Đổi mới và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng

Trên cơ sở đổi mới phương thức hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng và tăng cường xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước của NHNN trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng đã đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an toàn hệ thống và nâng cao chất lượng hoạt động, quản trị điều hành của các TCTD.

Đổi mới và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng

Sau khi Việt Nam gia nhập WTO, trước yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp trong nước đã đẩy mạnh tăng trưởng theo chiều rộng. Các tổ chức tín dụng (TCTD) cũng chạy đua mở rộng mạng lưới, tuyển dụng nhân sự, đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng, nhằm chiếm lĩnh thị phần.Việc phát triển mạnh về mạng lưới và quy mô hoạt động trong khi năng lực quản trị điều hành không bắt kịp đã khiến nhiều TCTD hoạt động trong tình trạng yếu kém, hiệu quả thấp. Cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu từ giữa năm 2008 đã có những tác động tiêu cực làm suy giảm tăng trưởng kinh tế trong nước, càng khiến cho những khó khăn, yếu kém của các TCTD bộc lộ rõ hơn; nguy cơ đổ vỡ luôn rình rập.

Trong khi đó, hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng chủ yếu là thanh tra tuân thủ, thanh tra hành chính, thiếu trọng tâm, trọng điểm; năng lực thanh tra, giám sát rủi ro và an toàn có tính hệ thống rất hạn chế, đặc biệt là khả năng phân tích, đánh giá và cảnh báo rủi ro đối với từng TCTD cũng như toàn hệ thống. Trong giai đoạn này, hệ thống thanh tra, giám sát ngân hàng đã tiến hành nhiều cuộc thanh tra và phát hiện được nhiều vi phạm chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhưng hiệu lực, hiệu quả chưa cao, chưa xử lý kịp thời và nghiêm các rủi ro trọng yếu.

Ngoài ra, nhiều văn bản quy định về nghiệp vụ, an toàn hoạt động ngân hàng, hệ thống kiểm tra, kiểm soát nội bộ của các TCTD còn một số hạn chế, bất cập, chưa thực sự phù hợp với sự phát triển nhanh về quy mô và sản phẩm, dịch vụ ngân hàng. Bên cạnh đó, các biện pháp chỉ đạo và điều hành về chính sách tiền tệ, tỷ giá và quản lý ngoại tệ chưa có hiệu quả cao, không đồng bộ và thiếu nhất quán làm cho thị trường nhiều lúc không ổn định tác động không nhỏ đến trạng thái rủi ro và an toàn hoạt động ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả công tác thanh tra, giám sát.

Đổi mới hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng

Từ nửa cuối năm 2011 đến nay, hệ thống thanh tra, giám sát ngân hàng đã tập trung làm rõ những vấn đề nổi cộm, rủi ro, yếu kém và những vi phạm pháp luật nghiêm trọng của các TCTD. Theo đó, đã phát hiện nhiều vi phạm pháp luật, yếu kém của TCTD về quản trị, điều hành, kiểm toán, kiểm soát nội bộ; hạch toán kế toán; huy động vốn; hoạt động tín dụng, quy định về sở hữu cổ phần, thu - chi tài chính; an toàn kho quỹ; phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro, hoạt động liên ngân hàng, an toàn hoạt động của TCTD. Trên cơ sở kết quả thanh tra, kiểm tra, NHNN đã xử lý nghiêm các vi phạm, kể cả chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra, đồng thời tiến hành các biện pháp cơ cấu lại các TCTD phù hợp thực trạng TCTD và quy định của pháp luật.

Hiện nay, công tác thanh tra, giám sát ngày càng được đổi mới mạnh mẽ theo hướng thanh tra, giám sát pháp nhân, kết hợp giữa thanh tra, giám sát tuân thủ với thanh tra, giám sát trên cơ sở rủi ro. Công tác thanh tra, giám sát ngân hàng được chỉ đạo tập trung, thống nhất từ trung ương đến các địa phương nhằm thực hiện yêu cầu, mục đích của kế hoạch thanh tra hàng năm. Hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro và vi phạm pháp luật.

Trong giai đoạn này, NHNN đẩy mạnh triển khai xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Cụ thể là NHNN đã ban hành quy định mới về phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro trong hoạt động của tổ chức tín dụng theo hướng phản ánh đúng, đầy đủ hơn rủi ro tín dụng, quy định về hệ thống kiểm tra, kiểm soát nội bộ theo hướng phân định rõ trách nhiệm, bộ máy, quy trình kiểm tra, kiểm soát nội bộ nhằm nâng cao năng lực tự kiểm tra, kiểm soát nội bộ của từng TCTD. Trong thời gian tới, NHNN sẽ sớm ban hành bộ quy định mới về an toàn hoạt động ngân hàng và quy chế quản trị rủi ro tối thiểu. Đây sẽ là những văn bản quan trọng góp phần hoàn thiện hệ thống văn bản về an toàn hoạt động ngân hàng của NHNN. Ngoài ra, NHNN đang nghiên cứu để ban hành các quy định về tổ chức và hoạt động của các loại hình TCTD khác như TCTD phi ngân hàng, tổ chức tài chính vi mô, TCTD là hợp tác xã để tạo lập khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của từng loại hình theo đúng bản chất hoạt động và phục vụ cho quá trình cơ cấu lại hệ thống các TCTD.

NHNN cũng ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể các điều kiện cấp phép và tổ chức hoạt động của TCTD, quy định về phát triển mạng lưới của các TCTD theo hướng nâng cao các điều kiện cấp phép và tổ chức hoạt động nhằm nâng cao chất lượng hoạt động đối với NHTM, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

NHNN đang tiếp tục sửa đổi, ban hành các văn bản hướng dẫn về hoạt động nghiệp vụ của các TCTD (như uỷ thác và nhận uỷ thác; góp vốn, mua cổ phần) cho phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành cũng như tình hình phát triển sản phẩm, dịch vụ của hệ thống TCTD.

Hiện một số văn bản pháp luật tạo cơ sở pháp lý hỗ trợ quá trình cơ cấu lại hệ thống các TCTD đã được NHNN ban hành, trình cấp có thẩm quyền ban hành nhằm hỗ trợ cho việc cơ cấu lại các TCTD như quy định về kiểm soát đặc biệt TCTD, góp vốn, mua cổ phần bắt buộc đối với TCTD được kiểm soát đặc biệt, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài tại TCTD Việt Nam. Ngoài ra, NHNN cũng sẽ trình Chính phủ sửa đổi, thay thế quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng theo hướng tăng cường trách nhiệm và nghiêm khắc hơn đối với các sai phạm trong hoạt động của TCTD.

Có thể nói, từ cuối năm 2011 đến nay, trên cơ sở đổi mới phương thức hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng và tăng cường xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nước của NHNN trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng đã đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an toàn hệ thống và nâng cao chất lượng hoạt động, quản trị điều hành của các TCTD, góp phần triển khai thành công Đề án cơ cấu lại các TCTD.

(HTH)