“Ác mộng Brexit” và các hành động phù hợp

(eFinance Online) - Thứ sáu, 24/6/2016, một “Black Friday” theo đúng nghĩa đen của từ này đã xảy ra khi mà bất chấp những lời “can gián” từ lá thư được đồng ký tên từ 10 nhà kinh tế từng đoạt giải Nobel, những cảnh báo của nhà đầu cơ lừng danh George Soros về một “thảm cảnh” mà Vương Quốc Anh phải gánh chịu khi “say yes” với Brexit, 51,9% người dân Anh đã “thành công” tạo ra cơn địa chấn thật sự cho chính quốc gia của họ và cả  phần còn lại của thế giới khi những lá phiếu đã quyết định việc Vương Quốc Anh chính thức lựa chọn rời khỏi Liên Minh Châu Âu (EU).
Ảnh minh họa - nguồn: internet.Ảnh minh họa - nguồn: internet.
Thật khó có thể diễn tả trọn vẹn những gì đã xảy ra trong phiên 24/6. Sự hoảng loạn đã xuất hiện khi mà trước đó hầu hết các dự báo và thống kê sơ bộ đều đánh giá khả năng xảy ra Brexit không cao. Các thị trường chứng khoán toàn cầu chìm trong sắc đỏ, tỷ giá biến động mạnh và nhà đầu tư thì tháo chạy vào những kênh đầu tư an toàn như vàng hoặc Yên Nhật. Dù sự cân bằng hơn đã đến vào sau đó, thật khó để nói điều gì sẽ tiếp diễn trong những ngày tới với tài chính toàn cầu.
Ở góc độ hẹp hơn, đối với thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam, sẽ là “thiếu sót” nếu không có những đánh giá liên quan đến vấn đề này. Cần một lần nữa nhấn mạnh vấn đề Brexit thật sự nên được xem xét như một dạng “rủi ro hệ thống” và do đó dù cố gắng hết sức đưa ra những lời khuyên, vấn đề đúng sai sẽ là “rất mỏng manh” nếu những biến cố xuất hiện mạnh hơn trên bình diện toàn cầu, đó đơn giản là điều “không thể kiểm soát”.

Brexit và tác động trực tiếp đối với Việt Nam: Không quá lớn

Nền kinh tế Anh được dự báo sẽ đối diện với nhiều khó khăn khi lựa chọn rời khỏi Liên Minh Châu Âu và điều này có thể tác động trực tiếp đến một số nước có hoạt động giao thương mạnh với Vương Quốc Anh.
 Tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vào Anh đạt tăng trưởng kép (CAGR) gần 17% trong giai đoạn 2008-2015, đạt mức kỉ lục 4,65 tỉ USD trong năm 2015, tương đương 15% giá trị xuất khẩu của Việt Nam vào khu vực EU.  
 Dù vậy cần lưu ý, độ mở trong nền kinh tế Việt Nam là rất lớn khi các định hướng xuyên suốt của chính phủ là đẩy mạnh tỷ trọng xuất khẩu. Việt Nam đã đạt được thành tựu nổi bật đưa giá trị xuất khẩu tăng gấp hơn 5 lần trong thập kỉ qua. Nói một cách dễ hiểu hơn, chúng ta cố gắng gia tăng giá trị xuất khẩu ở tất cả các khu vực và quốc gia, không riêng Anh Quốc.

Do tổng giá trị cũng như thị trường xuất khẩu mở rộng và đa dạng hơn, nên xuất khẩu sang Anh, dù tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm gần đây, chỉ chiếm 2,5% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong năm 2015. Ngoài ra nhìn vào cơ cấu xuất khẩu cũng có thể thấy chiếm gần 47% hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Anh là điện thoại, máy tính, các linh kiện và thiết bị điện tử khác.
Xuất khẩu của nhóm sản phẩm này phụ thuộc vào sự thành công (hay thất bại) của các dòng sản phẩm/mẫu mã mới của các nhà sản xuất như: Samsung, Sony, Toshiba, Foxcom... bất chấp việc Anh là một phần của EU hay độc lập. Do đó tác động của Brexit đến thương mại Việt Nam với Anh nhìn chung sẽ có nhưng không quá đáng kể.

Rủi ro "phức tạp hóa" FTA Việt Nam - EU

Một trong những tác động trực tiếp đáng ngại nhất, theoCông ty Chứng khoán Maybank Kimeng chính là khả năng chậm trễ hơn của Hiệp Định Thương Mại FTA giữa EU và Việt Nam (EVFTA). Cần nhắc lại Hiệp định thương mại này, với rất nhiều thỏa thuận phức tạp, đã được ký kết vào tháng 12/2015 với toàn bộ văn kiện được công bố rộng rãi từ đầu tháng 1 năm nay.

EVFTA là một trong những hiệp định thương mại tự do được đánh giá rất quan trọng của Việt Nam (có lẽ chỉ sau TPP) trong hiện tại. EVFTA là thỏa thuận đầu tiên của EU với một quốc gia đang phát triển, nó sẽ loại bỏ tới 99% thuế trong vòng 7 năm.

Tuy nhiên do Hiệp định này chưa được Nghị viện Châu Âu phê chuẩn, dù có thể sẽ không cần thực hiện đàm phán lại từ đầu với Anh và EU (không có nước Anh), gần như chắc chắn việc phê chuẩn EVFTA sẽ mất thêm ít nhiều thời gian và điều này rõ ràng là một điểm trừ cho kinh tế Việt Nam. Tuy nhiên, theo kinh tế gia Nguyễn Xuân Thành, vẫn có thể có một kịch bản tốt hơn cho Việt Nam là EU và Việt Nam có thể cho phép nước Anh tham gia trong hiệp định thương mại với Việt Nam như là một FTA giữa ba bên EU-UK-Vietnam.

...Nhưng còn những tác động gián tiếp?

Những tác động trực tiếp dù có nhưng xem ra không phải là quá lớn, dẫu vậy những tác động gián tiếp từ Brexit lại có thể tạo ra rủi ro cần phải dè chừng trong ngắn hạn. 

Dù có nhiều cách diễn giải, thực tế thì tỷ giá toàn cầu đã có những biến động rất mạnh từ lúc Brexit thành sự thật. Diễn biến chung là USD đã mạnh lên rõ rệt với hầu hết các tiền tệ khác trên thế giới khi phần đông hơn nhà đầu tư cho rằng EUR và GBP sẽ suy yếu mạnh. Trong bối cảnh đó, lo ngại về sức ép lớn hơn dành cho việc điều chỉnh tỷ giá USD/VND ít nhiều có cơ sở.

Maybank Kim Eng cho rằng USD/VND sẽ bị chi phối bởi cán cân thương mại nhiều hơn (Việt Nam thặng dư 1,6 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm) cũng như sẽ được dẫn dắt bởi các yếu tố nội tại như chính sách điều hành tỷ giá mới với sự minh bạch theo tăng trưởng kinh tế, thu hút FDI, cải thiện môi trường...

Với những biến động hiện nay của thế giới và Ngân hàng Nhà nước dường như sẽ có những chính sách hỗ trợ tăng trưởng (nhằm đạt mục tiêu 6,7% GDP cả năm) cũng như tình trạng thâm hụt ngân sách lớn hơn dự báo, áp lực lên VND trong những tháng tới có thể sẽ tăng lên nhưng sẽ ít có khả năng là những diễn biến “sock”. Cần lưu ý ít nhất từ đầu năm đến nay, VND đã tăng giá 0,9% so với USD.

Tỷ lệ đòn bẩy của các công ty niêm yết đã giảm trong năm năm qua do cả nước đã trải qua quá trình giảm đòn cân nợ. Hơn nữa, nợ bằng ngoại tệ cũng chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng nợ vay. Trong danh sách 70 công ty hàng đầu có cả công ty trong lĩnh vực xi măng, điện, xuất khẩu thủy sản, chỉ khoảng 10% khoản vay là nợ bằng ngoại tệ, tính đến 31/12/2015.
Đáng chú ý, Nhiệt điện Phả Lại (PPC) có khoảng vay bằng đồng JYP khá lớn. Các công ty khác có thể bị ảnh hưởng tiêu cực do vay bằng đồng USD có thể kể đến như HAG, VIC, PVD. Đối với một số mã có ảnh hưởng tích cực bởi đồng EUR giảm giá như NT2, HT1 và BCC nhưng giá các cổ phiếu này tăng đụng trần (7%) phiên thứ sáu vừa qua cao hơn hẳn mức lãi tỷ giá chưa thực hiện trên mỗi cổ phiếu. 

Ít nhất trong phiên 24/6, TTCK toàn cầu đã cho thấy NĐT “thất vọng đến mức nào” với lựa chọn Brexit của người dân Anh. Sắc đỏ tràn ngập tất cả các thị trường dù là Châu Á, Châu Âu hay Hoa Kỳ. Rất khó nói liệu phiên giảm mạnh ngày 24/6 đã phản ánh đầy đủ lo ngại của giới đầu tư liên quan đến vấn đề Brexit hay chưa và do đó rủi ro tiếp tục đi xuống của chứng khoán toàn cầu ít nhất trong ngắn hạn vẫn là điều chắc chắn cần cân nhắc.

Hãy khoan nói về khả năng đảo chiều của các dòng vốn ngoại thuộc các quỹ chủ động có giao dịch tại TTCK Việt Nam, chắc chắn sự “đỏ lửa” của chứng khoán toàn cầu sẽ có ảnh hưởng theo hướng tiêu cực đến các dòng vốn ngoại “thụ động” hoặc các dòng tiền nóng hoạt động tại Việt Nam. Phiên 24/6 đã chứng kiến hai chứng chỉ quỹ ETF của Vaneck (-4,64%) và FTSE (-3,15%) đều có mức giảm mạnh hơn mức giảm của VN-Index (-1,82%).

Cả hai quỹ ETF vừa nêu đã bắt đầu trở lại trạng thái “chiết khấu” (discount) và điều này dẫn đến đe dọa các quỹ ETF có thể bán bớt chứng khoán tại Việt Nam để thực hiện cân bằng. Ngoài ra thị một “dòng vốn nóng” đang được nhắc đến nhiều trong vài tháng gần đây “P-Notes” cũng có rủi ro đảo chiều hoạt động nếu tình hình chứng khoán toàn cầu tiếp tục diễn biến xấu hơn.

Phiên 24/6 đối với TTCK Việt Nam cũng là một ngày của "rất nhiều kỷ lục" được thiết lập trên thị trường từ trước tới nay. Tác động tiêu cực (ít ra trong ngắn hạn) của Brexit đến hiện tại có lẽ không còn là vấn đề bàn cãi, dẫu vậy vẫn có những biểu hiện của sự hoảng loạn thật sự trong một thời khắc nhất định trong phiên 24/6. 

Sau nửa đầu buổi sáng có phần “chần chừ” theo kết quả “tạm thời” của Brexit, đà giảm của chứng khoán Việt Nam đã thật sự nới rộng rất nhanh theo từng % tăng thêm của “phe ủng hộ rời bỏ” tại Anh.

Sau giờ nghỉ trưa và cũng là lúc Brexit có kết quả chính thức, nửa tiếng mở đầu của phiên chiều theo chúng tôi khá xứng đáng với cụm từ “hoang loạn” khi thị trường có “cú rơi tự do” trong khỏang thời gian này. Những biểu hiện cho sự hỏang loạn có thể thấy được khi bất chấp mã cổ phiếu đó là gì, có lẽ 90% số mã đều đã có những lúc chạm giá sàn (hoặc ít nhất là lộ sàn).

Thanh khoản cũng là điều cần phản bàn. Bỏ qua giao dịch thỏa thuận (vốn rất dễ bị nhiễu) thì giá trị khớp lệnh phiên 24/6 cũng tạo ra “kỷ lục” cao nhất từ trước đến nay. Sẽ là “thảm họa” nếu mức giá đóng cửa cũng đồng thời cho thấy sự thắng thế hoàn toàn của bên bán. Dù vậy điều ngược lại đã xảy ra khi thị trường có sự hồi phục rất đáng kể từ sau 1h30 phút chiều, lấy lại gần 2/3 điểm số bị mất trong phiên... 

Và những hành động phù hợp 
Xu hướng chủ đạo của hai chỉ số vẫn đang là tăng và rủi ro dù tồn tại (và đang tăng cao hơn) vẫn chưa khiến tạo ra các vi phạm lớn để phủ nhận xu hướng tăng hiện nay của thị trường. Dẫu vậy, sự kiện Brexit lần này thật sự sẽ là kỳ kiểm tra rất khắc nghiệt dành cho xu hướng tăng của hai chỉ số trong một vài phiên tới. Chúng tôi cho rằng nhà đầu tư có thể “tham lam” trong những rung lắc đầu tuần của thị trường.
Dẫu vậy “sự tham lam” này nên có “điểm dừng kiên quyết” tại các vùng phản ánh sự thất bại của thị trường. Cụ thể các điểm cần cương quyết thực hiện dừng lỗ là khi VN-Index đóng cửa mất mốc 600 hoặc khi HNX-Index đóng cửa mất mốc 82 đểm. Hãy “né” các cổ phiếu “mẫn cảm” với khối ngoại (ETF, P-notes), các cổ phiếu đầu cơ nóng và hãy bám vào “sợi dây đầu tư giá trị”.
Maybank Kim Eng vẫn thiên về khuyến nghị các cổ phiếu phòng vệ đầu ngành với sức khỏe tài chính lành mạnh (như ngành tiêu dùng, ngành dược), những cổ phiếu được hưởng lợi từ xu hướng nội tại trong nước (như FDI, xây dựng, logistic), và nhưng cổ phiếu được hưởng lợi từ giá cả hàng hóa đầu vào thấp.

(D.Hồng)