Tín dụng cho ngư dân: Hiện thực hóa giấc mơ tàu vỏ thép

Với thực tế hầu hết tàu đánh bắt xa bờ hiện là vỏ gỗ thì chính sách tín dụng cho đánh bắt xa bờ và xây dựng cơ sở hạ tầng nghề cá với nhiều cơ chế mới và mức đầu tư lớn chưa từng có... được kỳ vọng sẽ là cơ sở để hiện thực hóa giấc mơ tàu vỏ thép của nhiều ngư dân

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Đó là khẳng định của ông Trần Bắc Hà - Chủ tịch HĐQT Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) - đơn vị đầu tiên tham gia triển khai chương trình hỗ trợ ngư dân vươn khơi bám biển.

Tạo sự chủ động cho TCTD

Dự thảo Nghị định tập trung vào việc hoàn thiện các chính sách tín dụng cho đánh bắt xa bờ và xây dựng cơ sở hạ tầng nghề cá với nhiều cơ chế mới và mức đầu tư lớn chưa từng có. Riêng về chính sách tín dụng, chủ tàu khai thác hải sản xa bờ, tàu dịch vụ hậu cần khai thác hải sản xa bờ được vay vốn đóng mới, cải hoán, nâng cấp tàu với hạn mức vay bằng 90% tổng giá trị dự án vay vốn đối với tàu vỏ thép, vật liệu mới trong 10 năm; 70% tổng giá trị dự án vay vốn đối với tàu vỏ gỗ (bao gồm cả ngư cụ, thiết bị trên tàu) trong bảy năm. Lãi suất vay tối đa 3%/năm, tức là chưa bằng một nửa lãi suất huy động với thời gian ân hạn một năm. Đặc biệt, ngư dân được sử dụng giá trị tàu đóng mới, tàu cải hoán, nâng cấp để bảo đảm vốn vay.

Theo ông Hà, với thực tế hầu hết tàu đánh bắt xa bờ hiện là vỏ gỗ thì chính sách tín dụng đặc biệt này được kỳ vọng sẽ là cơ sở để hiện thực hóa giấc mơ tàu vỏ thép của nhiều ngư dân. Ngoài ra, vốn vay lưu động cũng được điều chỉnh như: Hạn mức vay tối thiểu 200 triệu đồng/năm đối với tàu khai thác hải sản; tối thiểu 500 triệu đồng/năm đối với tàu dịch vụ hậu cần khai thác hải sản. Bên cạnh đó, ngư dân sẽ được hỗ trợ 70% kinh phí mua bảo hiểm thân tàu, 100% kinh phí mua bảo hiểm kết hợp con người cho thuyền viên trên tàu đánh bắt xa bờ.

Dự thảo Nghị định cũng đề xuất nhiều chính sách hỗ trợ khắc phục rủi ro trên biển. Theo đó, ngư dân chết, mất tích khi khai thác trên biển được hỗ trợ ít nhất là 25 lần mức chuẩn trợ cấp, trợ giúp xã hội… Đây là những chính sách nhân văn, có sức động viên to lớn giúp ngư dân yên tâm bám biển, vươn khơi.

"Trong thời điểm hiện nay, theo tôi việc mở rộng áp dụng thí điểm thông qua đẩy nhanh việc ban hành Nghị định có ý nghĩa quan trọng. Trước tiên bởi tính kịp thời, đúng lúc, đúng thời điểm của Nghị định trong việc ban hành cơ chế hỗ trợ phát triển thủy sản trong bối cảnh cả nước đang hướng về các vùng biển đảo, hướng về bà con ngư dân khắp mọi miền tổ quốc. Điều này cũng thể hiện sự quan tâm của Chính phủ trong việc hỗ trợ ngư dân, giúp bà con ngư dân tăng hiệu quả đánh bắt, khai thác, nâng cao hiệu quả về kinh tế. Đồng thời, tạo thêm niềm tin để ngư dân yên tâm tiếp tục vươn khơi bám biển, giữ vững chủ quyền biển đảo Tổ quốc" - Chủ tịch BIDV chia sẻ.

Thực tế, từ năm 1997, chúng ta đã có cơ chế thực hiện chương trình cho vay đánh bắt xa bờ, nhưng thực tế triển khai bộc lộ nhiều hạn chế (về mặt kinh tế), với chương trình cho vay đánh bắt xa bờ trước đây (1997), BIDV là ngân hàng thương mại duy nhất được Chính phủ chỉ định cùng Tổng cục Đầu tư Phát triển triển khai cho vay chương trình đánh bắt xa bờ theo Quyết định 393/QĐ-CP.

Mục đích vay vốn của các khoản vay đánh bắt xa bờ là đóng tàu, mua ngư cụ, lưới đánh bắt với tài sản đảm bảo là tàu, ghe hình thành từ vốn vay. Do đó nên dù mục đích triển khai là rất tốt nhưng qua quá trình thực hiện đã cho thấy những hạn chế nhất định. Cụ thể, ảnh hưởng bão chìm tàu, mất tích, chết, bị nước ngoài bắt. Ðặc biệt, tỷ lệ rủi ro trong cho vay cao, xuất phát từ nguyên nhân chủ quan và khách quan: Cháy tàu, làm ăn thua lỗ không có khả năng trả nợ. Tài sản bảo đảm cho khoản vay là con tàu nhưng đây lại là tài sản di động, hoạt động ngoài vùng biển xa nên dễ xuống cấp và hư hỏng. Trong khi đó, một bộ phận khách hàng vay vốn thiếu trách nhiệm trả nợ dẫn đến việc thu hồi vốn khó khăn trong nhiều năm, tỷ lệ nợ xấu cao, không thể quản lý được nguồn hàng - tiền (vì đánh bắt xa bờ nên đánh bắt ở đâu được là bán ở đó ngay), không có quy trình quy định chặt chẽ, ràng buộc trách nhiệm. Ngoài ra, giá trị phát mãi tài sản thấp chỉ bằng 1/3 giá trị thực của con tàu. Tài sản đảm bảo được hình thành từ chính vốn vay, không có gì ràng buộc trách nhiệm khách hàng trả nợ…

So với cơ chế theo Quyết định 393, cơ chế tín dụng cho vay đánh bắt xa bờ theo phương án dự kiến ban hành năm 2014 đã có sự đúc kết kinh nghiệm, có sự đồng bộ, đầy đủ, có phạm vi và đối tượng rộng hơn. Cơ chế mới tạo chủ động cho tổ chức tín dụng lựa chọn người vay có kinh nghiệm, có năng lực tài chính, có khả năng quản lý tốt nhất để đảm bảo việc sử dụng vốn, khai thác tài sản có hiệu quả, tăng khả năng thu hồi vốn. Cơ chế tín dụng cho vay đang dự thảo Nghị định mới xác định rõ: Nhà nước thực hiện chính sách cấp tín dụng ưu đãi nhưng theo nguyên tắc vay vốn thương mại có hoàn trả, các NHTM hoàn toàn chủ động trong việc lựa chọn khách hàng và xem xét, quyết định cho vay; hỗ trợ đồng bộ và toàn diện cho các ngư dân, doanh nghiệp để phát triển kinh tế biển trên các khía cạnh: khai thác, phát triển dịch vụ, đầu tư hệ thống hạ tầng, tổ chức lại hoạt động khai thác, cung cấp dịch vụ.

Bám sát theo nhu cầu của ngư dân 

Theo ông Hà, để chương trình đi vào cuộc sống, cần sớm bổ sung, hoàn thiện các cơ chế, chính sách (sau khi đã lấy ý kiến các bộ ngành và NHTM) để nhanh chóng hỗ trợ ngư dân đầu tư khai thác hải sản trên các vùng biển xa, vùng biển trọng yếu. Cần lấy ý kiến ngư dân theo từng mục đích đánh bắt và dải công suất, đặc biệt là tàu sắt và vật liệu mới để ngư dân/chủ tàu lựa chọn phù hợp với năng lực và nhu cầu, đảm bảo phù hợp với tập quán, khả năng, năng lực khai thác của ngư dân tại các địa phương khác nhau. Cần có kế hoạch và bố trí nguồn vốn ngân sách để đầu tư đồng bộ các cảng cá, cơ sở neo đậu tránh trú bão, hệ thống cung cấp hậu cần, thông tin liên lạc cùng với việc phát triển đội tàu, có thể cho các NHTM linh hoạt hóa các hình thức cho vay…

Ngoài ra, cần có cơ chế hỗ trợ của các cơ quan quản lý liên quan trong việc quản lý tài sản đảm bảo tiền vay và nguồn tiền từ đánh bắt hải sản để thu hồi nợ (hỗ trợ ngân hàng thông tin về vị trí các con tàu, thông tin về kết quả đánh bắt. Thực hiện truyền thông về chương trình, tăng cường liên kết, để bà con thay đổi tập quán đánh bắt từ đơn lẻ sang tổ, đội/ nhóm từ 4-6 tàu liên kết để gắn với bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Về phía mình, BIDV đã xây dựng chương trình, chính sách cấp tín dụng 3.000 tỷ đồng hỗ trợ khai thác hải sản xa bờ năm 2014. Theo đó, cam kết thủ tục vay vốn đối với khách hàng ngắn gọn, đơn giản, xử lý trong thời gian 04 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ vay vốn. Sau khi khảo sát, BIDV đã lựa chọn 2 tỉnh Bình Định và Quảng Ngãi là 2 địa phương có số lượng tàu đánh bắt lớn nhất tại ngư trường Hoàng Sa và Trường Sa làm thí điểm triển khai chương trình tín dụng, theo đó sẽ ký hợp đồng tín dụng cho vay trung dài hạn đầu tư tàu ngay trong tháng 6/2014, sau khi có Nghị định ban hành.

(T.Hương)