Giá trị doanh nghiệp chưa niêm yết cao hơn giá trị doanh nghiệp niêm yết

Trong vòng 3 năm gần đây, khi bức tranh thị trường chứng khoán hết sức ảm đạm, có nhiều bất ổn, doanh nghiệp niêm yết khó huy động vốn hơn nhiều so với thời kỳ 2005 - 2007 thì  với thị trường OTC lại diễn ra 1 nghịch lý (so với thông lệ thế giới ) là giá bán cổ phần của 1 bộ phận doanh nghiệp OTC cao hơn nhiều so với giá giao dịch hay giá bán cổ phần trên thị trường giao dịch tập trung.

Ảnh minh họa - nguồn Internet.Ảnh minh họa - nguồn Internet.

Theo Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI), những người chủ doanh nghiệp OTC quyết định bán toàn bộ doanh nghiệp hay bán cổ phần đa số cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài hoặc nhà đầu tư chiến lược trong nước (nhà đầu tư chiến luợc là nhà đầu tư hoạt động trong cùng ngành nghề với doanh nghiệp được bán). Những công ty con của doanh nghiệp niêm yết hay không niêm yết được bán toàn bộ hay bán tỷ lệ cổ phần chi phối cho nhà đầu tư chiến lược trong nước và nước ngoài nhằm mục tiêu tái cấu trúc công ty mẹ.

Một số quỹ đầu tư nước ngoài tìm mua cổ phần với giá cao tại một số doanh nghiệp tiềm năng để bơm vốn cho doanh nghiệp phát triển với kỳ vọng rằng sau  một giai đoạn phát triển sẽ giúp công ty đó tìm được các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài.

Trong khối doanh nghiệp niêm yết thì khối doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa chiếm tỷ trọng lớn và đa phần khối này vẫn ở tình trạng nhà nước nắm cổ phần chi phối, cổ phần đa số mặc dù Chính phủ đã ra nhiều quy định chỉ giới hạn nhà nước nắm cổ phần chi phối ở một số ngành nghề nhất định – đây chính là rào cản thu hút nhà đầu tư chiến lược. Giá cổ phiếu tại các doanh nghiệp này không cao, kể cả nhiều doanh nghiệp lãi nhiều. Ban lãnh đạo nhiều doanh nghiệp cổ phần hóa hay cấp trên của doanh nghiệp cổ phần hóa thường không muốn bán cổ phần chi phối cho nhà đầu tư chiến lược, kể cả trong tình huống doanh nghiệp đó đang bị khó khăn về mặt tài chính, thậm chí có nguy cơ giải thể phá sản…

Room cho nhà đầu tư nước ngoài bị hạn chế không quá 30%, 49%/vốn điều lệ, đây cũng là lực cản trong vấn đề huy động vốn và thu hút nhà đầu tư chiến lược nuớc ngoài, room hạn chế là rào cản lớn trong việc làm thay đổi cấu trúc cổ đông; Thủ tục hành chính còn rắc rối, phức tạp nhiêu khê trong lĩnh vực mua bán, sáp nhập đối với doanh nghiệp niêm yết cũng là rào cản lớn trong công cuộc thu hút nhà đầu tư chiến lược.

Qui định về không hạn chế room cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài đối với doanh nghiệp chưa niêm yết trong lĩnh vực kinh tế tư nhân đã có từ năm 2007, không có thủ tục hành chính nào trừ việc bổ sung đăng ký kinh doanh cho cổ đông sáng lập, song có lẽ việc mua bán doanh nghiệp chưa phát triển trong những năm 2007, 2008, 2009 do còn ảnh hưởng của thời kỳ thị trường chứng khoán phát triển bong bóng.

Từ các năm 2010, 2011, 2012 và giai đoạn tiếp theo, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có nhiều bài học về phát triển doanh nghiệp trong thời kỳ khủng hoảng và hội nhập , cho nên tiến trình mua bán, hợp nhất, sáp nhập doanh nghiệp đã diễn ra mạnh mẽ. Những thương vụ mua bán, sáp nhập lớn thường được biết qua báo giới, còn rất nhiều những thương vụ nhỏ không được công bố hay tổng hợp đã và đang diễn ra trong thời kỳ khó khăn này.

Nếu vẫn để tình trạng giá trị doanh nghiệp chưa niêm yết cao hơn nhiều so với giá trị doanh nghiệp niêm yết, thì sẽ dẫn tới tình trạng những doanh nghiệp tư nhân kinh doanh hiệu quả không có động cơ niêm yết mà vẫn huy động được vốn lớn và đi kèm với đó là thu hút được nhà đầu tư chiến lược một cách dễ dàng. Đã có hiện tượng doanh nghiệp niêm yết xin tự nguyện hủy niêm yết không phải vì không đủ điều kiện niêm yết mà vì hủy niêm yết để dễ dàng thu hút được vốn và nhà đầu tư chiến lược hơn. Hiện nay số doanh nghiệp niêm yết ở tình trạng như trên là rất nhiều.

Cần phải làm gì để thực sự cải cách doanh nghiệp? Có rất nhiều giải pháp nhưng giải pháp hữu hiệu nhất phải là tạo điều kiện dễ dàng và thủ tục hành chính đơn giản để không có cản trở gì, giới hạn gì trong thay đổi cấu trúc cổ đông (như đang diễn ra với khối doanh nghiệp tư nhân chưa niêm yết).

VAFI cho rằng cần phải tạo khuôn khổ pháp lý để nâng cao chất lượng cổ đông theo thông lệ thế giới (đối với doanh nghiệp niêm yết và chưa niêm yết): Trong doanh nghiệp lớn, cổ đông tổ chức phải chiếm đa số. Cổ đông nhà nước sẽ không còn hoặc không nắm chi phối, chỉ trừ những ngành nghề kinh doanh nhạy cảm. Trước mắt với những ngành nghề mà không cần có cổ phần nhà nước (theo qui định của Chính phủ) thì các Bộ, ngành, địa phương và SCIC cần có lộ trình giảm nhanh. Có thể khẳng định rằng việc thoái vốn là không khó trong bối cảnh hiện nay nếu bán cổ phần chi phối của nhà nước cho nhà đầu tư chiến lược. Cần phải tăng cường cổ đông chiến lược nhằm thay đổi hay hỗ trợ thay đổi phương thức quản trị doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp có thị trường tiêu thụ sản phẩm.

Các nhà hoạch định chính sách nên có tổng kết về việc bán doanh nghiệp tư nhân cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài để thấy được những hiệu quả của giải pháp đã ban hành. Trên thực tế đã có nhiều chủ doanh nghiệp tư nhân trở nên cực kỳ giàu có hay thoát khỏi giải thể phá sản hay tìm được thị trường xuất khẩu hay huy động được nguồn vốn lớn… nhờ bán doanh nghiệp cho nhà đầu tư nước ngoài, điều này sẽ không hề xảy ra nếu doanh nghiệp đó niêm yết trên thị trường chứng khoán.

(Nhã Tường)