Cần chính sách hỗ trợ hiệu quả hơn cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn

Sản xuất nông nghiệp luôn giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của nước ta. Nguồn vốn tín dụng đã góp phần không nhỏ làm thay đổi diện mạo sản xuất khu vực nông nghiệp, nông thôn, song để chính sách tín dụng đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn phát huy được hiệu quả, thiết nghĩ cần sớm có cơ chế hỗ trợ phù hợp hơn nữa.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Những năm qua, mặc dù có những giai đoạn thực hiện chính sách tiền tệ thắt chặt nhằm đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội nhưng NHNN vẫn yêu cầu các TCTD chủ động cân đối nguồn vốn để đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.

Thực hiện Nghị quyết số 01/NQ-CP và số 02/NQ-CP ngày 07/01/2013, NHNN đã có nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ thị trường đặc biệt là đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Theo đó, NHNN đã chỉ đạo các TCTD xác định 5 lĩnh vực ngành Ngân hàng cần ưu tiên vốn để đầu tư phát triển, trong đó có lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn; Liên tục điều chỉnh giảm trần lãi suất cho vay đối với các lĩnh vực ưu tiên (có lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn), đến nay mức lãi suất cho vay tối đa chỉ còn 9%/năm nhằm tháo gỡ khó khăn. Từ đầu năm 2013 đến nay, lãi suất cho vay đã giảm từ 2-3%/năm.

Đồng thời, NHNN đã cho phép các TCTD tiếp tục được xem xét cơ cấu lại thời hạn trả nợ cho khách hàng theo Quyết định số 780/QĐ-NHNN ngày 23/4/2012 và hỗ trợ các NHTM có tỷ trọng cho vay nông nghiệp, nông thôn lớn (từ 40% trở lên) thông qua hình thức tái cấp vốn và giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với 5 ngân hàng nhằm mở rộng nguồn vốn cho vay và có điều kiện hạ lãi suất huy động đầu vào, từ đó hạ lãi suất cho vay đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. 

Tính chung trong cả nước, trước khi có Nghị định 41, dư nợ cho vay trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn mới chỉ đạt trên 292.919 tỷ đồng (năm 2009) thì đến hết quý II năm 2013, con số này đã tăng gấp gần 2,2 lần, đạt 621.584 tỷ đồng.

Qua thu thập số liệu về tình hình dư nợ tín dụng nông nghiệp, nông thôn ở một số tỉnh, thành trong cả nước đến tháng 9/2013, tại hầu hết các địa phương, hoạt động tín dụng đã đạt kết quả khả quan. Cụ thể, dư nợ tín dụng nông nghiệp, nông thôn tại Hà Nội đến tháng 9/2013 đạt 46.876 tỷ đồng, chiếm 6,95% trên tổng dư nợ cho vay. Con số này tại Lai Châu là 3.503 tỷ đồng, chiếm 69,31% tổng dư nợ cho vay trên toàn tỉnh...

Nhiều rào cản cần dỡ bỏ

Tuy nhiên, bên cạnh những hiệu quả tích cực, trên thực tế chính sách tín dụng cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn đã bộc lộ một số vấn đề vướng mắc cần được tháo gỡ trong thời gian tới. Cụ thể, về đối tượng vay vốn được quy định tại Nghị định 41, cư trú tại địa bàn nông thôn là điều kiện bắt buộc để hưởng hỗ trợ. Tuy nhiên, nhiều tổ chức, cá nhân hoạt động sản xuất, kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn nhưng lại cư trú tại các phường, thị trấn nên không được hưởng chính sách theo Nghị định 41. Việc phân định rạch ròi về ranh giới địa lý khi xét duyệt cho vay là rất khó khăn. Do đó, đối tượng được hưởng những ưu tiên trực tiếp từ Nghị định 41 vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng.

Mặc dù mức vay tối đa không có bảo đảm bằng tài sản đã được tăng lên đáng kể, hạn mức tối đa từ 50 triệu đến 500 triệu đồng, tuỳ vào từng đối tượng. Tuy nhiên, khách hàng vay không bảo đảm bằng tài sản vẫn phải đáp ứng yêu cầu có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hoặc đối với những hộ nông dân chưa được cấp sổ đỏ thì phải được UBND xã xác nhận. Với những hộ nông dân vay với số tiền lớn thì điều kiện này rất có lợi bởi trên thực tế đất nông nghiệp đang canh tác thường có giá trị không cao, nếu không có quy định này thì các TCTD sẽ duyệt cho vay mức thấp. Ngược lại, với những hộ nông dân vay với số tiền ít thì việc đáp ứng điều kiện này không khác gì hình thức thế chấp. Mặt khác, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc xác nhận tại UBND xã vẫn còn nhiều bất cập ở thủ tục hành chính.

Về phía các TCTD, nông nghiệp, nông thôn là khu vực kinh tế có khả năng sinh lời thấp, sản xuất kinh doanh vẫn còn thiếu sự quy hoạch đồng bộ, tình trạng sản xuất tự phát, quy mô nhỏ lẻ khá phổ biến, đầu ra sản phẩm không ổn định, nhiều rủi ro khách quan do thiên tai, dịch bệnh... có thể gây tổn thất lớn, chi phí hoạt động tín dụng cao, những phương án sản xuất kinh doanh chưa thực sự mang lại hiệu quả cao. Với những yếu tố này, các TCTD gặp nhiều khó khăn khi xét duyệt khoản vay cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.

Bên cạnh đó, khi phát sinh nợ quá hạn thì việc xử lý tài sản là quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất để thu hồi nợ rất khó thực hiện bởi nhà và đất ở nông thôn rất khó mua bán, chuyển nhượng, nhất là trong nhiều trường hợp chỉ có giấy chứng nhận tạm thời hoặc các hộ sản xuất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên không đăng ký thế chấp được.

Mặt khác, theo Nghị định 41, hạn mức vay thông thường đã được nâng lên rất cao. Tuy nhiên, với đối tượng khách hàng là các hộ nông dân độ tín nhiệm thấp, thiếu phương án sản xuất kinh doanh khả thi, thì việc nâng hạn mức cho vay không cần tài sản bảo đảm từ 50 triệu đến 500 triệu không cần tài sản thế chấp làm tăng đáng kể rủi ro cho phía ngân hàng. Do đó, mức trích lập dự phòng rủi ro đối với những khoản vay này cũng phải tăng lên đáng kể.

Do đó, muốn hỗ trợ cho lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn cần mở rộng đối tượng thụ hưởng đến phường, thị trấn vì không ít thị trấn vẫn có hoạt động sản xuất nông nghiệp. Mặt khác, NHNN cần chỉ đạo NHNN các chi nhánh ở khu vực địa bàn nông thôn thường xuyên gặp gỡ, trao đổi với các hiệp hội ngành nghề, các TCTD ở địa phương nhằm phối hợp giải quyết các vấn đề tồn tại, những khó khăn, vướng mắc trong cơ chế, chính sách có liên quan để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tiếp cận được nguồn vốn vay của ngân hàng và các sản phẩm dịch vụ ngân hàng khác.

Có thể nói, sản xuất nông nghiệp luôn giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của nước ta. Nguồn vốn tín dụng đã góp phần không nhỏ làm thay đổi diện mạo sản xuất khu vực nông nghiệp, nông thôn theo hướng tập trung, quy mô lớn, đời sống người dân nông thôn đang từng bước được cải thiện. Trong thời gian tới, để chính sách tín dụng đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn phát huy được hiệu quả hơn nữa, Chính phủ, NHNN, các Bộ, ngành liên quan và chính quyền địa phương cần sớm có những giải pháp thiết thực khắc phục những vướng mắc trên.

(HTH)