Ổn định tiền tệ - tài chính: Nâng cao sức cạnh tranh cho nền kinh tế Việt

Việc thực hiện chức năng ổn định tiền tệ - tài chính tại Việt Nam sẽ đóng góp vào việc bảo vệ người gửi tiền, an toàn hệ thống tài chính - ngân hàng (TC-NH), hạn chế và phòng ngừa rủi ro, khủng hoảng tài chính trong tương lai, ổn định kinh tế vĩ mô, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và phát triển bền vững.

Ổn định tiền tệ - tài chính tại Việt Nam sẽ đóng góp vào việc nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.Ổn định tiền tệ - tài chính tại Việt Nam sẽ đóng góp vào việc nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Hệ thống TC-NH tác động trực tiếp đến nền kinh tế

Tại Hội thảo với chủ đề “Vai trò của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đối với sự ổn định của hệ thống tài chính" tổ chức ngày 30/5/2014 tại Hà Nội, các chuyên gia kinh tế đề cho rằng: Ngân hàng Trung ương (NHTW) các nước đều nhận thức tầm quan trọng của ổn định tài chính là điều kiện cần thiết để ổn định kinh tế vĩ mô do sự gắn kết chặt chẽ giữa ổn định kinh tế vĩ mô và ổn định hệ thống tài chính. Ổn định tài chính gồm nhiều thành tố, nhưng quan trọng nhất là các trung gian tài chính, hạ tầng tài chính (hệ thống thanh toán và hệ thống thông tin tín dụng) và thị trường tài chính. Ổn định hệ thống tài chính là chức năng được chia sẻ giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong hệ thống giám sát tài chính, tuy nhiên mỗi quốc gia vẫn có một cơ quan có trách nhiệm đầu mối, phối hợp với các cơ quan khác thực hiện mục tiêu này.

Trong phần lớn các mô hình tổ chức hệ thống giám sát tài chính hiện nay trên thế giới, NHTW là cơ quan có chức năng chủ đạo trong việc thực hiện chức năng ổn định tài chính vì. Nguyên nhân là do sự mất ổn định tài chính tác động đến môi trường kinh tế vĩ mô, đến các hoạt động kinh tế, ổn định giá trị đồng tiền và quá trình truyền tải chính sách tiền tệ; NHTW là nơi cung cấp thanh khoản cơ bản nhất trong nền kinh tế và việc cung cấp thanh khoản phù hợp có vai trò chính yếu quan trọng đối với ổn định tài chính; và việc thực thi chính sách tiền tệ giúp NHTW có sự tập trung và am hiểu thị trường tài chính, các định chế và cơ sở hạ tầng cần thiết để thực hiện “chính sách an toàn vĩ mô” để ổn định tài chính.

Theo Chánh Thanh tra cơ quan Thanh tra Giám sát NHNN Nguyễn Hữu Nghĩa, hầu hết các nhà kinh tế đều tin tưởng rằng, ổn định kinh tế vĩ mô là một trong những yêu cầu tiên quyết của tăng trưởng. Đối với Việt Nam, NHNN có vai trò chủ đạo trong việc thực hiện chức năng ổn định tiền tệ - tài chính. NHNN với vai trò là cơ quan ngang Bộ thuộc Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối; thực hiện chức năng của NHTW, có nhiệm vụ xây dựng và thực hiện chính sách tiền tệ (CSTT). Bản chất của CSTT là tổng thể các biện pháp chính sách của NHTW tác động làm thay đổi cung tiền và lãi suất, qua đó mà tác động đến tăng trưởng, lạm phát và công ăn việc làm cao, do vậy, chính sách tiền tệ luôn là nhu cầu để ổn định kinh tế vĩ mô với hạt nhân là ổn định tiền tệ, tạo lập nền tảng cho sự phát triển chung.

Cùng chung quan điểm, TS. Nguyễn Thị Kim Thanh, Viện trưởng Viện chiến lược NHNN cho biết: Việt Nam cũng là một minh chứng tốt về tầm quan trọng của ổn định khu vực tài chính đối với sự phát triển kinh tế. Với một hệ thống tài chính phát triển còn ở trình độ thấp, phụ thuộc chủ yếu vào khu vực ngân hàng, những sự ổn định của hệ thống ngân hàng, đặc biệt là trong giai đoạn 3 năm trở lại đây đã cho thấy vai trò đóng góp quan trọng cho việc duy trì ổn định tài chính và ổn định kinh tế vĩ mô, góp phần thúc đẩy tăng trưởng.

Thực tế những năm qua cho thấy việc bảo vệ sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính là một vấn đề quan trọng đối với NHNN do mối liên hệ mật thiết giữa các lĩnh vực trong hệ thống tài chính, bao gồm ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và hoạt động của ngân sách với việc điều hành chính sách tiền tệ một cách có hiệu quả. Sự bất ổn của hệ thống TC-NH sẽ ảnh hưởng đáng kể lên quá trình truyền tải tác động của chính sách tiền tệ đến nền kinh tế. Bong bóng giá bất động sản, mức độ vay nợ cao cũng như tính kém hiệu quả của khu vực doanh nghiệp đã ảnh hưởng tiêu cực đến những nỗ lực của NHNN trong việc kiềm chế lạm phát và ổn định vĩ mô, đặc biệt khi cần xác định thời điểm, mức độ và qui mô của các công cụ chính sách tiền tệ.

Chính vì thế, NHNN cần nắm được sát sao diễn biến của tổng thể hệ thống tài chính vì nhu cầu vốn của các thành viên thị trường tài chính có thể biến động bất thường khi gặp các cú sốc và mất cân bằng tài chính. Sự thiếu hụt thanh khoản có thể nhanh chóng lan rộng và ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ hệ thống tài chính, trong đó có hệ thống các tổ chức tín dụng và các định chế tài chính. Chính vì lẽ đó, chính sách tiền tệ và ổn định tiền tệ là vô cùng quan trọng để ổn định khu vực tài chính. Ngoài ra, đặc thù của Việt Nam là hệ thống ngân hàng và các công ty tài chính do NHNN quản lý chiếm hơn 90% tổng tài sản của các tổ chức tài chính. Do đó, chức năng và nhiệm vụ quản lý của NHNN cũng là vai trò quan trọng để kiểm soát ổn định hệ thống các tổ chức tín dụng. Với vai trò là NHTW, các chính sách và công cụ để thực hiện ổn định hệ thống tài chính (hay nói cách khác là khuôn khổ an toàn vĩ mô) phần lớn thuộc thẩm quyền điều hành của NHNN.

Giảm nguy cơ lây lan khủng hoảng hệ thống

Dưới góc độ của cơ quan quản lý trong lĩnh vực tiền tệ - ngân hàng, “đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng” được nhìn nhận là “đảm bảo cho hệ thống ngân hàng là không xảy ra khủng hoảng, đổ vỡ ngân hàng mang tính hệ thống”. Theo đó, cơ chế đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng được áp dụng theo hai cơ chế là phòng tránh khủng hoảng và xử lý khủng hoảng để giảm nguy cơ lây lan thành khủng hoảng hệ thống.

Các chuyên gia kinh tế cũng thảo luận cách thức để NHNN phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện ổn định tiền tệ - tài chính trong giai đoạn mới một cách bài bản, khoa học để bắt kịp trình độ của khu vực về nhiệm vụ ổn định tài chính. Sự triển khai toàn diện chức năng này cần được nghiên cứu trên các trụ cột. Theo đó, các cơ quan chức năng thực hiện ổn định tài chính, với NHNN làm đầu mối, sẽ phát triển một khuôn khổ an toàn vĩ mô hiệu quả với bộ công cụ thích hợp để phân tích, ngăn ngừa, cảnh báo và xử lý sự tích tụ rủi ro hệ thống. Đồng thời, NHNN rất cần sự phối hợp nhịp nhàng trong quá trình hoạch định chính sách và cung cấp, chia sẻ thông tin kịp thời từ Bộ Tài chính, Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, và các Bộ, ngành liên quan khác bởi lẽ ổn định tài chính là một nhiệm vụ rộng lớn, đòi hỏi sự tham gia của rất nhiều cơ quan Chính phủ. Hơn nữa, cơ chế điều hành và quản lý minh bạch, thông tin kịp thời đến nhân dân và thị trường cũng là một nhân tố quan trọng và cần nhận được sự phối hợp tích cực của các cơ quan liên quan.

Tiếp sau đó, các ngân hàng, tổ chức tài chính, dưới sự giám sát và hướng dẫn của NHNN và các cơ quan liên quan, phải đẩy nhanh thực hiện những những cải cách cần thiết đã thống nhất với các cơ quan quản lý, đặc biệt không ngừng cải thiện công tác quản trị điều hành và quản lý rủi ro. Điều này không chỉ hỗ trợ cho công tác giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước, mà hơn hết là đem lại lợi ích sống còn cho chính các tổ chức tài chính đó.

Thêm nữa, người dân hay khách hàng sử dụng các sản phẩm/dịch vụ tài chính, ngân hàng, cần được nâng cao kiến thức tài chính, nhận thức về quyền lợi chính đáng của họ trong việc sử dụng các sản phẩm/dịch vụ tài chính, ngân hàng. NHNN và các cơ quan liên quan với sự hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới và các nhà tài trợ cần tăng cường các qui định bảo vệ khách hàng và nghiên cứu, triển khai các chương trình nâng cao kiến thức tài chính cho người dân, đặc biệt trong các vùng miền và khu vực kém lợi thế kinh tế.

Nhờ đó, việc thực hiện chức năng ổn định tiền tệ - tài chính tại Việt Nam sẽ đóng góp vào việc bảo vệ người gửi tiền, an toàn hệ thống TC-NH, hạn chế và phòng ngừa rủi ro, khủng hoảng tài chính trong tương lai, ổn định kinh tế vĩ mô, qua đó nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và phát triển bền vững. Đồng thời, ổn định tiền tệ - tài chính sẽ hỗ trợ cho khu vực ngân hàng nói riêng và hệ thống tài chính nói chung chuẩn bị tốt hơn cho quá trình hội nhập quốc tế trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị gia nhập Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) sắp tới...

(T.Hương)