Đào tạo CNTT ngành Tài chính: còn nhiều gian nan!

Với 100% lĩnh vực hoạt động trong ngành tài chính đều sử dụng máy tính, phần lớn đã có phần mềm ứng dụng, công tác đào tạo nhân lực “2 trong 1” (mỗi cán bộ vừa phải giỏi về nghiệp vụ tài chính, vừa phải có kỹ năng sử dụng CNTT thành thạo, phục vụ tốt cho công việc) trở thành chìa khoá mở cánh cửa CNH-HĐH đất nước.

Đào tạo CNTT ngành Tài chính: còn nhiều gian nan!

Tuy vậy, bên cạnh những thành tựu đạt được, công tác đào tạo và bồi dưỡng CNTT cho cán bộ ngành Tài chính vẫn gặp không ít khó khăn.

Con số đáng mừng

Hiện nay, tổng số cán bộ công nhân viên của Bộ/cơ quan ngang Bộ là 64.359 người, thì 100% đã biết sử dụng máy tính trong công việc. Trong số đó có 2760 cán bộ chuyên trách về CNTT-TT, 1108 cán bộ được đào tạo chính quy CNTT-TT trình độ từ trung cấp trở lên. Con số này tuy chiếm tỷ lệ không lớn, nhưng đã đang đảm đương và đáp ứng được phần lớn khối lượng công việc được giao. Có thể thấy, công tác đào tạo CNTT cho cán bộ ngành Tài chính theo từng giai đoạn đã gặt hái được trái ngọt với 76.000 lượt cán bộ được đào tạo về CNTT. Những lớp học bồi dưỡng, tập huấn kiến thức Tin học cơ bản, nâng cao, lớp hướng dẫn sử dụng các phần mềm phục vụ công việc diễn ra thường xuyên này đã giúp các cán bộ công nhân viên nắm vững công cụ hiện đại này để xử lý, điều hành công việc chuyên môn, hoàn thành tốt công việc.

Chỉ điểm riêng thành quả trong công tác đào tạo tại Trung tâm Chuyển giao công nghệ và Hỗ trợ kỹ thuật (CGCN&HTKT), Cục Tin học và Thống kê Tài chính, Bộ Tài chính, cũng cho thấy được phần nào hiệu quả của công tác này. Ví dụ như thành công lớn trong Chương trình Quản lý Ngân sách đã đào tạo cho 64 Sở Tài chính trong toàn Quốc từ những năm 1999,  phục vụ  đắc lực cho công tác điều hành ngân sách tại các địa phương, đảm bảo tính liên thông, thống nhất dữ liệu từ Phòng Tài chính Quận, Huyện lên các Sở Tài chính. Đến nay đã có hơn 10.000 xã được triển khai và áp dụng tốt Chương trình này. Nhờ đẩy mạnh công tác đào tạo, Tất cả các Sở Tài chính và các Phòng Tài chính đã áp dụng được chương trình kế toán hành chính sự nghiệp vào công tác kế toán. Nhờ vậy mà giảm bớt gánh nặng sổ sách cho cán bộ kế toán, đồng thời giúp cho công tác báo cáo, kiểm tra, quyết toán, kiểm toán được dễ dàng và chính xác hơn. Bên cạnh đó, để Quản trị mạng máy tính tại các Sở Tài chính được tốt, và tránh tính trạng đầu tư thiết bị lãng phí, mỗi năm Trung tâm đều xúc tiến nhiều lớp tập huấn về Quản trị mạng Windows, Mail hay các lớp về mạng thông tin máy tính. Kết quả cho thấy 100% cán bộ quản trị mạng tại các Sở Tài chính có thể vận hành tốt Hệ thống mạng do Bộ Tài chính cung cấp. Các lớp đào tạo của Trung tâm tổ chức luôn thu hút được 100% các đơn vị tham gia. Ngoài ra còn rất nhiều ứng dụng khác mà Trung tâm đã đào tạo và đang được triển khai có hiệu quả: Quản lý Văn thư, Quản lý Đầu tư xây dựng cơ bản, Edocman, Kho dữ liệu thu chi ngân sách, Kho dữ liệu thu nộp thuế, cơ sở dữ liệu văn bản pháp quy…

Có thế thấy rằng, công tác đào tạo CNTT cho cán bộ Tài chính được thực hiện một cách có hệ thống, có cả chiều rộng và chiều sâu. Hiện nay, mỗi Tổ chức chuyên ngành thuộc Bộ Tài chính đều có bộ phận riêng phụ trách về CNTT: Cục ứng dụng CNTT của Tổng Cục Thuế, Hải quan có Cục CNTT và Thống kê, Trung tâm Tin học và Thống kê Kho bạc Nhà nước, Trung tâm Tin học và Thống kê thuộc UB Chứng khoán Nhà nước. Bên cạnh việc phát triển các ứng dụng phục vụ công việc, các Trung tâm và Cục này sẽ đảm đương nhiệm vụ đào tạo, tập huấn, cũng như bồi dưỡng kiến thức CNTT cho cán bộ thuộc đơn vị mình quản lý. Do các đơn vị trong ngành Tài chính đông đảo về số lượng và phân bố rộng rãi về mặt hành chính, nên cách thức và phương pháp đào tạo tương đối phong phú và sinh động: đào tạo phân cấp, hỗ trợ từ xa, tự đào tạo hoặc phối hợp đào tạo, đào tạo trong nước, ngoài nước,…

Theo bà Vũ Hồng Hạnh, Phó trưởng phòng - Cục Ứng dụng CNTT, Tổng Cục Thuế, việc đào tạo hàng năm của Thuế được tiến hành căn cứ vào nhu cầu thực tế và theo kế hoạch triển CNTT của ngành theo từng năm. Kế hoạch đào tạo chia ra các mảng riêng: đào tạo chuyên sâu về tin học cho cán bộ tin học cấp Tổng Cục, Cục, chi Cục và mảng đào tạo hướng dẫn sử dụng ứng dụng cho cán bộ tin học các cấp lẫn cán bộ khai thác sử dụng ứng dụng ở các địa phương. Còn việc đào tạo tin học căn bản cho cán bộ Thuế ở địa phương thì giao Trường nghiệp vụ thuế đảm nhiệm.

Còn Trung tâm CGCN&HTKT lại chọn cách kết hợp nhiều hình thức đào tạo để phù hợp với từng đợt triển khai: Đào tạo tập trung hoặc đào tạo, hướng dẫn trực tiếp tại đơn vị, địa phương, hoặc đào tạo, hỗ trợ từ xa qua hạ tầng truyền thông ngành Tài chính. Trong một số trường hợp, Trung tâm cũng phải áp dụng hình thức đào tạo training for trainer, nghĩa là chọn một số đơn vị, cán bộ có chuyên môn nghiệp vụ tốt, có trình độ tin học vững để đào tạo và hướng dẫn họ đào tạo lại cho các đơn vị khác. Để hình thức đào tạo được phong phú và linh hoạt hơn, Trung tâm cho biết sẽ nghiên cứu các giải pháp công nghệ mới như đào tạo trực tuyến Elearning, hỗ trợ HelpDesk hay áp dụng các kỹ thuật thiết lập bài giảng tự nghiên cứu. Nội dung và phương pháp đào tạo cũng thường xuyên được cải tiến. Để chất lượng đội ngũ cán bộ cũng như chất lượng đào tạo tại Trung tâm ngày một tốt hơn, mỗi cán bộ phải tự bổ sung kiến thức và nâng cao trình độ cho mình. Ngoài ra Trung tâm cũng có kế hoạch trình với các cấp lãnh đạo về phát triển nguồn nhân lực bằng cách đưa cán bộ đi đào tạo ở trong nước, đặc biệt là ở nước ngoài.

Không chỉ toàn “hoa hồng”

Mặc dù công tác đào tạo có những kế hoạch tương đối rõ ràng và cho nhiều hiệu quả, nhưng không phải lúc nào con đường đi bằng phẳng. Thực tế khi triển khai gặp phải muôn vàn gian nan, đặc biệt là tại các địa phương.

Hiện nay, không phải Sở Tài chính nào cũng có phòng phụ trách riêng về CNTT, thường bộ phận này nằm chung với Phòng Ngân sách, và chỉ gồm từ 3-5 người. Ông Ngô Văn Thoảng, Trưởng phòng Tin học – Thống kê Sở Tài chính Bắc Ninh cho rằng, với trình độ về CNTT của cán bộ cấp xã chưa cao, thêm vào đó thời gian đào tạo chỉ diễn ra trong thời gian từ 3-5 ngày thì khó có thể đòi hỏi cán bộ phải nắm được bản chất của vấn đề. Ông Thoảng đưa ra một ví dụ, trong nhiều lớp học, ngay cả những thuật ngữ đơn giản của tin học như Escape, nhiều cán bộ cũng chưa quen. Vì thế, người dạy buộc phải chỉ từng bước rồi yêu cầu người học thực hiện lại những thao tác đó. Do vậy, khi kết thúc các khóa đào tạo, vì không nắm được kiến thức căn bản về CNTT nên nhiều khi chỉ một chút thay đổi nhỏ so với những kiến thức được đào tạo, nhiều cán bộ các xã phường lại phải nhờ sự hỗ trợ từ phòng Tin học – Thống kê. Thậm chí, có người bỏ cuộc, đành quay về việc thực hiện bằng tay. Vì vậy, mặc dù đã triển khai đào tạo và đào tạo lại cho cán bộ của 125/125 xã phường trên địa bàn tỉnh nhưng theo đánh giá chung, mới chỉ có khoảng 50% cán bộ cấp xã phường có khả năng sử dụng tốt tin học vào nghiệp vụ, 20% là biết sử dụng, 30% còn lại chưa đáp ứng được.

Cách không xa Hà Nội nhưng cũng giống như Bắc Ninh, Sở Tài chính Vĩnh Phúc cũng gặp những vướng mắc tương tự. Theo Trung tâm Tin học, thuộc Sở Tài chính Vĩnh Phúc thì do trình độ ngoại ngữ (tiếng Anh) của hầu hết các cán bộ trong Sở còn chưa tốt nên việc tiếp cận về CNTT cũng có rất nhiều khó khăn. Hơn nữa, họ không nắm sâu về kiến thức mạng và máy tính mà chỉ nắm về tin học văn phòng khiến việc tiếp thu còn có hạn chế nhất định. Trung tâm còn cho biết thêm là trong quá trình đào tạo cho cán bộ ngành Tài chính, không ít trường hợp cán bộ được đào tạo lại thuyên chuyển công tác. Người thay thế không được người tiền nhiệm hướng dẫn, chuyển giao những kiến thức đã được đào tạo. Hoặc ngược lại, hiện nay nhiều cán bộ được cử đi học các khóa đào tạo ở các cấp vì nhiều lý do khác nhau lại không trực tiếp tham gia. Họ cử các cán bộ trẻ hơn đi học. Vì thế, trong quá trình truyền đạt lại, những kiến thức không còn được nguyên vẹn.

Bên cạnh sự hạn chế của người học, vấn đề đào tạo CNTT tại sở cũng có những khó khăn khác, một trong số đó là chi phí đào tạo. Do phụ thuộc vào ngân sách theo hàng năm của tỉnh nên việc đào tạo càng thêm khó khăn, như: đầu tư hạ tầng kỹ thuật mua sắm không đồng bộ, chỗ thừa, chỗ thiếu, thiết bị xuống cấp… Đặc biệt, với việc rót kinh phí nhỏ giọt, gần như việc đào tạo một cách bài bản, dài hơi cho cán bộ tài chính khó có thể thực hiện được. Ông Phùng Ngọc Khánh, trưởng phòng Tin học – Thống kê tỉnh Bình Thuận cho biết: "Xin kinh phí đào tạo CNTT cho cán bộ nhiều lần nhưng được rất ít, chỉ có thể đủ để phục vụ cho việc tập huấn sử dụng một ứng dụng nào đó trong vài ba ngày, đành tạm gác kế hoạch đào tạo bài bản cho cán bộ trong tỉnh sang một bên". Hơn nữa các khoản kinh phí này chủ yếu được chi cho công tác triển khai, chỉ một phần nhỏ là dành cho công tác đào tạo.

Khó khăn luôn là vấn đề nảy sinh trong công tác đào tạo, Trung tâm CGHT&HTKT cũng có lúc gặp phải tình trạng này. Với số lượng các đơn vị trong ngành rất đông, trải khắp mọi miền Tổ quốc, nhưng nhân lực tại Trung tâm lại ít ỏi. Cùng một lúc một cán bộ phải thực hiện nhiều công việc, nhiều mảng nghiệp vụ, cả ứng dụng phần mềm và quản lý phần cứng, cả mạng và lập trình hay quản lý nên mỗi cán bộ phải luôn căng sức để thực hiện. Để đáp ứng được nhu cầu công việc, họ phải tự rèn luyện, đào tạo mình để trở thành một cán bộ vừa thông thạo nghiệp vụ, vừa giỏi CNTT. Một số chương trình ứng dụng dùng chung giữa nhiều bên như Ủy ban, Kho bạc, Thuế,… khi xây dựng, phát triển ứng dụng hay thực thi cũng rất phức tạp và điều này ảnh hưởng trực tiếp đến công việc đào tạo. Một khó khăn không nhỏ khác là tình trạng chảy máu chất xám, đây là tình trạng chung đối với các cơ quan nhà nước. Theo đó, có một số cán bộ sau khi được đào tạo nâng cao trình độ thì rời bỏ đơn vị mình để đi làm chỗ khác, hoặc người có trình độ lại không muốn vào làm cho cơ quan nhà nước.

Từ năm học 2003-2004, Học viện Tài chính đã mở lớp chuyên ngành Tin học Tài chính Kế toán (thuộc Khoa Hệ thóng Thông tin Kinh tế), nhằm cung cấp nguồn nhân lực CNTT có kiến thức về Tài chính. Hiện nay chuyên ngành này đang có 375 sinh viên theo học và đội ngũ 27 giảng viên. Được biết vừa qua, 41 sinh viên đầu tiên lớp chuyên ngành này đã tốt nghiệp, nhưng chưa biết liệu có em nào trong số đó chịu trở về địa phương, hoặc vào làm trong cơ quan nhà nước hay không!

Có thể thấy rằng, công tác đào tạo nhân lực CNTT ngành Tài chính trong những năm qua tuy gặp không ít gian nan nhưng đã mang lại nhiều hiệu quả thực tế. Để tiến tới mục tiêu chính phủ điện tử và mục tiêu CNH-HĐH đất nước, việc đào tạo, bồi dưỡng CNTT cho cán bộ ngành Tài chính còn nhiều việc phải làm. Trước mắt là tạo dựng nên một đội ngũ cán bộ làm việc chuyên nghiệp và đạt chuẩn ISO.

(Thanh Huyền - Thúy Ngà)