"Trái phiếu Chính phủ góp phần thay đổi cơ cấu thị trường"

Đó là nhận định của Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Xuân Hà tại Hội nghị tổng kết 5 năm thị trường trái phiếu Chính phủ (TPCP) của Việt Nam. Cách đây 5 năm, Bộ Tài chính đã ban hành quyết định, tập trung công tác phát hành, công tác giao dịch đối với TPCP từ 2 sở về tập trung ở một nơi - đó là Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Xuân Hà khai trương Hệ thống giao dịch TPCP phiên bản 3-Modul kết nối với Bloomberg. Ảnh: PT.Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Xuân Hà khai trương Hệ thống giao dịch TPCP phiên bản 3-Modul kết nối với Bloomberg. Ảnh: PT.

Từ đó hình thành chủ trương, phát triển thị trường TPCP chuyên biệt, qua 5 năm cũng có những lúc khó khăn, trở ngại do môi trường kinh tế vĩ mô, đặc biệt tính thanh khoản trong hệ thống tài chính làm cho thị trường trái phiếu (TP) có lúc thăng, lúc trầm. Qua 5 năm thị trường TPCP đã có bước phát triển khá nhanh, và được công nhận có thị trường TP phát triển nhanh nhất khu vực Đông Nam Á trong thời gian vừa qua.

Đánh giá về vị thế, vai trò của thị trường TPCP trong khu vực thị trường tài chính và khu vực thị trường vốn, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Xuân Hà nói: Nếu năm 2009 quy mô của thị trường TPCP ở mức 17 tỷ USD, cho đến nay chúng tôi ước đến cuối năm 2014, quy mô của thị trường có thể đạt 43 tỷ USD. Từ đó cho thấy, vị thế của thị trường TP, trong đó đặc biệt là TPCP đã góp phần làm thay đổi cơ cấu của thị trường, trong đó có mối quan hệ giữa thị trường vốn cổ phần và thị trường nợ. Trong thị trường nợ lại có mối quan hệ giữa thị trường TP và tín dụng ngân hàng.

"Thị trường TP đã tạo điều kiện cho Chính phủ huy động được các nguồn lực để bù đắp thiếu hụt NSNN, huy động nguồn lực cho đầu tư và phát triển các dự án, chương trình rất quan trọng của nền kinh tế, như dự án giao thông, thủy lợi, y tế, giáo dục. Một năm bội chi ngân sách của chúng ta trên dưới 5%, phải nói đến 70-80% nguồn bù đắp thiếu hụt NS được sử dụng bằng nguồn vay trong nước, trong đó chủ đạo là TPCP, TPKB. Bên cạnh đó là TPCQĐP của UBND Tp. Hồ Chí Minh, UBND Tp.Hà Nội, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Bắc Ninh và 2 NH chính sách của Chính phủ là NHCSXH và NHPTVN phát hành TP được Chính phủ bảo lãnh để cân đối nguồn vốn cho vay đầu tư phát triển và an sinh xã hội. Từ đó cho thấy, đây là nguồn lực rất quan trọng để đáp ứng yêu cầu về phát triển của đất nước chúng ta", Thứ trưởng Hà nhấn mạnh.

Thông qua hoạt động của thị trường TP, đặc biệt là TPCP, đã có sự phối kết hợp giữa công cụ về chính sách tài khóa và công cụ của chính sách tiền tệ, từ đó có sự phối kết hợp rất chặt chẽ giữa 2 cơ quan, 2 ngành là tài chính và ngân hàng trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, góp phần tăng trưởng phát triển kinh tế.

Để đạt được những thành tích đó có sự đóng góp của các thành viên thị trường gồm: các tổ chức tín dụng, các ngân hàng thương mại, các quỹ đầu tư, các quỹ bảo hiểm, đặc biệt có cầu nối rất quan trọng của Hiệp hội các nhà đầu tư trái phiếu Việt Nam. Các nhà đầu tư đã làm nên thị trường trái phiếu như ngày hôm nay. Đó cũng là kết quả đóng góp, là nỗ lực của Sở GDCK Hà Nội, TTLKCK đã xây dựng, thiết lập nên cơ sở hạ tầng, đặc biệt là cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, các quy chế, quy tắc để vận hành thị trường đạt được hiệu quả chất lượng.

Mặc dù, nhiều nội dung kỹ thuật khá chi tiết, khó, như: Tạo lập đường cong lãi suất, cơ chế quote giá 2 chiều, hình thành hệ thống các nhà tạo lập thị trường; nhưng các đơn vị đã làm được trong việc phát triển thị trường TP và để làm được điều này trước tiên phải kể tới vai trò của nhà phát hành, trực tiếp là KBNN, UBND các tỉnh, thành phố, cũng như các định chế tài chính.

Các nhà phát hành đã cải tiến công tác phát hành, đưa ra các TP có kỳ hạn đa dạng hóa hơn theo các kỳ hạn nợ, cơ cấu lại các loại trái phiếu đang lưu hành, phát hành lô lớn, cung cấp kịp thời đầy đủ thông tin về các đợt phát hành, cũng như lịch biểu, thông số về chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ để tạo điều kiện cho nhà đầu tư khi tham gia thị trường TP có cơ hội để mua bán TP cũng như đánh giá luồng tiền, rủi ro khi đầu tư vào thị trường này.

Bên cạnh đó cũng phải đề cập tới vai trò của cơ quan quản lý nhà nước, vai trò của UBCKNN, Vụ tài chính ngân hàng, đã phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành như là ngân hàng trung ương, Bộ Tư pháp để hoàn thiện thể chế, chính sách phát triển thị trường TP.

Ngoài những điểm nổi bật của thị trường, theo Thứ trưởng Trần Xuân Hà, thị trường còn nhiều tồn tại và khiếm khuyết. Điểm đầu tiên, sản phẩm còn nghèo nàn, chưa đa dạng, cho đến nay chỉ có một công cụ, trái phiếu có kỳ hạn, lãi suất trả hàng năm, đáo hạn 1 lần, các công cụ khác chưa có điều kiện giới thiệu và phát triển. Ngay cả kỳ hạn của TP cũng chưa thực sự đa dạng, chủ yếu là loại ngắn hạn, dưới 5 năm. Trong khi đó, nhu cầu của chúng ta mong muốn huy động nguồn lực dài hơn cho đầu tư phát triển và để đỡ cân đối NSNN đỡ bị động.

"Mặc dù chúng ta đã nỗ lực để hình thành nên đường cong lãi suất, tuy nhiên cho đến giờ chưa thể nói là chúng ta đã có đường cong chuẩn để làm chuẩn mực cho công cụ nợ khác. Và một số cơ sở nhà đầu tư, 80% dư nợ trái phiếu được nắm giữ bởi các NHTM, các quỹ đầu tư, quỹ bảo hiểm tham gia trên thị trường cũng rất tích cực nhưng quy mô tài chính, năng lực đầu tư thì còn có nhiều hạn chế, vì vậy phần nào cũng ảnh hưởng đến tính bền vững, phát triển hiệu quả của thị trường TP", Thứ trưởng Hà nhận xét.

Chỉ ra trở ngại trong việc phát triển thị trường TP, Thứ trưởng Hà cho biết: Vì phụ thuộc rất nhiều vào kinh tế vĩ mô, nhiều nước cũng mong muốn phát triển thị trường TP nhưng không thành công. Mặc dù chúng ta đạt được thành công ban đầu, tuy nhiên kinh tế vĩ mô cũng như thanh khoản của thị trường tài chính, thanh khoản của hệ thống ngân hàng thì vẫn là những yếu tố tiềm ẩn, tác động đến hoạt động của thị trường này. Trong đó còn có yêu cầu về công khai, minh bạch, đối thoại về chính sách, chúng ta cũng đã triển khai, nhưng chưa được nhiều. Vấn đề xác định mức định mức tín nhiệm, của các công cụ nợ cũng như nhà phát hành cho đến nay chúng ta cũng chưa làm được. Tất cả những trở ngại như vậy chúng tôi cho rằng các cơ quan có liên quan, cũng như các tổ chức cần tiếp tục phối kết hợp để có những giải pháp khắc phục trong thời gian tới đây.

Vừa qua, Bộ Tài chính đã ban hành lộ trình, chương trình hành động để phát triển thị trường TP nói chung trong đó có TP chính phủ đến năm 2020, tầm nhìn đến 2030. Trong thời gian tới đây lộ trình này sẽ tiếp tục được Bộ Tài chính cập nhật để có những bước đi, giải pháp cho phù hợp.

(Phương An)