Quản trị công ty yếu kém: Nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng tài chính

Quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng cho thấy sự cần thiết của các TCTD trong việc chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, nắm bắt cơ hội và hạn chế thách thức bằng tất cả các nỗ lực để từng bước tăng cường tính chuyên nghiệp và hiệu quả hoạt động của mình.

Ảnh: TH.Ảnh: TH.
Đó là khẳng định của ông Phạm Huyền Anh, Phó Chánh thanh tra, giám sát ngân hàng - Ngân hàng Nhà nước tại Hội thảo quốc tế "Quản trị công ty trong tái cấu trúc ngân hàng" diễn ra chiều nay, ngày 26/5.
 
Theo đó, kết thúc năm 2014, kinh tế Việt Nam mặc dù đối mặt với nhiều khó khăn thách thức song cũng đạt được những thành quả nhất định, mở ra triển vọng kinh tế lạc quan cho năm 2015. Kinh tế vĩ mô ổn định và có sự phục hồi với mức tăng GDP đạt 5,98%, lạm phát được kiểm soát ở mức 1,84% - thấp kỷ lục trong vòng 10 năm qua, tổng phương tiện thanh toán và dư nợ tín dụng tăng trưởng ở mức hợp lý, mặt bằng lãi suất thấp, hoạt động của hệ thống tổ chức tín dụng được lành mạnh hóa và đảm bảo an toàn, tỷ giá duy trì ổn định.
 
Tuy nhiên, theo ông Phạm Huyền Anh, Phó Chánh thanh tra, giám sát ngân hàng - Ngân hàng Nhà nước, mặc dù năm 2014 đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, song bước sang năm 2015 còn nhiều khó khăn và thách thức. Trên cơ sở định hướng điều hành kinh tế - xã hội năm 2015 của Chính phủ và Quốc hội, NHNN xác định mục tiêu và các giải pháp lớn về điều hành chính sách tiền tệ năm 2015 như: Điều hành chủ động và linh hoạt các công cụ chính sách tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế ở mức hợp lý, đảm bảo an toàn thanh khoản của các TCTD... Đặc biệt, đẩy nhanh tiến độ xử lý nợ xấu gắn với cơ cấu lại các TCTD, đảm bảo thực hiện đúng lộ trình của Đề án cơ cấu lại hệ thống các TCTD giai đoạn 2011-2015 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.
 
Quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng cho thấy sự cần thiết của các TCTD trong việc chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh, nắm bắt cơ hội và hạn chế thách thức bằng tất cả các nỗ lực để từng bước tăng cường tính chuyên nghiệp và hiệu quả hoạt động của mình. Các TCTD cần cố gắng triển khai cơ cấu theo hướng quản trị hiện đại, phù hợp với thông lệ, chuẩn mực quốc tế vè hoạt động ngân hàng, về chiến lược, tổ chức bộ máy, nhân lực, tài chính, quản trị và điều hành nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu về các dịch vụ tài chính, ngân hàng của nền kinh tế. Trong giai đoạn 2015-2020, nhiệm vụ trọng tâm của Đề án 254 tập trung vào cải thiện năng lực quản trị của các NHTM, bao gồm quản trị công ty, quản trị rủi ro theo chuẩn quốc tế, nâng cao tính minh bạch, công khai, tuân thủ các chuẩn mực kế toán quốc tế. Đòng thời, cải thiện cơ sở hạ tầng tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống NHTM trong bối cảnh hội nhập và phát triển bền vững, tập trung hình nh 1-2 tổ chức tài chính lớn có tầm cỡ khu vực.
 
Để cho thấy tầm quan trọng của quản trị công ty đối với cuộc khủng hoảng tài chính, TS. Everret Myers, Đại học New York dẫn lời Hội nghị của Liên Hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), đưa ra phân tích về quản trị công ty trong khủng hoảng tài chính nhận định: Quản trị công ty yếu kém là một nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng tài chính toàn cầu. Có nhiều lý do liên quan dẫn đến khủng hoảng tài chính, tuy nhiên chứng cứ quan trọng chỉ ra 4 vấn đề chính là: Quản trị rủi ro; thù lao và sự sắp xếp cơ cấu lương thưởng ảnh hưởng công tác quản trị điều hành; Sự độc lập, năng lực và cơ cấu của Hội đồng quản trị; Sự cam kết của các cổ đông. Thực tế là sau cuộc khủng hoảng, công tác quản trị công ty vẫn chưa có sự thay đổi nhiều lắm. Quy mô, mức độ bảo toàn vốn đã được nâng lên khiến các ngân hàng vẫn còn quá lớn, biểu lộ nhiều rủi ro cho hệ thống ngân hàng.
 
Chất lượng báo cáo tài chính DN Việt còn kém
 
 
Kết quả khảo sát điểm quản trị công ty của 40 công ty niêm yết trên 2 sàn HOSE và HNX cho thấy: điểm thấp nhất là 15,2, cao nhất là 54, bình quân số điểm là 33,87. Về cơ bản Việt Nam đã có khung pháp lý chi phối quản trị - điều hành hệ thống ngân hàng, nhờ thế mà các hoạt động ngày càng minh bạch hơn và tiệm cận theo thông lệ quốc tế. Có thể nói, sau tái cơ cấu, hệ thống NHTM đã trở nên lành mạnh hơn, đặc biệt là sau hợp nhất, sáp nhập, đã giảm 7 TCTD, giảm 3 cặp NHTM sở hữu chéo, số NH có sở hữu chéo hiện chỉ còn lại 3. Tính chung, sau 3 năm, nợ xấu đã xử lý được là 311.000 tỷ đồng (chiếm 67%) so thời điểm tháng 9/2012. Nợ xấu cuối tháng 2/2015 chỉ còn mức 3,59%.
 
Khảo sát 35 NHTM có thông tin cho thấy mô hình tổ chức - bộ máy đã hoàn thiện hơn, 34/35 NH có Ủy viên HĐQT kiêm Trưởng ban Kiểm soát; 23/34 NH (trừ Agribank) có UV HĐQT độc lập, các NH đều đã thành lập Ủy ban Quản lý rủi ro và UB nhân sự. Đặc biệt, việc công bố thông tin đã minh bạch hơn khi 35/35 NH được khảo sát đã có website; 22/35 NH có báo cáo tình hình quản trị ngân hàng định kỳ và 24/35 NH có công bố thông tin về quản lý rủi ro; 9/35 NH được định hạng tín nhiệm quốc tế.
 
Tuy nhiên, theo đánh giá của đại diện IFC – bà Nguyễn Thị Nguyệt Anh, chuyên gia về quản trị công ty, báo cáo tài chính tại các công ty Việt Nam có chất lượng kém, chưa phản ánh đúng thực trạng, thậm chí có gian lận. Đáng chú ý, năng lực giám sát tài chính kém, các cam kết của hội đồng quản trị về quản trị công ty chưa đủ mạnh, các giao dịch cổ phiếu của HĐQT cũng như giao dịch với các bên liên quan chưa minh bạch. Đặc biệt, ở các công ty Việt Nam đang có tình trạng sở hữu chéo và thống lĩnh sở hữu.
 
Thực tế, bên cạnh những mặt được, khảo sát cũng cho thấy đa số các NH chưa có Ủy ban kiểm toán, 15/35 NH, chiếm 43% có Ủy viên HĐQT kiêm Phó Tổng giám đốc, 11/34 NH chưa có tư vấn HĐQT độc lập khác nhau.  Mặc dù cơ chế cung cấp thông tin đã có song mức độ và chất lượng công bố còn bất cập khi mà 5/35 NH chỉ có báo cáo thường niên từ năm 2012, thậm chí còn có 2/35 NH không có báo cáo thường niên; 22/35 NH không công bố thông tin về thù lao Ban lãnh đạo; 13/35 NH không có báo cáo tình hình quản trị NH; 27/35 NH chưa có quy chế quản trị NH; 6/35 NH chưa có website tiếng Anh.
 
Để khắc phục tình trạng này, TS Cấn Văn Lực, Cố vấn cấp cao Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ BIDV khuyến nghị: Trước mắt cần hoàn thiện hành lang pháp lý và tăng cường thanh tra, giám sát, cưỡng chế về quản trị ngân hàng, đồng thời, tăng cường vai trò, hiệu quả của Ban kiểm soát, kiểm toán nội bộ, các ủy ban thuộc HĐQT. HĐQT có vai trò định hướng, giám sát hoạt động hơn là điều hành, do đó, cần tăng tính độc lập của ủy viên HĐQT độc lập. Khi có các vấn đề lỗi trong hệ thống, tích lũy dẫn đến khủng hoảng... nếu quản trị công ty tốt, có thể phát hiện được trước các rủi ro. Trách nhiệm và tính chuyên nghiệp của HĐQT và ban lãnh đạo quyết định 50% vấn đề. Cùng với đó, trách nhiệm của các công ty kiểm toán rất nặng nề bởi trong quá trình kiểm toán có thể phát hiện sớm các gian lận để cảnh báo. Về chuẩn mực kế toán và sử dụng các công cụ tài chính rất quan trọng, khi thực hiện tốt có thể ghi nhận, đo lường mức độ rủi ro, tuy nhiên, ngược lại có thể tác động thêm vào cuộc khủng hoảng làm nó trầm trọng hơn.
 
(T.Hương)