Sửa Luật Hải quan: Tạo hành lang pháp lý hiện đại hóa hải quan

Luật Hải quan được Quốc hội thông qua ngày 29/6/2001, có hiệu lực từ ngày 1/1/2002 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2005, có hiệu lực thi hành từ 1/1/2006 (gọi chung là Luật Hải quan).

Ảnh minh họa - nguồn Internet.Ảnh minh họa - nguồn Internet.

Theo đánh giá của Tổng cục Hải quan, sau hơn 10 năm thực hiện, Luật Hải quan đã góp phần thúc đẩy tiến trình cải cách hành chính, tạo thuận lợi cho môi trường đầu tư, kinh doanh phát triển, bảo đảm an ninh kinh tế, lợi ích chủ quyền và an ninh quốc gia.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, Luật Hải quan cũng đã bộc lộ những hạn chế, bất cập. Đáng chú ý trong số đó là: Hội nhập kinh tế quốc tế đòi hỏi phải tăng cường hợp tác hải quan và hội nhập Hải quan quốc tế. Thời gian qua, Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định, điều ước quốc tế song phương, đa phương; theo đó, đã thực hiện hoạt động kiểm tra hàng hóa xuất nhập khẩu tại địa điểm kiểm tra chung với các nước láng giềng, kiểm tra hàng hóa từ nước xuất khẩu; cử cán bộ hải quan ra nước ngoài thu thập thông tin, thực hiện các hoạt động nghiệp vụ hải quan và tiếp nhận hải quan nước ngoài đến Việt Nam thực hiện các hoạt động tương ứng. Luật hiện hành chưa quy định nội dung này; Mặt khác,  đối chiếu với các chuẩn mực Hải quan quốc tế, Luật Hải quan Việt Nam đã có những điểm chưa được nội luật hoặc nội luật chưa đầy đủ từ khái niệm đến các quy định quản lý Hải quan mới theo công ước Kyoto, Hiệp định GMS, Khung tiêu chuẩn về An ninh và Tạo thuận lợi thương mại toàn cầu của Tổ chức Hải quan thế giới cũng như các chế định để thực hiện cơ chế một cửa quốc gia, một cửa ASEAN…

Luật chưa tạo điều kiện pháp lý cao cho việc hiện đại hóa hải quan mà trước hết là triển khai rộng rãi, phổ biến thủ tục Hải quan điện tử; chưa quy định thủ tục hải quan đối với các loại hình hàng hóa nhập khẩu để sản xuất hàng hóa xuất khẩu, hàng hóa gia công, hàng hóa xuất nhập khẩu của doanh nghiệp chế xuất, khu chế xuất, khu kinh tế cửa khẩu trong khi thực tế các loại hình này phát triển mạnh và được Luật thương mại, các luật Thuế quy định.

Các quy định về thủ tục Hải quan hoạt động kiểm tra giám sát hành chính từ hồ sơ đến khai hải quan, việc áp dụng chế độ quản lý Hải quan đối với các loại hình hàng hóa XNK; các quy định về địa điểm làm thủ tục làm Hải quan, kiểm tra thực tế hàng hóa, giám sát hải quan đối với hàng hóa XNK và thông quan đối với hàng hóa, phương tiện vận tải xuất nhập cảnh trong Luật hiện hành chủ yếu theo phương thức thủ công truyền thống đã bộc lộ những bất hợp lý cản trở việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quy trình nghiệp vụ và tiến trình hiện đại hóa hải quan...

Do đó, Tổng cục Hải quan cho rằng việc sửa Luật Hải quan nhằm đổi mới toàn diện hoạt động hải quan thông qua tạo điều kiện áp dụng quản lý hải quan hiện đại phù hợp với thông lệ quốc tế, đảm bảo an ninh chính trị, lợi ích chủ quyền và an ninh quốc gia; góp phần thu hút đầu tư nước ngoài và nâng cao sức cạnh tranh trong nước và quốc tế của các doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. 

Dự án Luật Hải quan sửa đổi dự kiến gồm 112 Điều, được bố cục thành 9 Chương (trong đó giữ nguyên 33 Điều; sửa đổi 44 Điều; bổ sung 35 Điều mới), cụ thể:

- Chương I: Quy định chung; có 11 Điều (từ Điều 1 đến Điều 11).

- Chương II: Nhiệm vụ, tổ chức của hải quan; có 4 Điều (từ Điều 12 đến Điều 15).

- Chương III: Thủ tục hải quan, chế độ kiểm tra, giám sát hải quan; có 70 Điều, chia làm 10 mục (từ Điều 16 đến Điều 85).

- Chương IV: Tổ chức thu thuế và các khoản thu khác đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; có 5 Điều (từ Điều 86 đến Điều 90).

- Chương V: Phòng chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới; có 6 Điều (từ Điều 91 đến Điều 96).

- Chương VI: Thông tin hải quan và thống kê hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu; có 7 Điều (từ Điều 97 đến Điều 103).

- Chương VII: Quản lý nhà nước về hải quan; có 5 Điều (từ Điều 104 đến Điều 108).

- Chương VIII: Khen thưởng, xử lý vi phạm; có 2 Điều (từ Điều 109 đến Điều 110).

- Chương IX: Điều khoản thi hành; có 2 Điều (từ Điều 111 đến Điều 112).

Để có cơ sở hoàn thiện dự thảo Luật và trình Chính phủ trong tháng 6/2013, Bộ Tài chính (Tổng cục Hải quan) đang lấy ý kiến vào các dự thảo: dự thảo Tờ trình Chính phủ về Dự án Luật Hải quan sửa đổi; Dự thảo Luật Hải quan (sửa đổi).

(Nhã Tường)