Vẫn còn tình trạng sở hữu cổ phần vượt quá tỷ lệ cho phép

Luật các TCTD có hiệu lực từ ngày 01/01/2011, tuy nhiên, đến nay, một số TCTD chưa chủ động điều chỉnh tỷ lệ sở hữu cổ phần để phù hợp với quy định này. Do vậy, vẫn còn hiện tượng một cá nhân, tổ chức sở hữu cổ phần với số lượng lớn, vượt tỷ lệ theo quy định, có khả năng chi phối hoạt động của TCTD.
Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Nhiều cổ đông lớn thao túng ngân hàng

Ngày 16/6/2010, Quốc hội đã thông qua Luật các tổ chức tín dụng (TCTD) mới thay thế Luật các TCTD năm 1997 và Luật Sửa đổi Luật các TCTD năm 2003, chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2011. Trong đó, Điều 55 Luật các TCTD 2010 có quy định về giới hạn tỷ lệ sở hữu cổ phần của cổ đông, cổ đông và người có liên quan tại một tổ chức tín dụng cổ phần (sau đây gọi là TCTD). Hiện nay, NHNN đang xây dựng một số Thông tư hướng dẫn về thời hạn, trình tự, thủ tục chuyển tiếp đối với các quy định tại Điều 103, Điều 129… của Luật các TCTD, tuy nhiên, chưa có quy định hướng dẫn chuyển tiếp đối với quy định tại Điều 55 Luật các TCTD. Điều này tạo ra hiện tượng một cá nhân, tổ chức sở hữu cổ phần với số lượng lớn, vượt tỷ lệ theo quy định, có khả năng chi phối hoạt động của TCTD.

Cụ thể, có 05/33 NHTMCP có cá nhân sở hữu cổ phần vượt tỷ lệ 5% vốn điều lệ, 05/33 NHTMCP là tổ chức sở hữu cổ phần vượt tỷ lệ 15% vốn điều lệ và 8/33 NHTMCP có nhóm cổ đông và người có liên quan sở hữu cổ phần vượt tỷ lệ 20% vốn điều lệ. 

Qua kết quả thanh tra cho thấy ở không ít NHTMCP cổ đông lớn và người có liên quan vi phạm quy định về sở hữu cổ phần dẫn đến thao túng, chi phối ngân hàng, phục vụ cho lợi ích của cổ đông lớn, đẩy ngân hàng đến tình trạng hoạt động thiếu minh bạch hoặc quản trị, điều hành không tuân thủ nguyên tắc thận trọng và các quy định của pháp luật. Do đó, việc ban hành Thông tư hướng dẫn xử lý việc sở hữu cổ phần vượt tỷ lệ theo quy định là cần thiết.

Theo Dự thảo Thông tư hướng dẫn, cổ đông Nhà nước sở hữu cổ phần tại tổ chức tín dụng thực hiện việc điều chỉnh tỷ lệ sở hữu cổ phần theo Phương án tái cơ cấu tổ chức tín dụng và phương án cổ phần hóa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Còn điểm c khoản 2 Điều 55 Luật các TCTD, việc sở hữu cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài quy định tại khoản 2 Điều 16 của Luật này, theo đó, Chính phủ quy định điều kiện, thủ tục, tổng mức sở hữu cổ phần tối đa của các nhà đầu tư nước ngoài, tỷ lệ sở hữu cổ phần tối đa của một nhà đầu tư nước ngoài tại một TCTD Việt Nam. Hiện nay, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 01/2014/NĐ-CP ngày 03/1/2014 về vấn đề này. Do đó, tại dự thảo quy định: Các cổ đông là nhà đầu tư nước ngoài thực hiện theo quy định của Chính phủ về việc nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần tại TCTD Việt Nam và quy định tại Thông tư này.

Để thực hiện mục tiêu tái cơ cấu các TCTD, NHNN có thể chỉ định một TCTD mua lại cổ phần tại TCTD khác và sẽ xử lý số cổ phần này theo phương án được NHNN phê duyệt. Do đó, tại dự thảo Thông tư có quy định: Cổ đông thực hiện góp vốn, mua cổ phần của tổ chức tín dụng theo chỉ định của Ngân hàng Nhà nước, thực hiện điều chỉnh tỷ lệ sở hữu cổ phần tại TCTD đó theo phương án thoái vốn (nếu có) được NHNN phê duyệt.

Phải xử lý dứt điểm trước 31/3/2015

Đáng chú ý, trường hợp TCTD có cổ đông, cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó sở hữu cổ phần vượt giới hạn phát sinh trước ngày Luật các TCTD có hiệu lực thì TCTD phải có Kế hoạch xử lý dứt điểm các trường hợp cổ đông, cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó sở hữu cổ phần vượt giới hạn quy định tại Luật các TCTD chậm nhất trước ngày 31/3/2015, trừ các trường hợp thực hiện theo phương án tái cơ cấu TCTD đó đã được NHNN hoặc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Đồng thời, TCTD phối hợp với cổ đông, cổ đông và người có liên quan đang sở hữu cổ phần vượt giới hạn quy định có văn bản báo cáo NHNN (Cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng, NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố nơi TCTD đặt trụ sở chính mà không có Cục Thanh tra, giám sát ngân hàng) Kế hoạch xử lý việc sở hữu cổ phần vượt giới hạn.

Quá thời hạn 31/12/2014 hoặc thời hạn được nêu trong phương án tái cơ cấu đã được NHNN hoặc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, nếu chưa đảm bảo việc sở hữu cổ phần trong giới hạn theo quy định, các tổ chức, cá nhân có liên quan bị áp dụng các biện pháp xử lý sau: Xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật; Cổ đông, cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó phải chuyển nhượng cổ phần cho NHNN hoặc TCTD do NHNN chỉ định; Cổ đông, cổ đông và người có liên quan không được quyền biểu quyết đối với số cổ phần sở hữu vượt tỷ lệ quy định; Cổ đông, cổ đông và người có liên quan không được đề cử, ứng cử làm thành viên Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát của TCTD khi tổ chức tín dụng bầu bổ sung hoặc bầu nhiệm kỳ mới Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát trong thời gian còn sở hữu cổ phần vượt tỷ lệ.

Kèm theo đó, TCTD không được cấp tín dụng mới cho cổ đông, cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó đang sở hữu cổ phần tại TCTD vượt giới hạn quy định của pháp luật. Trường hợp cổ đông, cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó sở hữu cổ phần vượt giới hạn đang có dư nợ tín dụng tại TCTD mà mình đang là cổ đông, TCTD đó phải có biện pháp để sớm thu hồi toàn bộ dư nợ các khoản tín dụng của các đối tượng này chưa thanh toán.

Còn đối với trường hợp TCTD có cổ đông, cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó sở hữu cổ phần vượt giới hạn quy định phát sinh sau ngày Luật các TCTD có hiệu lực, tổ chức, cá nhân có liên quan bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật. Đồng thời, cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó phải xử lý số cổ phần sở hữu vượt giới hạn quy định trong thời hạn ba mươi (30) ngày kể từ ngày ban hành Quyết định xử lý vi phạm hành chính. Quá thời hạn này, nếu chưa đảm bảo việc sở hữu cổ phần của TCTD trong giới hạn quy định của pháp luật, cổ đông, cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó bị áp dụng các biện pháp xử lý quy định tương tự như đối với trường hợp TCTD có cổ đông, cổ đông và người có liên quan của cổ đông đó sở hữu cổ phần vượt giới hạn phát sinh trước ngày Luật các TCTD có hiệu lực.

(T.Hương)