VINASA kiến nghị xem xét điều 292 Bộ luật hình sự 2015

(eFinance Online) - Lo ngại Điều 292 Bộ luật Hình sự 2015 gây tâm lý hoang mang, lo lắng và tạo thành một làn sóng phản đối mạnh mẽ, đặc biệt là từ cộng đồng khởi nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp CNTT, Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA) vừa có bản kiến nghị gửi tới Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan, Bộ ngành hữu quan.
Ảnh minh họa - nguồn Internet.Ảnh minh họa - nguồn Internet.

Theo VINASA, Điều 292 đã hình sự hóa hoạt động kinh doanh trái phép, đồng thời hình sự hóa hoạt động kinh doanh trên mạng. Với qui định tại điểm e, khoản 1 thì tất cả các hoạt động kinh doanh dịch vụ trên mạng nằm trong danh mục 267 ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo qui định của Luật Đầu tư 2014 đều có thể bị coi là tội phạm nếu vi phạm về điều kiện kinh doanh và “thu lợi bất chính từ 50 triệu trở lên hoặc có doanh thu từ 200 triệu trở lên”

Vì vậy thực chất điều 292 vẫn là tội kinh doanh trái phép giống như điều 159 Bộ luật Hình sự 1999 nhưng có phạm vi điều chỉnh hẹp hơn, áp dụng đối với hoạt động kinh doanh trên mạng trong những ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Mức độ hình sự hóa hoạt động kinh doanh trái phép của điều 292 còn cao hơn, với hình phạt nặng hơn so với tội kinh doanh trái phép qui định tại điều 159 của Bộ luật Hình sự 1999, thể hiện ở khung hình phạt cao nhất của điều 292 lên tới 5 năm tù so với khung hình phạt cao nhất của điều 159 Bộ luật Hình sự 1999 là 3 năm tù.

Quan điểm hình sự hóa hoạt động kinh doanh trên mạng được thể hiện ngay trong qui định tội danh của điều 292 là: “Tội cung cấp dịch vụ trái phép trên mạng máy tính, mạng viễn thông”. Việc hình sự hóa hoạt động kinh doanh trên mạng còn được thể hiện rõ qua việc qui định dấu hiệu sử dụng mạng để thực hiện hành vi cung cấp dịch vụ là dấu hiệu định tội thay vì chỉ coi là dấu hiệu định khung. Với dấu hiệu định tội này thì chỉ những hành vi kinh doanh trái phép được thực hiện bằng phương thức sử dụng mạng (hành vi kinh doanh được thực hiện trên mạng) thì mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự còn hành vi kinh doanh trái phép được thực hiện trực tiếp, không đưa lên mạng thì không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, mặc dù bản chất của hai hành vi là như nhau, cùng xâm phạm một khách thể.

VINASA cho rằng, Điều 292 vi phạm quyền tự do kinh doanh được Hiến pháp 2013. Hiến pháp 2013 đã ghi nhận quyền tự do kinh doanh là quyền con người và là một trong những quyền cơ bản nhất của công dân. Điều 33 Hiến pháp qui định: “Mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm.”. Với qui định này, tự do kinh doanh đã trở thành một quyền hiến định và đã được cụ thể hóa trong các luật như: Luật Doanh nghiệp 2014; Luật Đầu tư 2014.

Các dịch vụ qui định tại điều 292 đều không thuộc ngành nghề cấm đầu tư kinh doanh mà chỉ là những ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Cần lưu ý rằng ngành nghề kinh doanh có điều kiện không có nghĩa là ngành nghề bị hạn chế hoặc không khuyến khích đầu tư kinh doanh, trái lại, hầu hết các ngành nghề kinh doanh có điều kiện là những ngành nghề được khuyến khích phát triển (ví dụ như các dịch vụ tư vấn luật, thiết kế, y tế, giáo dục, an toàn an ninh mạng,..).

Việc luật qui định một số điều kiện kinh doanh chỉ nhằm đảm bảo một tổ chức có năng lực thực hiện tốt việc kinh doanh ngành nghề đó. Do đó, việc hình sự hóa hoạt động kinh doanh trái phép các ngành nghề dịch vụ này khi chưa áp dụng biện pháp xử lý hành chính là mâu thuẫn với quan điểm của Luật Đầu tư 2014, với quan điểm, chính sách hình sự của Bộ luật Hình sự 2015 và nghiêm trọng hơn là vi phạm quyền tự do kinh doanh, vi phạm quyền con người đã được Hiến pháp qui định.

Bên cạnh đó, VINASA còn cho rằng Điều 292 trái với đường lối, chủ trương phát triển kinh tế được thể hiện trong Hiến pháp 2013. Điều 292 cũng đi ngược lại với quan điểm chủ trương, chính sách, chiến lược của Đảng và Chính phủ về thúc đẩy phát triển, ứng dụng CNTT; ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của không chỉ ngành CNTT mà còn của tất cả các ngành, lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội đất nước.

Sự phát triển bùng nổ của CNTT cùng với mạng máy tính, viễn thông và internet đã và đang tạo ra các cuộc cách mạng công nghệ làm biến đổi sâu sắc mọi mặt của đời sống kinh tế xã hội trên phạm vi toàn cầu. Nhận thức sâu sắc về vai trò đặc biệt quan trọng và những tác động to lớn của CNTT đối với sự phát triển của đất nước, Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã đề ra nhiều quan điểm, chủ trương, chính sách, chiến lược nhằm thúc đẩy phát triển, ứng dụng CNTT trong mọi mặt của đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và sự bùng nổ của Cách mạng công nghiệp lần thứ 4, đặt ra những cơ hội cùng nhiều thách thức vô cùng to lớn đối với tương lai phát triển đất nước; Đảng, Chính phủ đã quyết tâm đẩy mạnh phát triển và ứng dụng CNTT để tạo những bước phát triển đột phá trong giai đoạn tới, nhằm phấn đấu đưa Việt Nam sớm trở thành nước mạnh về CNTT và bằng CNTT. Năm 2014, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 36-NQ/TW về đẩy mạnh ứng dụng CNTT đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế; Chính phủ cũng đã có Nghị quyết số 26/NQ-CP năm 2015 về Chương trình hành động triển khai thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW của Bộ Chính trị. Các Nghị quyết quan trọng này đã khẳng định quan điểm của Đảng và Chính phủ đặc biệt coi trọng việc thúc đẩy phát triển và ứng dụng CNTT.

Điều 292 hình sự hóa hoạt động kinh doanh dịch vụ trên mạng sẽ tạo ra rào cản pháp lý và tâm lý hạn chế người dân và doanh nghiệp ứng dụng CNTT nói chung, mạng viễn thông, internet nói riêng vào trong hoạt động kinh doanh, phát triển kinh tế, đi ngược lại với các quan điểm, chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Chính phủ về thúc đẩy phát triển và ứng dụng CNTT.   

Điều 292 không phù hợp với thực tiễn và xu thế phát triển trong thời đại số: Sự phát triển của CNTT nói chung và mạng viễn thông, internet từ lâu đã tạo ra thêm một môi trường và một đời sống hoàn toàn mới cho con người đó là môi trường và đời sống online trên mạng. Từng giờ, từng phút, rất nhiều hoạt động của con người trong mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, y tế, nghệ thuật, tinh thần... đang được diễn ra trên mạng. Nhân loại giờ đây đang bước vào cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, là xu hướng kết hợp giữa các hệ thống ảo và thực thể, vạn vật kết nối internet (IoT) và các hệ thống kết nối internet (IoS).

Điều 292 cũng đi ngược lại quan điểm của Đảng và Chính phủ về không hình sự hóa các quan hệ hành chính, kinh tế đã được qui định trong Hiến pháp và được Thủ tướng Chính phủ khẳng định mạnh mẽ tại hội nghị “Doanh nghiệp - Động lực phát triển kinh tế” tổ chức ngày 29/4/2016 vừa qua tại TP Hồ Chí Minh. 

Trong bản kiến nghị của mình, VINASA còn cho rằng Điều 292 vi phạm nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật - một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của pháp luật. Bất bình đẳng lớn nhất đồng thời là bất hợp lý nghiêm trọng nhất, thậm chí là sự bất khả thi của điều 292 là sự bất bình đẳng giữa các loại chủ thể khác nhau cùng thực hiện hành vi phạm tội điều 292. Cụ thể là giữa cá nhân và thương nhân là cá nhân với pháp nhân thương mại. 

Với những điểm vi phạm, mâu thuẫn và bất hợp lý nêu trên, VINASA cho rằng nếu thực thi điều 292 vào thực tiễn sẽ gây ra các hệ lụy nghiêm trọng, tác động tiêu cực đối với ngành CNTT và nền kinh tế nói chung. Điều 292 không chỉ đặt các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực CNTT, mà còn đặt mọi doanh nghiệp hoạt động trong các ngành nghề kinh doanh có điều kiện vào nguy cơ bị hình sự hoá khi nỗ lực đổi mới sáng tạo trong việc cung cấp điện tử hoá trên mạng các dịch vụ kinh doanh truyền thống. Điều này sẽ gây tác động cản trở hoạt động đổi mới sáng tạo, kìm hãm hoạt động khởi nghiệp công nghệ, phá hỏng những nỗ lực hiện nay của Đảng, Chính phủ và cộng đồng xã hội trong việc xây dựng Việt Nam trở thành một quốc gia khởi nghiệp. 

Điều này cũng ảnh hưởng xấu đến hình ảnh môi trường kinh doanh và thu hút đầu tư của Việt Nam đặc biệt là trong lĩnh vực dịch vụ CNTT; làm suy giảm năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp và cả nền kinh tế so với các quốc gia khác trong khu vực; Có nguy cơ gây bất lợi cho Việt Nam trong bối cảnh hội nhập trong cộng đồng kinh tế ASEAN và tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, đặc biệt là TPP.

Nó tạo ra sự đối xử bất công đối với doanh nhân, doanh nghiệp, những người làm ăn chân chính tạo ra của cải vật chất cho xã hội, làm giàu cho đất nước nhưng lại dễ dàng bị quy kết thành tội phạm chỉ vì những lỗi vi phạm về thủ tục hành chính, làm thui chột tinh thần doanh nhân, tinh thần khởi nghiệp. Đồng thời sẽ tạo tiền đề cho cơ chế xin cho nặng nề trong việc cấp giấy phép và đẻ ra các loại giấy phép con trong các ngành kinh tế và các tiêu cực khác như khả năng lạm dụng qui định của luật để sách nhiễu doanh nghiệp.

(Thanh Huyền)