“Siết chặt” cấp phép chứng thực chữ ký số công cộng

(eFinance Online) - Nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn quản lý các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số (gọi tắt là CA) cũng như phù hợp xu thế phát triển của thị trường, công nghệ đang phát triển nhanh, Bộ Thông tin và Truyền thông đang chủ trì xây dựng Nghị định mới thay thế Nghị định 26/2007/NĐ-CP ngày 15/2/2007 quy định chi tiết thi hành Luật giao dịch điện tử về chữ ký số và dịch vụ chứng thực chữ ký số (CKS) và các Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 26. Dự thảo Nghị định gồm 4 phần, 12 chương và 113 Điều, quy định chi tiết về CKS và chứng thư số; việc quản lý, cung cấp và sử dụng CKS, dịch vụ chứng thực CKS; phát triển ứng dụng sử dụng CKS.
Ảnh minh họa - nguồn: internet. Ảnh minh họa - nguồn: internet.

Ngày 15/2/2007, Chính phủ ban hành Nghị định số 26/2007/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành Luật giao dịch điện tử về chữ ký số và dịch vụ chứng thực chữ ký số. Cho đến nay, Nghị định 26 đã được sửa đổi, bổ sung hai lần. Tuy nhiên, hiện Nghị định 26 đang tồn tại một số bất cập như: điều kiện cấp phép cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng hiện nay theo quy định của Nghị định 26/2007/NĐ-CP còn khá dễ dàng, dẫn đến tình trạng 9 CA công cộng cung cấp dịch vụ trong một thị trường có hơn 1 triệu người sử dụng và cạnh tranh rất gay gắt và cạnh tranh giữa các đại lý. Đội ngũ kỹ thuật của các CA thường ít và không ổn định, dẫn đến gặp khó khăn khi giải quyết các sự cố.

Nghị định 26/2007/NĐ-CP cũng chưa quy định rõ ràng về liên thông giữa các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng và tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số chuyên dùng phục vụ các cơ quan Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị. Chính điều này gây khó khăn cho các cơ quan nhà nước sử dụng chữ ký số chuyên dùng khi thực hiện các dịch vụ công trực tuyến như khai thuế qua mạng… Đồng thời, cũng chưa có quy định về liên thông giữa các CA công cộng của Việt Nam với các CA nước ngoài nên việc sử dụng chữ ký số nước ngoài ở Việt Nam gặp nhiều khó khăn.

Ông Lê Đức Thành, Phó Cục trưởng Cục CNTT và Thống kê hải quan (Tổng cục Hải quan) cho biết, đơn vị này sử dụng chữ ký số rất nhiều trong hoạt động quản lý nhà nước. Trong một năm có 9,4 triệu giao dịch về khai hải quan thực hiện trên môi trường điện tử, hoàn toàn dùng chữ ký số, đó là còn chưa tính đến khoảng 9 triệu giao dịch về thanh toán. Do đó, chữ ký số đóng vai trò rất quan trọng, nhưng đơn vị lại gặp một số vướng mắc trong hoạt động ứng dụng chữ ký số. Chẳng hạn, các công ty đa quốc gia đang hoạt động tại Việt Nam thường dùng chung một chữ ký số của công ty mẹ, nhưng Nghị định 26 lại chưa có những quy định về công nhận chữ ký số nước ngoài và các hoạt động thanh kiểm tra đối với những chữ ký số nước ngoài.

Bên cạnh đó, ngành Hải quan còn gặp một vướng mắc khác, đó là một quyết định thuế được ban hành và sẽ phát huy hiệu lực từ một thời điểm nhất định. Việc tính thuế suất vào thời điểm quyết định thuế cũ hết hiệu lực và quyết định thuế mới được áp dụng hiện đang gây ra những tranh chấp pháp lý giữa cơ quan thuế và doanh nghiệp; vì đồng hồ của các CA khác nhau không trùng khớp, không có cái gọi là time stamp (giờ chuẩn mà các CA phải áp dụng). Vì vậy, cơ quan quản lý các CA công cộng cần quy định đồng hồ thời gian tiêu chuẩn cho tất cả các CA công cộng, tạo điều kiện dễ dàng cho ngành Hải quan trong quá trình hoạt động.

Xây dựng Nghị định mới thay thế Nghị định 26/2007/NĐ-CP để đáp ứng với tình hình phát triển mới là điều cần thiết, tuy nhiên, cần có sự linh hoạt trong việc sử dụng chữ ký số công cộng và chữ ký số chuyên dùng,  không nên quy định cứng nhắc như hiện nay, dẫn đến việc thực thi gặp nhiều khó khăn. Nghị định mới thay thế Nghị định 26 cũng cần rà soát lại hệ thống các văn bản pháp luật liên quan như Luật Thương mại, Luật Cơ yếu, Luật Tổ chức chính phủ, và làm rõ quy mô, tính chất của các CA phục vụ hệ thống chính trị. Một vấn đề cũng cần quan tâm khi xây dựng Nghị định mới là có cần quản lý đối với các CA chuyên dùng nội bộ hay không, nếu quản lý thì ở mức độ nào và giá trị pháp lý của chữ ký số liệu có thay thế được con dấu hay không.

Theo NEAC, Việt Nam hiện có 9 tổ chức được Bộ Thông tin và Truyền thông cấp giấy phép cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng. Hơn 580.000 tổ chức, doanh nghiệp và các đơn vị trực thuộc, các chi nhánh sử dụng chữ ký số kê khai thuế qua mạng. Gần 70.000 doanh nghiệp sử dụng chữ ký số trong khai báo hải quan. Khoảng 124.000 doanh nghiệp sử dụng chữ ký số trong kê khai bảo hiểm xã hội.

Ông Lã Hoàng Trung, Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), Tổ trưởng Tổ biên tập nhấn mạnh: Điều kiện cấp phép là một trong những nội dung quan trọng nhất trong Nghị định mới này. Định hướng về việc nâng điều kiện hoạt động cả về tài chính, nhân sự, kỹ thuật là đương nhiên, không thể duy trì điều kiện như của 10 năm trước. Tuy nhiên, sẽ có điều khoản chuyển tiếp cho các CA công cộng đang hoạt động để tạo điều kiện cho doanh nghiệp. Đối với trường hợp cấp phép mới và cấp phép lại về cơ bản là giống nhau, đối với trường hợp cấp lại sẽ yêu cầu bổ sung các báo cáo tình hình hoạt động, báo cáo tài chính, báo cáo thanh tra, kiểm tra thực thi pháp luật của các CA công cộng này trong thời gian trước đó, và thời gian thẩm định hồ sơ sẽ nhanh hơn so với thời hạn cấp mới.

Nguyên Quang