Cạnh tranh là câu chuyện lớn của Việt Nam

(eFinance Online) - Theo chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cạnh tranh là câu chuyện lớn ở Việt Nam, nhất là trong bối cảnh chúng ta đang hội nhập sâu và rộng như hiện nay. 
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan. Nguồn: Internet.Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan. Nguồn: Internet.

Việt Nam đang bị "thách thức" từ cạnh tranh bên ngoài

Tại Hội thảo "Xây dựng và thực thi chính sách toàn diện về cạnh tranh" được Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế trung ương (CIEM) tổ chức sáng nay (15/4), bà Phạm Chi Lan đã cho rằng, cạnh tranh là một câu chuyện lớn ở Việt Nam. Nhất là trong bối cảnh chúng ta đang hội nhập sâu rộng nhưng ở hầu hết các "sân chơi" này, Việt Nam lại có vị thế cạnh tranh thấp  hơn so với các quốc gia khác.

Cụ thể, trong số các nước tham gia hiệp định TPP, Việt Nam ở vị thế cạnh tranh thấp nhất theo các tiêu chí của Diễn đàn kinh tế thế giới, cũng như Ngân hàng thế giới đánh giá, từ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, thể chế đến nền kinh tế nói chung... 

Ngay cả trong cộng đồng kinh tế ASEAN, Việt Nam cũng chỉ khiêm tốn đứng ở vị trí thứ 7. Chúng ta không vượt lên được thứ hạng cao hơn và vị trí thứ 7 thậm chí còn đang bị thách thức hơn bởi các nước "thấp" hơn Việt Nam như Lào, Campuchia và Myanmar. Họ đang vươn lên, cạnh tranh hơn Việt Nam. Dẫn chứng rõ ràng nhất đó là câu chuyện phát triển và cạnh tranh của ngành lúa gạo.

Việt Nam đã tập trung cao độ, gần như dành ưu tiên tuyệt đối cho ngành lúa gạo trong lĩnh vực nông nghiệp nhưng hiện lúa gạo của chúng ta phải cạnh tranh gắt gao với gạo của Campuchia, và tới đây là của Myanmar nữa. Có thể nói, ngành lúa gạo của Việt Nam đang thua rất rõ về cách tiếp cận và cách cạnh tranh.

Không những thế, ở nhiều lĩnh vực khác, ba nước nói trên đều đang vượt lên và có sự vươn lên mạnh mẽ kể cả về chuyển đổi thể chế, cơ chế trong thời gian tới. Đó là thách thức rất lớn đối với Việt Nam.

Nhiều bất bình đẳng từ bên trong

Không chỉ bị thách từ từ cạnh tranh bên ngoài, tại Hội thảo nói trên, bà Chi Lan cũng chỉ ra những vấn đề tồn tại về cạnh tranh trong nước. Bà cho biết ở Việt Nam, không chỉ diễn ra sự bất bình đẳng giữa doanh nghiệp nhà nước với doanh nghiệp tư nhân mà còn có sự không công bằng giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp tư nhân.

"Lâu nay Việt Nam vẫn có chính sách ưu tiên số 1 cho doanh nghiệp nhà nước, thứ 2 là doanh nghiệp FDI. Đến doanh nghiệp tư nhân trong nước gần như không còn gì và bị hai lực lượng kia chèn lấn" - Bà Lan nói.

Cùng với đó là sự bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp thân hữu với các doanh nghiệp không có quan hệ thân hữu. Doanh nghiệp thân hữu cũng phần lớn lại là doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI và một số ít doanh nghiệp tư nhân. Đông đảo các doanh nghiệp nhỏ và vừa còn lại không có quan hệ thân hữu thì không thể tiếp cận được với các nguồn lực cũng như các chính sách tốt cho mình, do đó không phát triển được.

Sự cạnh tranh ở Việt Nam còn yếu ở chỗ đó là thiếu sự liên kết giữa doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp nhỏ. Bà Lan phân tích, đáng nhẽ doanh nghiệp lớn là lực lượng dẫn dắt nền kinh tế phát triển, tạo liên kết với doanh nghiệp nhỏ. Thế nhưng vì thiếu sự liên kết nên doanh nghiệp lớn không sử dụng dịch vụ của doanh nghiệp nhỏ và tước đoạt đi nhiều cơ hội của các doanh nghiêp nhỏ và vừa của Việt Nam. Điều này lý giải vì sao 10 năm qua doanh nghiệp nhỏ và vừa của chúng ta tiếp tục "teo" đi. 

Từ những điều này bà Lan cũng cảnh báo tới nỗi lo về "hiện tượng Mexico" tại Việt Nam. Đó là khi nền kinh tế tăng trưởng nhưng được dẫn dắt bởi một nhóm doanh nghiệp nhất định, được sử dụng nhiều nguồn lực và có năng lực cạnh tranh rất tốt nhưng bỏ lại đằng sau cả một nền kinh tế với đông đảo các doanh nghiệp khác không thể nào vươn lên được. 

Bà Lan cho rằng, đáng nhẽ nhà nước phải phân định điều tiết cạnh tranh tốt hơn thì ở Việt Nam nhà nước lại tự tham gia và trở thành nguồn lực cạnh tranh. Nhà nước hiện đang tham gia quá nhiều hoạt động cung cấp dịch vụ mang tính thương mại, dịch vụ công mà đáng ra có thể xã hội hóa. Điều này làm người dân phải mua giá cao hơn mà không có quyền lựa chọn nào khác.

(T.N)