UNDP: Việt Nam cần hình sự hóa hành vi tham nhũng

Nhằm hưởng ứng Ngày Quốc tế chống tham nhũng (9/12) và với mục đích nâng cao nhận thức về tham nhũng và vai trò của Công ước trong phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng, sáng nay Tổng Thanh tra Chính phủ đã tổ chức tọa đàm “Phòng, chống tham nhũng vì sự phát triển”.

Tổng Thanh tra Chính phủ Huỳnh Phong Tranh phát biểu tại tọa đàm “Phòng, chống tham nhũng vì sự phát triển" diễn ra sáng nay 9/12.Tổng Thanh tra Chính phủ Huỳnh Phong Tranh phát biểu tại tọa đàm “Phòng, chống tham nhũng vì sự phát triển" diễn ra sáng nay 9/12.

Hối lộ có xu hướng gia tăng

Theo Phó tổng Thanh tra Chính phủ Trần Đức Lượng, tham nhũng là yếu tố làm gia tăng sự đói nghèo, làm suy yếu các hệ thống y tế, giáo dục, phá hoại nền dân chủ và làm trầm trọng thêm sự bất công và bất bình đẳng. Đấu tranh chống tham nhũng là mối quan tâm toàn cầu bởi tham nhũng xảy ra ở cả những quốc gia giàu có lẫn nghèo khổ, nhưng người nghèo là nhóm người phải chịu sự tổn thương lớn nhất.

Trong những năm qua, với sự chung tay của cả khu vực công, khu vực tư, các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức xã hội, các cơ quan truyền thông và người dân, nhiều nỗ lực đã được thực hiện nhằm nâng cao nhận thức cho người dân về tham nhũng, khuyến khích sự tham gia tích cực, chủ động của người dân vào công tác phòng, chống tham nhũng. Tuy nhiên kết quả cuộc khảo sát về “Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam” lại cho thấy những con số đáng lo ngại về tỷ lệ tham nhũng và hối lộ trong khu vực công năm 2011 – 2013 ở một số ngành.

Theo đó, tình trạng tham nhũng, hối lộ được cho là có xu hướng tăng từ năm 2011 đến năm 2013. Đứng đầu danh sách nhận tham nhũng và hối lộ là tình trạng xin việc vào cơ quan nhà nước, tỷ lệ này của năm 2013 là 44% trong khi năm 2011 chỉ là 28%. Khám chữa bệnh tại bệnh vện công tỷ lệ tham nhũng và nhận hối lộ là 42% năm 2013 và năm 2011 tỷ lệ này là 31%. Làm thủ tục chứng nhận quyền sử dụng đất tỷ lệ tham nhũng và nhận hối lộ là 30% năm 2013 và năm 2011 tỷ lệ này là 21%. 

Làm thủ tục xin cấp phép xây dựng năm 2013 có 24% tỷ lệ tham nhũng và nhận hối lộ và năm 2011 là 16%. Dùng tiền công quỹ vào mục đích riêng tỷ lệ tham nhũng và nhận hối lộ là 20% năm 2013 và năm 2011 tỷ lệ này là 13%. Thậm chí trong lĩnh vực giáo dục, tỷ lệ tham nhũng và nhận hối lộ để học sinh tiểu học được đi học trong năm 2013 là 27% và năm 2011 tỷ lệ này là 17%.

Tình trạng tham nhũng không chỉ tồn tại trong khối cơ quan nhà nước, mà còn xảy ra trong các tổ chức, doanh nghiệp. Theo những con số được Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đưa ra về thực trạng quản trị doanh nghiệp của Việt Nam cho thấy, chỉ một nửa (50%) doanh nghiệp Việt Nam có quy định về mua sắm đấu thầu. 74% doanh nghiệp không có quy định cụ thể về phòng chống tham nhũng. 67% doanh nghiệp không có quy định về quà tặng và nhận quà tặng và có 61% doanh nghiệp có quy định về thưởng do ký kết được hợp đồng.

Những con số trên cho thấy, tham nhũng đang trở thành vấn nạn quốc gia và ảnh hưởng đến tất cả các đối tượng khác nhau trong xã hội, đặc biệt ảnh hưởng tới người nghèo. Bởi nó làm gia tăng sự bất bình đẳng trong xã hội, về dịch vụ y tế, giáo dục và làm gia tăng sự bất bình ổn của xã hội. Tham nhũng được xếp vào 1 trong 5 vấn đề nghiêm trọng cản trở sự phát triển kinh tế - xã hội, bên cạnh các lo ngại về ô nhiễm môi trường, tai nạn giao thông, tệ nạn ma túy, an toàn thực phẩm.

Cần xây dựng cơ sở dữ liệu chống tham nhũng

Giống như nhiều nước khác, Việt Nam đã có khung pháp lý toàn diện về chống tham nhũng bao gồm Luật Phòng Chống Tham nhũng năm 2005 (mới được Quốc Hội sửa đổi bổ sung); Chiến lược Quốc gia Phòng chống Tham nhũng tới năm 2020 được thông qua năm 2009 và Phó Thủ tướng đã ký; Chủ tịch Nước phê chuẩn Công ước chống Tham nhũng của LHQ; Kết luận số 21 được Phiên toàn thể đại hội Đảng thông qua tháng 6/2014 và hàng chục văn kiện luật khác tập trung vào phòng chống tham nhũng.

Tuy nhiên, nếu chỉ có luật pháp thôi thì chưa đủ, bởi lẽ theo ông Bakhodir Burkhanov, Phó Giám đốc Quốc gia Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc (UNDP), tham nhũng không còn là vấn đề riêng của mỗi quốc gia mà trở thành vấn đề quan tâm của toàn cầu. Tại Nghị quyết 58/4 ngày 31/10/2003, Đại Hội đồng LHQ đã thông qua Công ước LHQ về chống tham nhũng và quyết định chọn ngày 9/12 hàng năm làm Ngày Quốc tế chống tham nhũng với mục đích nâng cao nhận thức về tham nhũng và vai trò của Công ước trong phòng ngừa và đấu tranh chống tham nhũng. Vào ngày này hàng năm, Liên hợp quốc lại tổ chức các chiến dịch tuyên truyền trên phạm vi toàn cầu; đồng thời, Tổng thư ký LHQ cũng gửi đến nhân dân trên toàn thế giới thông điệp về phòng, chống tham nhũng.

Đánh giá của UNDP cho thấy Việt Nam đã thực hiện rất tốt các tiêu chuẩn và chuẩn mực quốc tế theo Công ước LHQ song vẫn có một số thiếu sót quan trọng liên quan tới các vấn đề liên quan đến trách nhiệm hữu hạn của pháp nhân, làm giàu bất hợp pháp, hối lộ trong khu vực tư nhân cũng như vấn đề xử phạt và các cơ chế thi hành các luật hình sự về tham nhũng được xác định là các lĩnh vực cần tiếp tục cải cách.

Một trong những biện pháp quan trọng cần nỗ lực nhằm chặn đứng loại tội phạm này là thông qua thi hành luật. Tuy nhiên, khung pháp lý của Việt Nam chưa xác định được đầy đủ mọi hình thức tham nhũng là những hành vi hình sự. Đồng thời, đối với các hành vi tham nhũng được phân loại là hình sự, không phải lúc nào những hình phạt về hình sự cũng được thi hành. Các cơ quan điều tra thường thiếu quyền lực và năng lực cần thiết để thực hiện điều tra hiệu quả. Đây là tất cả những lĩnh vực quan trọng mà Việt Nam cần giải quyết.

Để chống tham nhũng, ông Bakhodir Burkhanov cho rằng cần phải tăng cường phối hợp giữa bộ phận công, tư và mọi người dân, doanh nghiệp và ở mọi hình thức khác nhau trong sự phát triển bền vững. Chính phủ các nước và mọi người dân, đặc biệt là những người trẻ tuổi cần phải tích cực tham gia vào việc phá vỡ chuỗi tham nhũng. Mỗi quốc gia trong đó có Việt Nam cần tăng cường nội lực, xây dựng các sáng kiến, cơ sở dữ liệu về chống tham nhũng và xây dựng cơ sở pháp lý cần thiết để dần thu hẹp khoảng cách với công ước quốc tế về chống tham nhũng.

Ngoài ra, theo quan điểm của bà Zhuldyz Akisheva, Giám đốc Quốc gia Cơ quan phòng chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) tại Việt Nam, Việt Nam cũng cần quan tâm đến việc đưa ra các cơ chế bảo vệ hiệu quả đối với người cáo chống tham nhũng. Đây là việc làm hết sức quan trọng cần khuyến khích vì việc phòng chống tham nhũng có hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào sự hỗ trợ của người phát hiện, tố cáo các hành vi tham nhũng.

(Thanh Huyền)