Kinh nghiệm xây dựng chính phủ điện tử tại Hàn Quốc

Hiện nay Hàn Quốc đang được đánh giá là quốc gia đi đầu trong xây dựng mô hình chính phủ điện tử (cùng với Canada, Singapo…) và đã gặt hái được những thành công vang dội.  

Kinh nghiệm xây dựng chính phủ điện tử tại Hàn Quốc

Tuy nhiên để có được một hệ thống chính phủ điện tử như ngày hôm nay, đất nước của xứ sở kim chi này đã phải trải qua một chặng đường dài với những cuộc cải cách quy mô, những ý tưởng đầu tư công nghệ táo bạo, những chiến lược, quyết tâm rõ ràng, nhất quán… 

Đường dẫn đến chính phủ điện tử

Quá trình đưa ứng dụng CNTT phục vụ hoạt động quản lý nhà nước đã được Chính phủ Hàn Quốc xác định tầm quốc gia từ những năm 1985. Trong giai đoạn từ 1985 đến 1996, chương trình xây dựng hệ thống thông tin quốc gia trong 5 lĩnh vực chính là quản lý hành chính, an ninh, quốc phòng, tài chính và nghiên cứu – giáo dục đã trở thành nền tảng ban đầu cho một mô hình chính phủ điện tử hiện đại về sau.

Trên thực tế, tại thời điểm đó, Chính phủ Hàn Quốc cũng chưa thể xác định là mình sẽ xây dựng một mô hình chính phủ điện tử dựa trên nền tảng CNTT mà chỉ mong muốn đưa ứng dụng công nghệ hiện đại hỗ trợ và loại bỏ những quy trình quản lý thủ công. Những hoạt động chính trong giai đoạn này của chính phủ là đẩy mạnh việc phổ biến, tuyên truyền việc sử dụng máy tính và xây dựng mạng máy tính quốc gia.

Trong những năm 1990 – 1991, 6 dự án ứng dụng CNTT, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đã được ưu tiên xây dựng là quản lý dân cư (đăng ký cư trú mới, đăng ký khai sinh…), quản lý bất động sản (mua bán, trao đổi, chuyển nhượng đất đai), quản lý phương tiện giao thông, quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu, quản lý lao động và dữ liệu thống kê kinh tế.

Đến giai đoạn từ 1996 đến 1999, Chính phủ Hàn Quốc đưa ra Chương trình đẩy mạnh tin học hóa quốc gia. Những nội dung chính là phổ cập Internet, triển khai kế hoạch tổng thể về hạ tầng thông tin quốc gia . Và hoạt động tin học hóa thì được tập trung mở rộng sang các lĩnh vực như quản lý cấp phát hộ chiếu, đăng ký bất động sản, tin học hóa hoạt động quản lý của các chính quyền địa phương.

Từ 1999 – 2002, Hàn Quốc mới bắt đầu khởi động chương trình chính phủ điện tử với chiến dịch Cyber Korea 21 (Nối mạng Hàn Quốc), đầu tư lớn cho phát triển hạ tầng băng thông rộng, tạo tiền đề đưa Hàn Quốc bứt phá trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới về số người nối mạng Internet vào những năm 2003 – 2004. Năm 2000, toàn bộ trường học tại Hàn Quốc đã được kết nối Internet. Đến 2004, trên 70% người dân Hàn Quốc đã sử dụng mạng Internet.

Với Cyber Korea 21, Chính phủ Hàn Quốc còn kỳ vọng sử dụng CNTT như một giải pháp chiến lược để vượt qua tình trạng khủng hoảng kinh tế trong thời điểm đó.

Cũng trong giai đoạn này, 11 dự án ứng dụng CNTT trọng điểm và 20 dự án thành phần do các bộ ngành, địa phương chủ trì với mục tiêu chính là tin học hóa, xây dựng các hệ thống dịch vụ công trực tuyến, hệ thống chia sẻ dữ liệu thông tin, khung kiến trúc tổng thể cho phát triển chính phủ điện tử…

Giai đoạn tiếp theo là từ 2002 đến 2008 với mục tiêu đẩy mạnh chính phủ điện tử, có hai chương trình chính là Hàn quốc điện tử (e- Korea) và Hàn Quốc di động (u – Korea Vision) bắt đầu từ 2006. Trong đó, nội dụng chính là đẩy mạnh xây dựng chính phủ điện tử, đẩy mạnh sử dụng dịch vụ Internet, xây dựng mạng băng rộng tốc độ cao, đưa CNTT sử dụng rộng rãi trong giáo dục và cung cấp dịch vụ công điện tử…

Toàn bộ các chương trình này đều do Tổng thống đứng đầu chỉ đạo và có sự đầu tư mạnh mẽ từ Chính phủ bên cạnh việc khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia, và đẩy mạnh lĩnh vực nghiên cứu CNTT.

Quan điểm xây dựng chính phủ điện tử của Hàn Quốc

Để xây dựng chương trình chính phủ điện tử sau một giai đoạn dài tin học hóa, xây dựng hạ tầng cơ sở CNTT hiện đại trong hệ thống cơ quan quản lý nhà nước, Chính phủ Hàn Quốc xác định cần tập trung chính vào các nội dung sau:

Trước tiên là cải cách, thay đổi hình thức quản lý, cách thức làm việc của cơ quan quản lý nhà nước. Trong đó tập trung chuyển đổi từ phương thức quản lý dựa trên tài liệu giấy tờ thủ công sang hình thức số hóa dữ liệu quản lý qua các phương tiện điện tử, internet. Chuyển đổi từ hình thức cơ quan quản lý trực tiếp hướng dẫn thủ tục hành chính sang hình thức cho phép các nhà cung cấp dịch vụ hướng dẫn các thủ tục hành chính.

Kinh nghiệm xây dựng chính phủ điện tử tại Hàn Quốc ảnh 1
(Ảnh minh họa)
Nội dung thứ hai là đổi mới hình thức giao tiếp giữa người dân và cơ quan quản lý. Từ hình thức giao tiếp trực tiếp, “mặt đối mặt” với các điểm giao tiếp đông người sang hình thức giao tiếp đơn lẻ, không gặp trực tiếp mà là online (giao tiếp trực tuyến trên mạng internet).

Nội dung quan trọng thứ 3 là cải tiến phương thức quản lý tài nguyên thông tin. Từ mỗi cơ quan “độc quyền” quản lý dữ liệu thông tin của riêng mình chuyển sang việc chính phủ bao quát việc kết nối, chia sẻ các nguồn dữ liệu thông tin này. Từ mỗi lĩnh vực có một tiêu chuẩn riêng chuyển sang việc sử dụng những tiêu chuẩn chung và sử dụng những hình thức kết nối qua lại giữa các cơ quan quản lý liên quan.

Trên cơ sở quan điểm trên, Hàn Quốc đưa ra 5 chiến lược chính để phát triển mô hình chính phủ điện tử.

Thứ nhất là thúc đẩy từng bước gắn liền ứng dụng CNTT với cải cách hành chính thông qua hai giai đoạn. Giai đoạn đầu là xây dựng nền tảng với những nội dung chính là thống nhất quy trình quản lý bên trong hệ thống cơ quan nhà nước và tập trung cải tiến việc cung cấp các dịch vụ công. Giai đoạn 2 là đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công qua việc cải tiến quy trình quản lý thông qua hệ thống thông tin và đẩy mạnh việc liên kết các dịch vụ công.

Trong đó, Chính phủ Hàn Quốc xác định mô hình chính phủ điện tử sẽ phải trải qua 5 mức độ từ năm 2002 đến năm 2008. Thứ nhất là mức khởi đầu: cung cấp dữ liệu thông tin còn hạn chế. Thứ hai là mức phát triển: cập nhật theo giai đoạn dữ liệu thông tin. Mức độ 3 là giao tiếp, liên kết qua thư điện tử, qua các mẫu biểu điện tử. Mức 4 là thương mại điện tử: cung cấp dịch vụ trực tuyến cho người dân, nổi bật là thanh toán điện tử và kê khai, nộp thuế điện tử. Mức 5 là tích hợp hệ thống thông tin quản lý tạo nên những dịch vụ trực tuyến liên thông giữa các cơ quan quản lý và tích hợp các dịch vụ giữa hai lĩnh vực công và tư.

Chiến lược thứ 2 là cải cách quy trình quản lý để tin học hóa. Trong đó, trước tiên là phân tích quy trình quản lý rồi đến tái cấu trúc lại quy trình, đến loại bỏ những thủ tục quản lý rườm rà, thừa thãi, tiếp đến là đơn giản hóa quy trình quản lý và cuối cùng mới là đưa ứng dụng CNTT vào.

Chiến lược thứ 3 là phân công lại công việc quản lý tránh việc quản lý trồng tréo, trùng lặp giữa các cơ quan trong hệ thống quản lý.

Chiến lược thứ 4 là triển khai thực hiện hệ thống quản lý mới. Chiến lược thứ 5 là sử dụng chính sách xây dựng chính phủ điện tử để kích thích ngành công nghiệp CNTT trong nước phát triển.--PageBreak--

Cách thức triển khai

Để triển khai chương trình chính phủ điện tử, Chính phủ Hàn Quốc  thành lập Ủy ban cải cách chính phủ do Tổng thống làm trưởng ban (trong đó có ủy ban đặc biệt về Chính phủ điện tử). Bởi lãnh đạo Hàn Quốc xác định việc xây dựng chính phủ điện tử thực chất là một cuộc cải cách lại hệ thống quản lý của chính phủ, chứ không đơn thuần chỉ là đầu tư CNTT.

Những nội dung được triển khai bao gồm 4 lĩnh vực chính. Thứ nhất là cải tiến phương thức quản lý trong hệ thống cơ quan chính phủ, hình thành quy chế liên thông điện tử, đẩy mạnh việc chia sẻ thông tin quản lý và cung cấp dịch vụ công một cửa.

Nội dung thứ 2 là đổi mới dịch vụ công, đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công, khuyến khích doanh nghiệp tham gia hỗ trợ dịch vụ công và tăng cường hoạt động giao tiếp qua mạng.

Nội dung thứ 3 là đổi mới quản lý tài nguyên thông tin nhằm tích hợp và chuẩn hóa hệ thống thông tin, tăng cường vấn đề an ninh và đẩy mạng đào tạo nguồn nhân lực CNTT.

Nội dung thứ 4 là sửa đổi, bổ sung hệ thống luật pháp để tạo điều kiện triển khai chính phủ điện tử.

Dựa trên các nội dung trên, Hàn Quốc đã triển khai 11 dự án then chốt và 20 dự án thành phần do các bộ ngành đảm nhiệm. Trong số 11 dự án then chốt, nổi bật là các dự án điện tử hóa hồ sơ giấy tờ, cung cấp dịch vụ công trực tuyến…

Đến nay toàn bộ quy trình xử lý tài liệu của chính phủ đã cơ bản được số hóa. Còn dịch vụ thông tin trực tuyến hiện đáp ứng trên 4400 loại yêu cầu thông tin. Đến 2005, đã có 410 loại dịch vụ công được cung cấp online. Mục tiêu đến hết năm 2007 này, chính phủ Hàn Quốc sẽ cung cấp 1000 loại dịch vụ. Những dịch vụ như đăng ký thành lập doanh nghiệp qua mạng, cấp phép xây dựng, thanh toán và kê khai thuế qua mạng… được xã hội rất hưởng ứng.

Với hệ thống chào thầu điện tử của chính phủ, hiện nay toàn bộ thủ tục chào giá đều được tiến hành trên mạng theo thủ tục 1 cửa. Tỷ lệ chào thầu trên mạng đạt 92% và mua bán qua mạng của chính phủ đạt 99%. Với thông tin chào giá và hợp đồng được công khai, thủ tục đăng ký chào giá nhanh gọn từ xa, quá trình lựa chọn người trúng thầu cũng được công khai và có thể tra cứu trên mạng, hạn chế tối đa việc phải gặp trực tiếp giữa các bên, hệ thống chào thầu điện tử của chính phủ Hàn Quốc đã thu hút trên 116.000 doanh nghiệp và 2800 cơ quan tham gia sử dụng. Nhờ đó, Chính phủ Hàn Quốc ước tính đã tiến kiệm được 3,2 tỷ USD mỗi năm, thời gian chào giá được rút ngắn từ 0,5 ngày xuống còn …1 phút.

Với dịch vụ hải quan điện tử, ngay từ năm 2003, thời gian thông quan với hàng xuất khẩu từ hơn 1 ngày đã được rút xuống còn 2 phút, thời gian nhập  khẩu từ 2,6 giờ xuống còn 1,5 giờ. Trên 10 triệu lệnh thông quan được thực hiện trực tuyến mỗi tháng. Đây cũng là quốc gia đầu tiên cung cấp dịch vụ thông quan 100% trên mạng. Mỗi năm tiết kiệm được 2,6 tỷ USD.

Với hệ thống dịch vụ thuế tại nhà, từ lâu người nộp thuế tại Hàn Quốc đã có thể quản lý bất kỳ quá trình nào liên quan đến nghĩa vụ nộp thuế của mình thông qua hệ thống Internet, điện thoại di động. Từ đăng ký thuế đến nộp thuế đều qua mạng.

Để có thể cung cấp các dịch vụ công điện tử phục vụ người dân một cách thuận tiện nhất, Chính phủ Hàn Quốc đã tập trung xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin về quản lý hành chính. Nhờ đó, những dữ liệu thông tin chính liên quan đến đời sống hàng ngày của mỗi người dân đều được lưu giữ trên hệ thống máy tính từ đăng ký nơi cư trú, bất động sản, phương tiện đi lại, nghề nghiệp đến hộ chiếu, tình trạng kinh tế… Đến nay có tới 98% những dữ liệu thông tin quản lý này đã được cập nhật, lưu giữ trên hệ thống máy tính của cơ quan quản lý nhà nước. Và những ngành như thuế, bảo hiểm, thống kê… là những cơ quan thường xuyên phải sử dụng những dịch vụ cung cấp dữ liệu trên. Không chỉ dừng lại ở đó, hệ thống thông tin dữ liệu về công dân trên còn được các cơ quan quản lý trao đổi, chia sẻ với nhau để tạo nên hệ thống dịch vụ một cửa điện tử phục vụ người dân. Người dân chỉ cần qua một cửa (cổng thông tin điện tử) là có thể hoàn thành thủ tục hành chính của mình mà không phải đến từng cơ quan quản lý như trước kia.

Một nội dung quan trọng nữa cũng được chính phủ Hàn Quốc tập trung triển khai là vấn đề chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý. Hiện toàn bộ cơ quan quản lý có thể chia sẻ hay sử dụng lại dữ liệu thông tin được quản lý chung bởi cơ quan chính phủ mà không phải qua các thủ tục “xin cho” như trước, còn người dân thì không phải khai lại những thông tin gì mình đã từng khai tại một cơ quan quản lý trước đó.

Hệ thống chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý này đã được xây dựng và triển khai rộng rãi vào năm 2006. Trước mắt những dữ liệu thông tin quản lý về cư trú, đăng ký gia đình được chia sẻ nhiều nhất. Từ năm 2007, những dữ liệu thông tin về lĩnh vực tài chính, doanh nghiệp tư nhân cũng tiếp tục được xây dựng chia sẻ.

Bên cạnh đó là những dữ liệu thông tin về thực phẩm, về dược phẩm (như thông tin về sản phẩm, quá trình sản xuất, phân phối, bán hàng…) cũng được xây dựng và dịch vụ một cửa trực tuyến có thể giúp người dân sử dụng dễ dàng từ tư vấn, kiểm tra, đánh giá… Hệ thống dữ liệu về tội phạm cũng được xây dựng và được chia sẻ thông suốt giữa các cơ quan như cảnh sát, hải quan, thuế…

Những dự án quan trọng khác như xây dựng hệ thống mạng thông tin chính phủ điện tử, xây dựng khung kiến trúc công nghệ cho chính phủ điện tử (để các bộ ngành, tổ chức dựa vào đó lựa chọn công nghệ cho thống nhất, đảm bảo tính kết nối, liên thông…).

Với dự án cải cách hệ thống luật pháp nhằm bổ sung những văn bản luật quy định trên môi trường số hóa, làm nền tảng triển khai chính phủ điện tử, hàng loạt các văn bản pháp luật đã được xây dựng. Năm 1999, Hàn Quốc đã ban hành luật khung về thương mại điện tử (tiếp tục được sửa đổi vào năm 2002 và 2005), luật về chữ ký điện tử (ban hành năm 1998, sửa đổi năm 2001 và 2005), luật phát triển ứng dụng CNTT, truyền thông và bảo vệ thông tin (ban hành năm 1999, sửa đổi năm 2002, 2004 và 2005), luật chính phủ điện tử (ban hành năm 2001), luật bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử, luật phát triển đào tạo điện tử, luật khuyến khích công nghiệp nội dung thông tin số, luật hóa đơn điện tử…

Hiện Chính phủ Hàn Quốc xác định hướng phát triển chính phủ điện tử tiếp theo trong tương lai là đẩy mạnh dịch vụ chính phủ điện tử sử dụng rộng rãi trong xã hội như một phương tiện vừa tốn ít chi phí vừa tiết kiệm thời gian tối đa cho xã hội. Một hướng phát triển quan trọng nữa là không ngừng cách tân mô hình chính phủ điện tử hoạt động như kiểu doanh nghiệp trong cung cấp dịch vụ phục vụ người dân (coi người dân là khách hàng). Việc đẩy mạnh công tác chuẩn hóa, thống nhất hóa trong mô hình chính phủ điện tử, đẩy mạnh sử dụng, chia sẻ thông tin quản lý, hợp tác liên thông giữa các tổ chức chính quyền… cũng là những nội dung chính mà chính phủ Hàn Quốc sẽ tiếp tục triển khai trong giai đoạn tới.

(Nguyễn Hưng)