Các nước thu nhập cao sẽ dẫn đầu quá trình phục hồi kinh tế

Các nước đang phát triển thuộc khu vực Đông Á và Thái Bình Dương sẽ tăng trưởng ổn định trong năm nay nhờ sự hồi phục của các nền kinh tế thu nhập cao và phản ứng khiêm tốn của thị trường với quyết định thu lại gói nới lỏng định lượng của FED.

Ảnh minh họa - nguồn internet.Ảnh minh họa - nguồn internet.

Đông Á - Thái Bình Dương là đầu tàu tăng trưởng

Theo Báo cáo cập nhật kinh tế Đông Á và Thái Bình Dương vừa được Ngân hàng Thế giới (WB) công bố hôm nay, ngày 7/4, tình hình kinh tế toàn cầu vẫn tiếp tục ổn định. Sau vài năm tương đối chậm lại, tỷ lệ tăng trưởng kinh tế toàn cầu dự tính tăng đến 3,0% năm 2013, 3,4% năm 2015 và 3,5% năm 2016. Các nước thu nhập cao sẽ dẫn đầu quá trình phục hồi, nhờ giảm bất ổn chính sách, giảm tốc độ thắt chặt ngân sách và sự hồi phục của các hoạt động kinh tế tư nhân. Tăng trưởng kinh tế tại các nước thu nhập cao dự tính sẽ tăng mạnh từ 1,3% năm 2013 lên 2,1% năm 2014 và 2,4% năm 2015 và 2016. Tăng trưởng tại các nước đang phát triển dự tính sẽ tăng từ 4,9% năm 2013 lên đén 5% năm 2014, 5,4% năm 2015 và 5,6% năm 2016.

Các chuyên gia của WB nhận định các nước đang phát triển ở Đông Á sẽ có mức tăng trưởng 7,1% trong năm nay. Kết quả là khu vực Đông Á sẽ vẫn là khu vực phát triển nhanh nhất trên toàn thế giới cho dù tăng tưởng đã giảm so với tốc độ tăng trưởng trung bình 8% của giai đoạn 2009-2013. Nếu không tính đến Trung Quốc, các nước đang phát triển trong khu vực sẽ tăng trưởng khoảng 5%, giảm nhẹ so với mức tăng trưởng 5,2% của năm ngoái.

Theo ông Axel Van Trotsenburg, Phó Chủ tịch Ngân hàng Thế giới phục trách khu vực Đông Á và Thái Bình Dương, Đông Á Thái Bình Dương đã và đang đóng vai trò đầu tầu tăng trưởng của thế giới kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Sự tăng trưởng toàn cầu mạnh mẽ hơn trong năm nay cũng sẽ giúp cho khu vực có mức độ tăng trưởng ổn định hơn đáp ứng với những điều kiện tài chính chặt chẽ hơn của toàn thế giới.

Tăng trưởng kinh tế toàn cầu mạnh hơn sẽ giúp hầu hết các nước đang phát triển tại vùng Đông Á - Thái Bình Dương đạt được tốc độ tăng trưởng ổn định trong khi phải điều chỉnh để phù hợp với các điều kiện tài chính thắt chặt hơn trên toàn cầu. Các nước đang phát triển trong vùng đã chèo lái thành công trong bối cảnh phục hồi kinh tế toàn cầu chậm chạp trong nửa đầu năm 2013 và những kỳ vọng về việc thu hẹp chính sách nới lỏng định lượng trong nửa sau của năm, đã đạt tỷ lệ tăng trưởng 7,2% năm 2013 - chỉ thấp hơn một chút so với tỷ lệ 7,4% của năm 2012. Khu vực Đông Á - Thái Bình Dương cũng tiếp tục là khu vực đóng góp lớn nhất cho tăng trưởng kinh tế và thương mại toàn cầu. Tăng trưởng kinh tế dự định sẽ duy trì mức 7,1% năm 2014 cũng như các năm 2015 và 2016. Những luồng gió xuôi thuận lợi cho thương mại toàn cầu được cải thiện sẽ bù trừ cho những luồng gió ngược từ tình trạng thắt chặt của các thị trường tài chính toàn cầu.

Tăng trưởng kinh tế có thể sẽ chậm lại trong hầu hết các nền kinh tế lớn. Tỷ lệ tăng trưởng kinh tế tại Trung Quốc dự kiến sẽ giảm nhẹ xuống mức 7,6% trong năm 2014 và 7,5% năm 2015 năm từ tỷ lệ hiện nay là 7,7% trong các năm 2012 và 2013. Các nền kinh tế lớn trong ASEAN đang tăng trưởng ở mức gần với kỳ vọng và phải đối mặt với các điều kiện thắt chặt tài chính toàn cầu và mức nợ hộ gia đình tăng lên. Trong năm 2014, tỷ lệ tăng trưởng theo dự kiến sẽ giảm đi ở Indonesia (5,3%), không đổi ở Thái Lan (3,0%) và tăng nhẹ ở Malaysia (4,9%). Và Philipines tăng trưởng có thể chậm ở mức 6,6% nhưng do thúc đẩy chi tiêu trong quá trình tái thiết có thể bù đắp cho sự sụt giảm trong tiêu dùng do tác động của thảm họa tự nhiên.

Các nền kinh tế nhỏ hơn được kỳ vọng là sẽ tăng trưởng ổn định, nhưng có thể đối mặt với những rủi ro tăng trưởng quá nóng, đòi hỏi cần có các biện pháp thắt chặt tiền tệ hơn nữa. Tại Campuchia, đà cải cách sau bầu cử được hy vọng sẽ giúp quốc gia này tăng trưởng ổn định ở mức 7,2% trong năm nay, nhưng sự bất ổn của thị trường lao động có thể mang lại những rủi ro tiêu cực. Trong khi đó, những tiến bộ đạt được trong cải cách cơ cấu ở Myanmar sẽ giúp nước này tăng trưởng 7,8%. Do những tiến bộ đạt được khá khiêm tốn trong cải cách ngành ngân hàng và các ngành khác nền kinh tế Việt Nam sẽ chỉ hy vọng tăng trưởng khá khiêm tốn ở mức 5,5% trong năm nay. Trong các nền kinh tế nhỏ hơn, một số, đặc biệt là Mông Cổ, phải đối mặt với tình trạng phát triển nóng, trong khi tỷ lệ tăng trưởng kinh tế ở hầu hết các quốc đảo Thái Bình Dương vẫn tiếp tục phụ thuộc vào tài trợ và kiều hối từ các nước phát triển.

Tích lũy thêm dự phòng chống lại cú sốc thương mại - tài chính

Vẫn có những rủi ro cho những dự báo khu vực khi mà “sự phục hồi chậm hơn của các nền kinh tế phát triển hơn, gia tăng lãi suất toàn cầu, gia tăng bất ổn của giá cả hàng hóa do những căng thẳng địa - chính trị ở Đông Âu vẫn là lời nhắc nhở rằng Đông Á sẽ vẫn dễ tổn thương do những vấn đề phát triển bất lợi trên thế giới” - Ông Bert Hofman, Chuyên gia kinh tế trưởng của Khu vực Đông Á - Thái Bình Dương của Ngân hàng Thế giới cho biết.

Tuy nhiên, tín hiệu lạc quan là linh hoạt tiền tệ sẽ giúp Đông Á đương đầu với những cú sốc đến từ bên ngoài khu vực, bao gồm cả khả năng đảo chiều của luồng vốn. Hơn nữa, hầu hết các quốc gia đã có được nguồn dự trữ thích hợp để bù đắp cho những cú sốc tạm thời đến từ bên ngoài và về mặt thương mại.

Cơ cấu cầu nội địa đang trải qua sự điều chỉnh khi các nước đang cố gắng giảm bớt mất cân bằng đối nội và đáp ứng với tình hình bên ngoài có nhiều rủi ro. Trong các quý vừa qua, cầu nội địa, đặc biệt là đầu tư, đã yếu đi ở Indonesia và Malaysia. Điều này phản ánh tình hình tín dụng thắt chặt, chi phí khoản vay tăng lên, tiếp tục thắt chặt tài chính, giảm lợi nhuận từ các mặt hàng tiêu dùng, và chi phí nhập khẩu cao hơn do đồng tiền yếu đi. Tại Thái Lan, sự chậm trễ trong các hoạt động kinh tế và sự tình hình bất ổn cính trị là những lý do chính. Khác với các nước ASEAN-4 không có nhiều điều kiện cho chính sách nới lỏng, Trung Quốc đã triển khai một chương trình hỗ trợ kinh tế vào giữa năm 2013 tập trung vào việc tăng chi tiêu công. Chương trình này đã giúp ổn định tăng trưởng, nhưng cũng đưa đến tình trạng đầu tư tăng trở lại trở thành nhân tố chính thúc đẩy phía cầu, do vậy làm giảm khả năng tái cân bằng của nền kinh tế.

Vị thế đối ngoại đã được cải thiện chắc chắn tại các nước Đông Á - Thái Bình Dương, tạo điều kiện phòng bị tốt hơn để tiếp tục đối phó với việc bình thường hóa chính sách tiền tệ tại các nước phát triển. Sau giai đoạn sụt giảm trong nửa đầu năm 2013, cán cân tài khoản vãng lai và thương mại của một số nước Đông Á – Thái Bình Dương đã được cải thiện nhờ cung bên ngoài tăng và đòng tiền yếu đi. Thêm vào đó, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đổ vào các nước đang phát triển Đông Á - Thái Bình Dương bù trừ được dòng vốn chảy ra ngoài liên quan đến việc thu hẹp chương trình nới lỏng định lượng của Mỹ. Các nước này cũng đã tích lũy thêm dự phòng để bảo hiểm chống lại các cú sốc thương mại và tài chính đối ngoại. Với sự chuyển dịch chu kỳ chính sách toàn cầu, việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô sẽ được ưu tiên hàng đầu. Những tiến triển kinh tế gần đây đã khẳng định tầm quan trọng của một chế độ tỷ giá hối đoái linh hoạt để chống lại những cú sốc từ bên ngoài, kể cả khi dòng vốn đảo chiều.

Mặc dù tỷ lệ tăng tín dụng đã bắt đầu giảm đi, những di sản của giai đoạn bùng nổ tín dụng vẫn còn đáng lo, đặc biệt đối với các nền kinh tế lớn của khu vực, kể cả Trung Quốc. Tại một số các nền kinh tế nhỏ hơn, phát triển nóng đang là vấn đề lớn hơn và cần tiếp tục chính sách thắt chặt tiền tệ và thu hẹp ngân sách. Chính quyền của một số các nền kinh tế lớn đã áp dụng các biện pháp kinh tế vĩ mô thận trọng để phòng ngừa rủi ro từ sự bùng nổ giá tài sản kể cả thị trường nhà đất. Trung Quốc đang ưu tiên việc tiếp tục giảm tổng tăng trưởng tín dụng trong nền kinh tế, hiện nay vẫn ở mức lớn hơn hẳn tỷ lệ tăng trưởng GDP danh nghĩa. Có những cố gắng khiêm tốn nhằm thu hẹp chi ngân sách đang được thực hiện tại một số nước, tập trung vào hợp lý hóa trợ giá nhiên liệu và lúa gạo, mặc dù cần phải làm hơn thế để tái xây dựng vùng đệm chính sách và tạo khoảng trống cho chi tiêu ưu tiên.

Cải cách cơ cấu là chìa khóa tăng trưởng dài hạn

“Về lâu dài, để duy trì tăng trưởng cao, các nước đang phát triển ở Đông Á nên nỗ lực gấp đôi trong cải cách cơ cấu để gia tăng tiềm năng tăng trưởng căn bản của nền kinh tế và củng cố niềm tin của thị trường” - ông Hofman khuyến cáo.

Cải cách cơ cấu là chìa khóa giảm tính dễ bị tổn thương và củng cố tăng trưởng dài hạn bền vững. Trung Quốc đã bắt đầu tiến hành một loạt cải cách trong ngành tài chính, tiếp cận thị trường, năng động của thị trường lao động và chính sách tài chính để tăng cường hiệu quả của tăng trưởng và thúc đẩy nhu cầu trong nước. Theo thời gian, những biện pháp này sẽ giúp nền kinh tế ổn định, bền vững và vì tất cả moi người dân. Một vài sáng kiến mà Chính phủ đã thông báo như cải cách thuế, giảm bớt những rào cản trong đầu tư tư nhân, cũng có thể thúc đẩy tăng trưởng trong ngắn hạn.

Rủi ro tăng trưởng chậm lại đối với tiềm năng kinh tế của các nước đang phát triển vùng Đông Á - Thái Bình Dương đã được cân bằng với những cơ hội tăng trưởng nhanh hơn, kể cả thông qua các cải cách cơ cấu sâu hơn. Ở cấp độ toàn cầu, các nền kinh tế phát triển phục hồi chậm hơn kỳ vọng hoặc lãi suất tăng liên tục, lại thêm giá các mặt hàng tiêu dùng càng ngày càng bất ổn hơn do tình trạng căng thẳng địa chính trị gần đây có nghĩa là môi trường cho tăng trưởng kinh tế sẽ kém thuận lợi hơn. Mặt khác, sự phục hồi liên tục của nền kinh tế toàn cầu có thể tạo cơ hội cho những cải cách sâu hơn, kể cả những bước tiến cần thiết để tạo nên Cộng đồng Kinh tế ASEAN vào năm 2015.

Chính phủ Trung Quốc đã hé lộ một chương trình cải cách toàn diện và đầy kỳ vọng vào tháng 11/2013. Đây là một bước tiến lớn về chính sách, cho thấy quyết tâm chính trị nhằm giảm những can thiệp của nhà nước và giải quyết những méo mó do chính phủ gây ra trong nền kinh tế. Nếu được thực hiện, các cải cách này sẽ có những ảnh hưởng sâu sắc đến các thị trường đất đai, lao động và vốn của Trung Quốc, cải thiện tính bền vững lâu dài của tăng trưởng kinh tế. Một số cuộc cải cách cũng có thể hỗ trợ tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn như việc loại bỏ rào cản xâm nhập thị trường, đơn giản hóa các thủ tục phê duyệt và giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính sẽ tăng cường khuyến khích đối với đầu tư tư nhân, đặt biệt trong những ngành hiện nay đang bị độc quyền hay tập trung… Tuy nhiên, ở cấp khu vực, những ảnh hưởng lan tỏa từ quá trình tái cân bằng không có hệ thống ở Trung Quốc có thể gây ảnh hưởng xấu tới tăng trưởng của khu vực và thế giới, đặc biệt đối với các nước dựa chủ yếu vào xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên và đến tiềm năng tăng trưởng kinh tế của các nước xuất khẩu hàng tiêu dùng. Nhưng nếu quá trình tái cân bằng của Trung Quốc thành công, nó sẽ mang lại lợi ích đáng kể cho những đối tác thương mại của khu vực nào cung cấp các sản phẩm nông nghiệp, hàng tiêu dùng và các dịch vụ hiện đại. Những lợi ích này sẽ lớn hơn nếu các nước thực hiện cải cách để tạo điều kiện mở rộng các ngành dịch vụ của mình.

Các nước còn lại của khu vực cũng có thể có những lợi ích từ các cải cách kinh tế như hỗ trợ thương mại quốc tế và thúc đẩy đầu tư trực tiếp nước ngoài, đặc biệt là trong các ngành dịch vụ. Trong bối cảnh này, theo các chuyên gia WB, việc ra đời của Cộng đồng Kinh tế ASEAN năm 2015 có thể thúc đẩy đầu tư và xuất khẩu trong khu vực và mang lại một nguồn lực tăng trưởng rất quan trọng.

(T.Huơng)