Các nền kinh tế mới nổi đối mặt với nhiều rủi ro

Trong khi những rủi ro kinh tế vĩ mô (suy thoái, giảm phát, vấn đề Hy Lạp…) tại Mỹ, Châu Âu có phần giảm nhẹ thì các vấn đề về tài chính như biến động tỷ giá, giá dầu thấp, dòng vốn đổi chiều, thị trường chứng khoán sụt giảm… làm tăng rủi ro cho các nền kinh tế mới nổi.

Ảnh minh họa - nguồn: internet.Ảnh minh họa - nguồn: internet.

Kinh tế Mỹ và Châu Âu phát triển tích cực nhất

Mỹ, tăng trưởng GDP quý II đạt 2,7% (so với mức2,6% cùng kỳ 2014); tỷ lệ thất nghiệp giảm từ 5,5% xuống 5,3% trong tháng 6 và 7; sản xuất công nghiệp tháng 7 tăng 0,6% (so với mức 0,1% của tháng trước), lạm phát là 0,2%.

Châu Âu, tăng trưởng GDP quý II đạt 1,2% (so với mức 0,8% cùng kỳ 2014), lạm phát tháng 7 là 0,2% (mức lạm phát cao hơn 0% tháng thứ 3 liên tiếp). Do được hưởng lợi từ đồng euro yếu nên kim ngạch xuất khẩu của khu vực trong tháng 6 đạt 182,7 tỷ euro, tăng 12% so với cùng kỳ năm 2014, đưa thặng dư thương mại hàng hóa của khu vực lên 26,3 tỷ euro. Tuy nhiên, chỉ số PMI tháng 8 và tỷ lệ thất nghiệp trong tháng 6 vẫn giữ nguyên so với tháng trước lần lượt là 52,4 điểm và 11,1%.

Nhật Bản, tăng trưởng GDP quý II là âm 1,6% do tiêu dùng giảm 0,8% (chiếm 60% GDP)khi tiền lương tăng chậm, trong khi xuất khẩu giảm tới 4,4%. Chỉ số giá tiêu dùng tăng 0,4% trong tháng 6 - tháng tăng thứ 2 liên tiếp. Tuy nhiên, chỉ số PMI tháng 8 ở mức 51,9 điểm tăng so với mức 51,2 điểm trong tháng 7.

Tăng trưởng của các nước BRICS gặp khó khăn

Nga tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức khi giá dầu giảm sâu. Chính phủ nước này dự báo tăng trưởng năm 2015 là âm 2,8%. Thậm chí nếu giá dầu ở mức 40 USD/thùng thì tăng trưởng còn xuống tới âm 7%, và khoảng 187 ngân hàng đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn vốn, trong khi tỷ lệ nợ xấu sẽ tăng gấp đôi lên 17,7%. Trong khi đó, lạm phát tháng 7 tăng nhẹ ở mức 15,8% (tháng 6 là 15,3%), đồng Rupe giảm giá 18% so với USD trong tháng 7. NHTW Nga đã lần thứ 5 trong năm 2015 hạ lãi suất cơ bản từ mức 11,5% xuống còn 11%.

Brazil, tăng trưởng quý I là -1,6%, là quý thứ 4 liên tiếp tăng trưởng âm. Trong khi đó, lạm phát tăng từ 7,2% trong tháng 1 lên 9,6% trong tháng 7. Nước này cũng đang phải đối mặt với vấn đề nợ công khi bang Rio Grande do Sul (bang lớn thứ 5) tuyên bố vỡ nợ.

Trung Quốc đang tăng trưởng chậm lại, xuất khẩu và nhu cầu nội địa cũng như đầu tư đều yếu: chỉ số PMI tháng 8 là 47,1 điểm thấp hơn mức 47,8 điểm trong tháng trước; giá trị gia tăng của công nghiệp trong tháng 7 tăng 6% so với cùng kỳ, (giảm so với mức 6,8% của tháng 6); doanh số bán lẻ tăng 10,5% so với cùng kỳ (thấp hơn mức 10,6% của tháng 6); xuất khẩu tháng 7 giảm 8,3% so với cùng kỳ. Trong 7 tháng đầu năm 2015, đầu tư tài sản cố định tăng 11,2% so với năm 2014 (thấp hơn mức 11,4 % của 6 tháng đầu năm). Chính phủ Trung Quốc đã phải tung ra hàng loạt các biện pháp mạnh để kích cầu và ổn định thị trường như phá giá đồng nhân dân tệ; bơm tiền vào hệ thống tài chính với số lượng lớn, hạ lãi suất và giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc. Điều này đã đẩy chi tiêu ngân sách tăng cao, chi tiêu công của Trung Quốc trong 7 tháng đầu năm đã tăng lên mức 9 nghìn tỷ NDT, tăng 13,4% so với năm ngoái, nợ xấu trong quý I tăng lên mức kỷ lục 140 tỷ NDT (23 tỷ USD); dự trữ ngoại hối giảm 192 tỷ USD trong 7 tháng qua. Dự báo tăng trưởng GDP của Trung Quốc tiếp tục giảm trong 2 quý cuối năm, xuống 6,7% và 6,6%.

Thị trường tài chính tiền tệ và hàng hóa

Thị trường tài chính quốc tế đã hứng chịu một cơn chấn động lớn sau khi Ngân hàng trung ương Trung Quốc phá giá NDT. Thị trường tiếp tục diễn biến phức tạp khi có nhiều thông tin trái chiều nhận định về tình hình cũng như dự báo kinh tế Trung Quốc.

Đồng NDT (theo giá thị trường) mất giá 2,9% trong tuần thứ 2 tháng 8, cao hơn mức mất giá 2,4% của cả năm 2014. Việc mất giá NDT đã dẫn đến đồng tiền 8 nước châu Á (Hàn Quốc, Đài Loan, Ấn Độ, Singapore, Phillipine, Malaysia, Thái Lan và Indonesia) mất giá trung bình 1,7% ngay trong tuần thứ 2 và 1,2% trong tuần tiếp theo (tổng cộng là 2,9%). Tuy nhiên, đồng Euro và Yên Nhật vẫn giữ ổn định.

Thị trường chứng khoán (TTCK) Trung Quốc lao dốc, cho tới ngày 26/08/2015, TTCK mất 43,3% kể từ khi đạt đỉnh vào ngày 12/06/2015. Trong vòng hai tháng, giá trị thị trường của TTCK Trung Quốc sụt giảm 5.000 tỷ USD. Chỉ số MSCI các thị trường chứng khoán mới nổi đã giảm 17% so với đầu năm 2015 và 27% so với cùng kỳ năm ngoái.  Giới đầu tư quốc tế đang có xu hướng nhìn nhận sự suy giảm rất mạnh của các TTCK mới nổi trong thời gian gần đây có sự tương đồng với cuộc khủng hoảng 1997 – 1998 và lo ngại những biến động và rủi ro hệ thống có thể còn tiềm ẩn trong tương lai gần. TTCK Mỹ điều chỉnh mạnh. Chỉ số Dow Jones và S&P 500 đã điều chỉnh giảm hơn 10% từ mức cao nhất trong tháng 5 năm nay; Nikkei 225 giảm 13,64%; Kospi giảm 8,23%.

Trước những bất ổn về tình hình tài chính, dòng vốn đầu tư chứng khoán đang có dấu hiệu chảy từ thị trường mới nổi sang châu Âu. Từ giữa tháng 7 đến giữa tháng 8, tổng số vốn chảy ra khỏi những thị trường mới nổi đã lên đến 17 tỷ USD, chiếm hơn 50% trên tổng số 29,4 tỷ USD vốn bị rút kể từ đầu năm nay. Trong khi đó, chứng khoán Châu Âu đón nhận 83,5 tỷ USD chảy vào thị trường này. Dòng vốn bị rút ra khỏi Trung Quốc đã lên đến 190 tỷ USD trong 7 tuần qua khiến thanh khoản trên thị trường liên ngân hàng cạn kiệt và đẩy lãi suất Shibor tăng tổng cộng 30 điểm cơ bản trong 10 phiên giao dịch gần nhất, báo hiệu sự căng thẳng trên thị trường.

Việc điều chỉnh tỷ giá NDT thực chất chỉ là ngòi nổ của quả bom “lòng tin” vốn dĩ đã lung lay từ lâu về nền kinh tế Trung Quốc. Thị trường quốc tế bao gồm cả các nhà đầu tư và các nhà kinh tế lâu nay vẫn ngờ vực về số liệu thống kê của Trung Quốc. Một số đánh giá cho rằng kinh tế Trung Quốc 6 tháng đầu năm chỉ tăng trưởng 6,2%-6,3% so với 7% Chính phủ công bố. Willem Buiter, kinh tế gia trưởng của Citigroup thậm chí còn đánh giá kinh tế Trung Quốc chỉ tăng trưởng khoảng 4%-5%. Nợ công của Chính phủ địa phương cũng được một số nguồn ước tính cao hơn tới 30%-35% so với số liệu chính thức. Chính vì vậy, thị trường đã phản ứng rất tiêu cực trước động thái điều chỉnh tỷ giá của NHTW Trung Quốc và e ngại Trung Quốc sẽ rơi vào khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế. Những người theo quan điểm này dự báo NDT sẽ tiếp tục giảm giá mạnh.

Bên cạnh đó, cũng có quan điểm cho rằng kinh tế Trung Quốc tuy chậm lại đáng kể nhưng vẫn còn khá vững chắc và dự trữ của Trung Quốc còn rất lớn đủ sức để đối phó với biến động trên thị trường, chưa thể rơi vào khủng hoảng. Hơn nữa Chính phủ và NHTW Trung Quốc phải tính tới nhu cầu ổn định thị trường tài chính Trung Quốc (tránh để xảy ra tình trạng vốn tháo chạy quá lớn khỏi Trung Quốc) cũng như nhu cầu ổn định thị trường tài chính toàn cầu. Bởi vậy, NHTW Trung Quốc sẽ không phá giá NDT nhiều hơn nữa. Các nhà đầu tư trên thị trường thời gian qua có thể đã phản ứng thái quá, đẩy thị trường trượt dốc quá mạnh. Quan điểm này cho rằng thị trường dự báo sẽ ổn định trở lại về mặt kỹ thuật và sẽ khó có thể giảm sâu hơn nữa.

Giá háng hóa giảm,Chỉ số Bloomberg Commodity theo dõi 22 loại hàng hóa giảm 1,6% trong tháng 6 lần giảm đầu tiên trong 3 tháng gần đây. Giá dầu đã giảm xuống mức 38,24 USD/thùng vào hôm 24/8 (kể từ 1/7 giá dầu giảm tới 41,16%), mức thấp nhất trong 6 năm rưỡi qua, khi các thành viên OPEC tăng mạnh sản lượng để bảo vệ thị phần, sản lượng dầu của Mỹ chưa chịu giảm, trong khi nền kinh tế Trung Quốc có nhiều dấu hiệu bất ổn. Tuy nhiên, OPEC đã quyết định không giảm sản lượng, sản lượng dầu của khối trong tháng 7 ở mức 31,79 triệu thùng/ngày cao nhất nhiều năm qua khiến giá dầu cộng hưởng thêm yếu tố để lao dốc. Theo dự báo của Cơ quan quản lý thông tin năng lượng Mỹ (EIA), giá dầu sẽ giữ xu hướng giảm đến tháng 10, trước khi tăng trở lại trong hai tháng cuối năm. Giá dầu WTI được cơ quan này dự báo cho cuối năm 2015 sẽ dao động trong khoảng từ 32,4 đến 69,7 USD/thùng.

(PV)