Bloomberg: Việt Nam đối mặt với mối đe dọa về năng lượng

Bloomberg đưa tin, sự thành công trong việc thu hút đầu tư, kích thích tăng trưởng và việc làm tại Việt Nam đang bị đe dọa bởi tình trạng thiếu hụt năng lượng điện trong quá trình vận hành nền kinh tế hiện đại.

Ảnh minh họa - nguồn Internet. Ảnh minh họa - nguồn Internet.

Nguy cơ thiếu hụt năng lượng điện bắt đầu trở nên tồi tệ hơn từ tuần trước khi việc đàm phán của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam với tập đoàn Chevron (CVX) để phát triển một mỏ khí thiên nhiên đã thất bại do những bất đồng trong việc thỏa thuận giá cả, kéo theo đó là việc trì hoãn cung cấp nhiên liệu cho các hệ thống máy phát điện.

Chuyên gia tư vấn năng lượng IHS cho biết, nhu cầu năng lượng có thể vượt quá khả năng cung cấp khí đốt vào năm 2015.

"Vấn đề chính là việc ra các quyết định đồng thuận tại Việt Nam phải qua quá nhiều bước rườm rà nên đã làm chậm toàn bộ quá trình nhận các dự án điện mới để vận hành" - ông Graham Tyler, nhà quản lý dầu khí Đông Nam Á có trụ sở tại Singapore - nhà tư vấn năng lượng của Wood Mackenzie đưa ra nhận định.

Trong khi chính phủ đang tăng giá điện để thu hút việc đầu tư vào các dự án điện, tuy nhiên việc này vẫn không tránh khỏi nguy cơ thiếu hụt điện tại miền Nam Việt Nam. Đây là khu trung tâm lớn nhất cả nước với hơn một nửa các công ty lớn nhất hoạt động trong ngành công nghiệp may mặc, dầu mỏ...

Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh cho biết, một trong những vấn đề là giá điện bán lẻ không đủ hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư. Việt Nam đang tìm kiếm nguồn đầu tư từ nước ngoài để thúc đẩy nền kinh tế.

"Giá điện thấp sẽ thu hút nguồn đầu tư vào các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều điện như xi măng, thép. Tuy nhiên, chúng ta không thể thu hút được nguồn đầu tư vào sản xuất điện, trong khi càng ngày lượng tiêu thụ điện càng tăng, nguồn năng lượng trở nên thiếu hụt"- Bộ trưởng Bùi Quang Vinh cho biết.

Không có sự kết nối

Sau Trung Quốc, Indonesia, Malaysia, Việt Nam là quốc gia có trữ lượng khí đốt lớn ở khu vực Đông Á. Thất bại trong việc đạt thỏa thuận với Chevron như đã nói ở trên xảy ra hơn 1 thập kỷ sau khi các kế hoạch khai thác mỏ khí này được công bố. Và Việt Nam sẽ phải đối mặt với những trở ngại trong khai thác mỏ khí.

Việc phát triển dầu khí tự nhiên đòi hỏi sự phù hợp về lợi ích giữa các công ty từ việc đầu tư cho đến người tiêu thụ. "Đó là lý do tại sao một số dự án dầu khí mất khá nhiều thời gian để có sự liên kết và tạo ra sự đồng thuận" - ông Duncan van Bergen, Tổng giám đốc dầu khí toàn cầu  trụ sở tại Singapore, phát triển thị trường khí đốt tự nhiên hóa lỏng cho một đơn vị của Hoàng gia Hà Lan Shell Plc. (RDSA) cho biết.

Ở Việt Nam, sự liên kết sẽ bao gồm các công ty nước ngoài phát triển lĩnh vực này như Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, Tập đoàn Điện lực (EVN), và Chính phủ. Điều này trói buộc và khiến PetroVietnam gặp trở ngại khi đàm phán với các công ty như Chevron.

Chủ tịch PetroVietnam Phùng Đình Thực giải thích: "Mức giá mà chúng tôi đề nghị với Chevron là mức cao nhất mà chúng tôi có thể chấp nhận theo đúng quy định của Việt Nam. Họ muốn tăng giá, nhưng theo quy định của Việt Nam, điều đó là không thể và đó là lý do tại sao thỏa thuận đã không được ký kết ".

Giá bán lẻ trung bình cho người tiêu dùng điện tại Việt Nam là khoảng 7 trăm đồng mỗi kilowatt giờ. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã phê duyệt việc tăng đánh thuế tối đa là 1.835 đồng cho mỗi kilowatt giờ vào năm 2015. Việc định giá mới sẽ làm cho thị trường năng lượng của Việt Nam hấp dẫn hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Theo ông Đỗ Văn Hậu, Giám đốc điều hành Dầu khí Việt Nam, sự thất bại trong đàm phán với Chevron sẽ trì hoãn các kế hoạch dùng khí đốt để phát điện ở Cần Thơ. Chevron tiếp quản dự án trị giá 4 tỷ USD này khi hãng mua lại Unocal vào năm 2005.

Theo Franz Gerner, một điều phối viên của WB tại Hà Nội đánh giá, Việt Nam có lưới điện truyền tải điện Bắc - Nam tương đối hiện đại,nhưng mạng lưới cần sự đầu tư "khổng lồ”, ước tính khoảng 5 tỷ USD/ trong hai thập kỷ tới để mở rộng phát điện, truyền tải và phân phối để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng lên (khoảng 10 %/ năm).

Ấn Độ và Hàn Quốc là hai quốc gia châu Á khác thực hiện chính sách kiểm soát giá điện. Chính sách này dẫn tới thất thoát điện và tiếp theo là sự thiếu vốn đầu tư, kéo theo thiếu điện. Năm ngoái, Ấn Độ trải qua đợt mất điện lớn nhất thế giới, còn Hàn Quốc buộc phải áp dụng các quy định về tiết kiệm năng lượng.

Đáp án then chốt

Trong trường hợp của Việt Nam, một phần của câu trả lời cho tình thế khó khăn về điện cũng đang ở ngay trước mắt. Việt Nam có trữ lượng khí đốt tự nhiên ước tính khoảng gấp đôi so với Thái Lan, trong khi đó Thái Lan cạnh tranh với Việt Nam về thị trường xuất khẩu. Nhưng Việt Nam lại sản xuất ít hơn một phần tư so với đối thủ này trong khu vực. Sản lượng khí đốt của Việt Nam cũng thua Myanmar, mặc dù nước này có trữ lượng ít hơn so với Việt Nam.

Bất chấp sự thất bại với Chevron, Việt Nam tiếp tục thăm dò với một nhóm dẫn đầu tập đoàn Exxon Mobil (XOM) để tìm kiếm trữ lượng khí đốt mà Tập đoàn Dầu khí Việt Nam ước tính có thể đạt 6 - 8 nghìn tỷ mét khối.

Câu hỏi được đặt ra, với kinh nghiệm từ vụ thất bại trong thỏa thuận với Chevron, liệu Việt Nam có thể đạt thỏa thuận với Exxon Mobil hay Eni.

"Đây là một vấn đề lớn đối với ngành công nghiệp và sản xuất lớn ở phía Nam. Không có nghi ngờ gì nữa, trừ khi công suất phát điện được tăng lên, nếu không nó sẽ có thể gây ra tác động tiêu cực đáng kể đến tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới" - Franz Gerner cho biết.

(T. Lan - dịch)