng lớn đến doanh số bán hàng và phần lớn cũng cho rằng thiết kế có ảnh hưởng tương đối đến việc thành bại khi xâm nhập vào các thị trường mới.

Về mặt lợi nhuận, 60% công ty của Thụy Điển hoàn toàn đồng ý rằng có sự liên quan tích cực và rõ ràng giữa thiết kế và khả năng sinh lời, 81% công ty của Tây Ban Nha và 75% công ty của Na Uy coi thiết kế ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, cứ 100 bảng Anh mà doanh nghiệp đầu tư vào thiết kế sẽ giúp tăng doanh thu lên 225 bảng. Những nhà bán lẻ lớn trên thế giới như H&M Home, Zara Home, John Lewis hay IKEA từ lâu đã không còn coi các sản phẩm bền vững là thị trường ngách nữa mà là xu hướng chủ đạo và là yêu cầu xã hội trong toàn bộ mặt hàng của họ.

Việc đầu tư vào thiết kế không chỉ mang lại hiệu quả cho doanh nghiệp, mà còn đem lại lợi thế cạnh tranh quốc gia. Tại châu Âu, Phần Lan đã bắt đầu các chính sách thiết kế từ năm 1875 và hiện nay có 44 nước trên thế giới có chiến lược quốc gia về thiết kế. Từ năm 2012, mạng lưới SEE Platform7 bao gồm 11 đối tác châu Âu cùng với sự tham gia của chính phủ đã đang hoạt động như là một phần của sáng kiến đổi mới thiết kế của Ủy ban châu Âu.

Tại châu Á, những nước như Hàn Quốc, Thái Lan, Singapore đã xúc tiến các hoạt động thiết kế mạnh mẽ trong các năm qua và coi đó là một cách để tăng giá trị và tính cạnh tranh của sản phẩm. Hàn Quốc cũng đang triển khai kế hoạch 5 năm lần thứ 4 của mình để xúc tiến các hoạt động thiết kế công nghiệp và họ đầu tư 14,7 triệu USD/năm để phục vụ thiết kế sản phẩm sáng tạo. Singapore đã lập hội đồng thiết kế quốc gia từ năm 2003, Thái Lan cũng có trung tâm thiết kế sản phẩm quốc gia trực thuộc văn phòng Thủ tướng. Những nước như Trung Quốc, Ấn Độ gần đây cũng đưa ra các chính sách thiết kế quốc gia...

Bên cạnh thương hiệu, nhãn mác bền vững của sản phầm thì rõ ràng thiết kế đang trở thành một lợi thế cạnh tranh vô cùng quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, các công ty thủ công mỹ nghệ của Việt Nam lại chưa nhận ra được tầm quan trọng của thiết kế cũng như thiết kế bền vững và sự cần thiết của việc đổi mới liên tục sản phẩm. Các yêu cầu mang tính quốc tế đối với các sản phẩm xây dựng thương hiệu đang tăng lên, nhưng có rất ít các công ty tại Việt Nam có thương hiệu được trong nước và quốc tế công nhận. Ngoài ra, chỉ có không quá 5% công ty tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, xã hội và môi trường như tiêu chuẩn ISO, SA8000, BSCI, Fair Trade...

Thúc đẩy thiết kế bền vững

Để tìm cách phát triển bền vững ngành hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam, Vietcraft với vai trò hiệp hội ngành nghề của mình đã có nhiều hoạt động tích cực hỗ trợ các doanh nghiệp về thiết kế và phát triển thương hiệu thông qua việc tổ chức hội chợ xuất khẩu chuyên ngành, mời các chuyên gia thiết kế nước ngoài đến làm việc trực tiếp với các doanh nghiệp.

Ông Lê Bá Ngọc, Phó Chủ tịch Vietcraft cho biết, Vietcraft phối hợp với trường đại học Lund (Thụy Điển), tổ chức Sequa (Đức) và dưới sự tài trợ của Phái đoàn châu Âu tại Việt Nam đang triển khai Dự án Phát triển thiết kế và xây dựng thương hiệu bền vững cho ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam, trong thời gian từ tháng 5/1014 đến tháng 12/2016. Mục tiêu của dự án là giúp nâng cao năng lực của các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành để đáp ứng các tiêu chuẩn tiếp cận thị trường châu Âu thông qua thiết kế và xây dựng thương hiệu bền vững cho các sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

Thông qua dự án, Vietcraft và Trung tâm thiết kế Hà Nội sẽ được hỗ trợ để đẩy mạnh thiết kế bền vững cho các doanh nghiệp và cung cấp dịch vụ thiết kế chất lượng cao, thiết lập một tiêu chuẩn hoặc nhãn hiệu bền vững quốc gia cho lĩnh vực thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Bên cạnh đó, các mối liên kết giữa các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam và công ty nhập khẩu tại châu Âu cũng sẽ được phát triển. Các chính sách thương mại sẽ được quan tâm cải thiện để tạo điều kiện tiếp cận thị trường châu Âu cho ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam.

Trong khuôn khổ dự án, các hoạt động thiết thực sẽ được xúc tiến như: Tổ chức các khóa đào tạo, thi thiết kế, đưa chuyên gia thiết kế châu Âu vào tư vấn cho doanh nghiệp, tham gia hội chợ chuyên ngành tại châu Âu... Dự kiến, có ít nhất 200 doanh nghiệp Việt Nam hiểu được tầm quan trọng của đổi mới về thiết kế sẽ được đào tạo về thiết kế bền vững, các doanh nghiệp này sẽ được đánh giá và sẽ có ít nhất 50 doanh nghiệp đầu tư và phát triển các bộ sưu tập sản phẩm bền vững.

Ban tổ chức cũng cho biết, dự án sẽ phải xây dựng được một bộ tiêu chuẩn, nhãn hiệu bền vững cho ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam để phổ biến và công nhận giữa các doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam và các doanh nghiệp nhập khẩu châu Âu. Kết thúc dự án, 20 doanh nghiệp sẽ được trao tặng danh hiệu thủ công mỹ nghệ bền vững quốc gia "Giá trị Vietcraft", các doanh nghiệp này sẽ được phát triển liên kết thị trường với các khách hàng EU. Bên cạnh đó, dự án cũng đặt ra mục tiêu xây dựng chính sách thương mại về thiết kế tạo điều kiện tiếp cận thị trường EU cho ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam, cũng như chia sẻ các bài học kinh nghiệp từ dự án với các ngành thương mại khác tại Việt Nam.

(Thanh Huyền)