Những khó khăn cần tháo gỡ trong triển khai ứng dụng CNTT năm 2008

Năm 2008 ngành Tài chính sẽ bước vào giai đoạn triển khai các dự án ứng dụng CNTT quy mô lớn như Tabmis (hệ thống thông tin quản lý ngân sách – kho bạc), thuế thu nhập cá nhân, trao đổi thông tin thu nộp thuế giữa các cơ quan tài chính…

Ảnh: Chí ThanhẢnh: Chí Thanh

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hoạt động ứng dụng CNTT luôn có nguy cơ “chậm tiến độ” và không hoàn thành mục tiêu đề ra. Năm 2007 vừa qua, cả ngành tài chính cũng chỉ hoàn thành kế hoạch triển khai CNTT khoảng 50%. Xem ra năm 2008 này cũng không… nằm ngoài xu hướng đó nếu những khó khăn vướng mắc trong quá trình triển khai các dự án ứng dụng CNTT không được tháo gỡ kịp thời.

Cần sớm ban hành quy định quản lý dự án CNTT

Tại hội nghị giao ban quý I về công tác ứng dụng CNTT của Bộ Tài chính, ông Trần Sỹ Thanh, Phó Tổng giám đốc Kho bạc nhà nước đã nói lên bức xúc chung của các hệ thống: Do chưa có quy định đặc thù, phù hợp trong quản lý các dự án CNTT, nên việc giải ngân, triển khai các dự án CNTT gặp rất nhiều khó khăn. Bộ Tài chính cần sớm ban hành quy định quản lý các dự án CNTT để làm căn cứ cho các hệ thống đẩy mạnh triển khai ứng dụng CNTT. Như trường hợp đối với định mức, đơn giá phần mềm không hợp lý dẫn tới việc đối tác không thể có được những phần mềm tốt, chất lượng cao. Ông cũng đưa ra dẫn chứng có những phần mềm mà đối tác phải bố trí đội ngũ nhân lực, triển khai hàng mấy năm trời nhưng, theo định giá của Bộ Tài chính thì chỉ trả vài trăm triệu thì làm sao doanh nghiệp có thể sử dụng những chuyên gia giỏi, làm sao đảm bảo có được những phần mềm chất lượng?

Cũng theo ông Thanh, phương pháp định giá phần mềm dựa trên ngày công mà Bộ đang xây dựng hiện nay thì cũng còn có những điều “cần xem xét lại”, bởi trên thực tế việc xác định ngày công là rất khó khăn, chỉ có thể dựa trên “niềm tin giữa hai bên” là chính. Hơn nữa nếu áp dụng phương pháp định giá của Bộ thì cũng cần có hướng dẫn chi tiết thì mới có thể áp dụng vào thực tế được.

Bà Nguyễn Thị Liên Hoa, Phó chủ tịch Ủy ban Chứng khoán nhà nước cũng đề nghị Bộ cần sớm ra cơ chế chính sách về quản lý đầu tư dự án CNTT vì “chúng ta không nên ngồi đợi chính sách chung từ phía chính phủ, vì phải rất lâu nữa chính sách này mới có thể được ban hành và áp dụng vào thực tế”. Như vậy mọi thủ tục đấu thầu đối với các dự án CNTT, mua sắm phần mềm… vẫn là những ách tắc chủ yếu gây chậm chễ đến toàn bộ kế hoạch tin học hóa, hiện đại hóa của ngành.

Bên cạnh đó các ý kiến đều tập trung vào việc đề nghị Bộ Tài chính cần sớm xây dựng cơ chế riêng cho những lĩnh vực đặc thù như về định mức phần cứng, phần mềm, định mức về đào tạo CNTT. Hiện nay định mức chung của nhà nước về đào tạo là 4 triệu đồng/người/10 tháng, trong khi các lớp đào tạo về CNTT, nhất là các lớp đào tạo chuyên sâu lên đến hàng trăm, hàng ngàn USD/người/lớp.

Đại diện các hệ thống CNTT ngành tài chính đều cho rằng, việc Bộ chủ trì xây dựng và triển khai một số phần mềm dùng chung cho cả ngành như phần mềm quản lý cán bộ, phần mềm kế toán theo mô hình tập trung, thống nhất tại Bộ là đúng đắn, nhưng cần triển khai “quyết liệt” và chuyên nghiệp hơn để các hệ thống có thể đẩy nhanh triển khai các dự án có sử dụng phần mềm có bản quyền.

Bộ cũng cần đẩy nhanh triển khai cổng thông tin điện tử chung của ngành vì các hệ thống tài chính như Ủy ban Chứng khoán cũng đang có kế hoạch triển khai các cổng điện tử của riêng mình. Nếu Bộ triển khai sớm thì các hệ thống khi xây dựng cổng thông tin sẽ có thể tham khảo công nghệ để tạo thuận lợi cho việc liên kết, liên thông về sau. 

Những khó khăn cần tháo gỡ trong triển khai ứng dụng CNTT năm 2008 ảnh 1

Những sức ép mới

Thời gian qua với những chính sách mới và mạnh về phân cấp đầu tư đã tạo điều kiện thuận lợi để các hệ thống như thuế, kho bạc, hải quan chủ động triển khai các dự án CNTT. Đặc biệt Hạ tầng truyền thông do Bộ đứng ra chủ trì triển khai thành công đã tạo nền tảng cho cả hệ thống tài chính triển khai các ứng dụng CNTT trên quy mô rộng lớn.

Tuy nhiên, trong ban hành chính sách quản lý, thúc đẩy ứng dụng CNTT vẫn còn chậm trễ: Chẳng hạn như vừa qua Chính phủ đã ban hành những chính sách về ưu tiên mua sắm sản phẩm CNTT sản xuất trong nước để kích thích ngành CNTT nội địa phát triển, nhưng vấn đề này Bộ vẫn chưa có những hướng dẫn, định hướng cụ thể; Hay về chính sách ưu tiên sử dụng phần mềm nguồn mở cũng vậy, tuy chính phủ đã ban hành chính sách chung nhưng trong Bộ Tài chính vẫn chưa có định hướng gì…

Từ góc độ triển khai các dự án ứng dụng chung của toàn ngành, ông Nguyễn Công Bình, Cục trưởng Cục CNTT và Thống kê hải quan đề nghị Bộ cần sớm triển khai chính thức dự án trao đổi thông tin thu nộp thuế giữa các cơ quan tài chính. Bởi vì sau khi Luật quản lý thuế có hiệu lực từ giữa 2007, thông tin thu nộp thuế cần được cung cấp ngay giữa các hệ thống kho bạc, thuế, hải quan, mà trên thực tế, dự án này đến tháng 6/2008 mới triển khai thí điểm và để triển khai chính thức thì còn… rất lâu nữa. Trong khi đó, nhu cầu trao đổi thông tin thu nộp thuế hiện nay là không thể trì hoãn được.

Liên quan đến giao dịch điện tử, ngành hải quan còn phải chịu nhiều sức ép về vấn đề hội nhập hải quan thế giới mà chưa có cách tháo gỡ. Hiện nay hải quan một số nước yêu cầu hải quan nước ta phải trao đổi C/O điện tử (chứng nhận xuất xứ hàng hóa xuất khẩu) nhưng nghị định hải quan điện tử đến cuối năm nay mới có thể hoàn thành. Còn việc sử dụng chính thức C/O điện tử thì Bộ Công thương và các cơ quan liên quan của Việt Nam hiện vẫn chưa sẵn sàng (vì chưa triển khai được chữ ký số)…

Bà Trương Hải Đường - Cục trưởng Cục Ứng dụng CNTT (Tổng cục Thuế) cũng tỏ ra lo lắng trước sức ép cải cách nghiệp vụ lên CNTT ngày càng lớn. Bất cứ quy định mới nào của ngành thuế cũng yêu cầu ứng dụng CNTT, trong khi nguồn nhân lực CNTT của thuế ngày càng thiếu trầm trọng do chưa có chính sách thu hút và “giữ chân người tài” thỏa đáng. Để tháo gỡ khó khăn này, nếu Bộ Tài chính chưa kịp thời xây dựng được chính sách này trong thời gian tới thì có thể phân cấp và cho phép các đơn vị khoán chi như thuế, hải quan, kho bạc tự triển khai.

Đại diện Cục Dữ trữ quốc gia phản ánh, hiện nay công tác ứng dụng CNTT của ngành dự trữ gặp rất nhiều khó khăn, Bộ phận phụ trách tin học vẫn chỉ là một tổ trực thuộc văn phòng Cục, nên rất hạn chế trong các hoạt động ứng dụng CNTT. Bộ Tài chính cần sớm cho phép ngành dự trữ thành lập Trung tâm tin học thì mới có thể triển khai CNTT mạnh mẽ được và mới theo kịp các hệ thống tài chính khác. Bên cạnh đó, khó khăn của ngành dự trữ còn do mô hình quản lý là theo khu vực (không theo tỉnh), khoảng cách giữa các chi cục và trung tâm khu vực lên đến hàng trăm km, nếu không có CNTT, mạng hạ tầng truyền thông thì không thể quản lý được. Nhưng hiện trạng, mạng của các chi cục dự trữ vẫn chưa được trang bị nhiều và cũng vẫn chưa nối mạng được với mạng truyền thông thống nhất của ngành tài chính.  

Sẽ tập trung xây dựng chính sách

Trước những khó khăn, bức xúc từ các hệ thống, ông Đặng Đức Mai - Cục trưởng Cục Tin học và Thống kê tài chính cho biết, mảng công việc lớn nhất mà Bộ sẽ triển khai trong thời gian tới là tập trung xây dựng, ban hành cơ chế chính sách, các quy định quy chế làm căn cứ pháp lý cho việc triển khai ứng dụng CNTT. Tuy nhiên, hiện nay cũng có khó khăn là Bộ Thông tin và Truyền thông (Bộ chuyên quản về CNTT) cũng đang xây dựng quy chế đầu tư CNTT trong cơ quan nhà nước, xây dựng định mức, đơn giá CNTT, những tiêu chuẩn kỹ thuật… Những chính sách mà Bộ Tài chính xây dựng cũng phải căn cứ vào những chính sách chung này.

Vừa qua Bộ Tài chính đã ban hành quy chế quản lý tài sản CNTT trong ngành và Cục Tin học và Thống kê hiện đang hoàn chỉnh dự thảo Quy định quản lý đầu tư các dự án CNTT, Dự án triển khai tập trung những phần mềm hệ thống có bản quyền và sẽ sớm trình Bộ để phê duyệt triển khai. Cục Tin học và Thống kê cũng sẽ nghiên cứu, đề xuất chính sách, cơ chế đãi ngộ nguồn nhân lực CNTT trong ngành tài chính ngay trong năm nay.

Để giải quyết các vấn đề khó khăn về thu hút và “giữ chân người tài” đối với nguồn nhân lực CNTT, đại diện Vụ Tài vụ Quản trị cho rằng, các chính sách đãi ngộ cũng chỉ là giải pháp tình thế. Giải pháp lâu dài là các đơn vị CNTT cần chuyển đổi mô hình từ quản lý sang đơn vị sự nghiệp có thu, chỉ có như vậy mới giải quyết được vấn đề thu nhập thỏa đáng cho bộ phận CNTT.

Các ý kiến, kiến nghị rất đa dạng và bao trùm lên hầu hết các lĩnh vực liên quan tới mức độ và khả năng đẩy mạnh ứng dụng CNTT của ngành Tài chính, nhưng tựu trung lại đều tỏ rõ mong muốn và quyết tâm của đội ngũ làm CNTT ngành tài chính trong việc hỗ trợ đắc lực cho công tác nghiệp vụ,  đẩy nhanh tiến độ tin học hóa, hiện đại hóa ngành tài chính, hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ, mục tiêu của ngành Tài chính đặt ra.  

(Nguyễn Linh)