Tăng trưởng thế giới còn nhiều bất trắc

Theo đánh giá của Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia (UBGSTCQG), tăng trưởng của nhóm các nước phát triển tiếp tục chiều hướng cải thiện trong khi các nước BRICS chậm lại. Tuy nhiên, nhiều quốc gia vẫn duy trì chính sách nới lỏng tiền tệ và tài khóa do tăng trưởng còn nhiều bất trắc và giá hàng hóa thế giới tiếp tục xu hướng giảm.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Nhiều tín hiệu tốt

Theo số liệu của Markit Economics, Mỹ đón nhận nhiều dấu hiệu tích cực trong tháng 2, chỉ số PMI của Mỹ đạt 55,1 điểm, tăng nhẹ so với mức 53,9 điểm của tháng trước đó nhờ sản lượng và số đơn hàng mới tăng mạnh; giá trị sản xuất tăng 5,6% so với cùng kỳ (mức tăng cao nhất trong 4 năm qua). Tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức thấp 5,5% (mức thấp nhất trong vòng 7 năm qua). Thu nhập cá nhân mặc dù tăng 0,3% trong tháng 1 nhưng chi tiêu cá nhân tiếp tục giảm 0,2%  sau khi đã giảm 0,3% trong tháng 12 (do người dân hạn chế chi tiêu), lạm phát âm trong tháng 1 đã làm dấy lên lo ngại về tốc độ tăng trưởng của Mỹ trong năm nay, do đó, FED vẫn có ý định giữ lãi suất ở mức thấp kỷ lục trong thời gian dài hơn.

Trong khi đó, tại Châu Âu, chỉ số giá tiêu dùng tiếp tục giảm 0,3% so với cùng kỳ năm ngoái trong tháng 2, sau khi giảm 0,6% của tháng 1. Nếu không tính giá năng lượng, rượu, thuốc lá và thực phẩm tươi sống, tỷ lệ lạm phát lõi tháng 2 của Eurozone vẫn giữ nguyên ở mức 0,6% của tháng 1, đây cũng là mức lạm phát lõi thấp nhất kể từ năm 1999. Eurozone bắt đầu rơi vào giảm phát từ tháng 12/2014 khi tỷ lệ lạm phát của khu vực bất ngờ giảm xuống âm 0,2%. Tỷ lệ thất nghiệp của khu vực tiếp tục giảm xuống 11,2% trong tháng 1 (mức thấp nhất kể từ tháng 4/2012). Để thúc đẩy lạm phát và tăng trưởng kinh tế, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) sẽ bắt đầu mua trái phiếu chính phủ định giá bằng euro từ ngày 9/3 trên thị trường thứ cấp.

Ngoài ra ECB sẽ tiếp tục mua trái phiếu đảm bảo bằng tài sản và trái phiếu đảm bảo bằng euro. Như vậy, tổng tài sản mà ECB mua hàng tháng sẽ lên tới 60 tỷ euro, gồm cả trái phiếu của khối doanh nghiệp và chính phủ. Chương trình nới lỏng định lượng này sẽ kéo dài từ t háng 3/2015 đến tháng 9/2016 với kỳ vọng sẽ có 1,1 nghìn tỷ euro được bơm vào nền kinh tế khu vực. Cùng với đó, để xoa dịu tình hình căng thẳng nợ công, ECB chấp thuận sẽ bơm thêm 500 triệu euro cho các ngân hàng Hy Lạp thông qua chương trình hỗ trợ thanh  khoản khẩn cấp (ELA), tương đương với 68% GDP của Hy Lạp.

Nhật Bản, trong tháng 2/2015, khu vực sản xuất Nhật Bản có dấu hiệu tốt hơn. Chỉ số PMI đạt 51,5 điểm; chỉ số sản lượng sản xuất tăng 0,3% so với cùng kỳ, tuy còn rất thấp nhưng đã tăng trở lại sau  2 tháng liên tiếp suy giảm trước đó. Tuy nhiên, nền kinh tế này vẫn còn nhiều bất định khi một loạt các số liệu tiêu kinh tế tiêu cực trong tháng 1. Doanh số bán lẻ giảm 2% so với cùng kỳ năm ngoái (đợt giảm đầu tiên trong vòng 7 tháng qua), chi tiêu tiêu  dùng các hộ gia đình giảm mạnh 5,1%, chỉ số CPI chỉ tăng 0,2%, thấp hơn mức tăng 0,5% của tháng trước đó,  tỷ lệ thất nghiệp bất ngờ tăng lên 3,6% từ mức 3,4% trong tháng 12/2014.  Như vậy, Nhật Bản đang phải đối mặt với 2 thách thức lớn là vực nền kinh tế thoát khỏi tình trạng suy thoái và ngăn chặn nguy cơ giảm phát.

Trung Quốc, Chỉ số PMI sản xuất đã tăng tháng thứ 2 lên tiếp trong tháng 2 lên mức 52,3 điểm. Chỉ số giá tiêu dùng trong tháng 2 tăng 1,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Mặc dù vẫn thấp hơn nhiều  so với mục tiêu mới về lạm phát 3% của ngân hàng trung ương, nhưng con số này lại cao hơn mức tăng 0,8% của tháng 1. Tuy nhiên, chỉ số giá sản xuất (PPI) tháng 2 lại giảm mạnh 4,8% so với cùng kỳ năm ngoái sau khi giảm 4,3% trong tháng 1 (chỉ số PPI giảm do giá hàng hóa lao dốc). Ngày 5/3, Quốc hội Trung Quốc hạ mục tiêu tăng trưởng năm 2015 xuống 7%, và mục tiêu thâm hụt ngân sách 2,3% GDP trong năm nay, tương đương mức thâm hụt 1,62 nghìn tỷ nhân dân tệ (258 tỷ USD). Việc hạ dự báo tăng trưởng kinh tế sẽ giúp nước này giảm bớt áp lực trong việc nới lỏng chính sách để kích thích tăng trưởng.

Tăng trưởng của nhóm các nước phát triển  tiếp tục chiều hướng cải thiện trong khi các nước BRICS chậm lại. Brazil đang trong giai đoạn suy thoái với tăng trưởng hai quý liên tiếp là  quý II/2014 âm 0,9% và quý III âm 0,2%. Nga tăng trưởng 0% trong năm 2014 và suy thoái sâu trong năm 2015 do lệnh cấm vận từ phương Tây và giá dầu sụt giảm mạnh. Ấn Độ cũng đang dần giảm tốc khi tốc độ tăng trưởng quý II/2014 là 5,7% nhưng quý III/2014 giảm còn 5,3%.

Nhiều quốc gia đã lựa chọn chính sách nới lỏng tiền tệ và tài khóa

Tính đến tháng 2/2015 hầu hết các hàng hóa trên thế giới đều giảm so với đầu năm, trong đó dầu thô giảm 14,7%, café giảm 9,3%, gạo Việt Nam 5% giảm 7,6%. Theo dự báo của World Bank, trong năm 2015 giá năng lượng giảm  40,5%, giá lương thực giảm  4,8%, giá nguyên liệu thô giảm 6%.  Giá hàng hóa thế giới giảm do giá năng lượng giảm mạnh kéo theo đà giảm của các loại hàng hóa khác. Hiện các mặt hàng lương thực và  thực phẩm đang được mùa nên làm dư nguồn cung cũng làm cho giá sụt giảm. Mặt khác, suy giảm kinh tế toàn cầu, làm giảm nhu cầu đối với năng lượng, khoáng chất và nông sản, đa số giá các mặt hàng đều được tính bằng đồng USD, việc giá USD đang tăng lên mức  kỷ lục cũng làm gia tăng nguyên nhân giá hàng hóa giảm mạnh.

Theo BGSTCQG, do tăng trưởng còn nhiều bất trắc và giá hàng hóa thế giới tiếp tục xu hướng giảm nên nhiều quốc gia vẫn duy trì chính sách nới lỏng tiền tệ và tài khóa. Giảm phát đã và đang là lo ngại của cả thế giới, từ châu Âu đến châu Á. Để thúc đẩy lạm phát và tạo đà tăng trưởng cho nền kinh tế, ngày từ những tháng đầu năm nhiều quốc gia đã lựa chọn chính sách nới lỏng tiền tệ và tài khóa. Ngày 12/3,  NHTW  Hàn Quốc tuyên bố hạ 0,25 điểm % trong lãi suất cơ bản xuống thấp kỷ lục ở 1,75%.  Ngày 11/3, NHTW Thái Lan cắt giảm lãi suất xuống 1,75%, từ mức 2% trước đó. Ngày 4/3, Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ  hạ lãi suất cơ bản từ 7,75% xuống 7,5%. Từ ngày 9/3, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) sẽ bắt đầu mua trái phiếu chính phủ định giá bằng euro.

Nhiều ngân hàng trung ương tiếp tục chính sách tiền tệ nới lỏng  bằng việc duy trì lãi suất thấp, thậm chí  cắt giảm thêm lãi suất (EU bắt đầu chương trình mua trái phiếu, Fed chưa tăng lãi suất đồng USD). Cùng với xu hướng cắt giảm lãi suất, nhiều đồng tiền cũng giảm giá so với USD. Trong nửa năm qua (từ tháng 10/2014 đến tháng 3/2015),  đồng tiền của  Trung Quốc,  Hàn Quốc, Indonesia, Singapore, Malaysia mất giá lần lượt 2,8%, 4,2%, 7,1%, 6,8% và 11% so với USD.

Chính phủ nhiều nước cũng tiếp tục thực hiện chính sách tài khóa nới lỏng, tăng ngân sách cho các khoản chi tiêu. Thâm hụt ngân sách Mỹ trong tháng 2/2015 ở mức cao nhất từ đầu năm tài khóa đến nay. Thâm hụt ngân sách cách tháng 10,11/2014 và tháng 1/2015 lần lượt là 121,7; 56,8; và 17,5 tỷ USD. Riêng tháng 12/2014 ngân sách thặng dư gần 3 tỷ USD.

Chính phủ Mỹ cũng đề xuất kế hoạch ngân sách cho năm 2016 trị giá 4.000 tỷ USD với nhiều nội dung tăng chi tiêu bao gồm nhiều khoản chi tiêu lớn dành cho cơ sở hạ tầng, quân đội và hoạt động nghiên cứu, đồng thời yêu cầu nới lỏng các chương trình thắt chặt chi tiêu đối với ngân sách quốc phòng và các chương trình nội địa từ năm 2011 với mức tăng 7% mỗi năm. Đồng thời cải cách thuế theo hướng đánh thuế cao hơn đối với doanh nghiệp và những người Mỹ khá giả để giúp đỡ tầng lớp trung lưu. Cụ thể là mức thuế tối đa đối với lợi tức từ vốn và đầu tư sẽ tăng từ 23,8% lên 28%, dự kiến giúp tăng thu ngân sách 320 triệu USD trong vòng 10 năm. Ngoài ra còn có quy định mới đối với nguồn thu từ nước ngoài của các doanh nghiệp. Mỹ đánh thuế một lần 14% mỗi năm đối với khoản lợi nhuận hơn 2.100 tỷ USD mà các doanh nghiệp đang lưu giữ ở nước ngoài để tránh phải nộp thuế. Dự  kiến sẽ thu được khoảng 238 tỷ USD để đầu tư vào các chương trình xây dựng, sửa chữa và nâng cấp hệ thống đường cao tốc, cầu phà và các đầu mối giao thông quan trọng với tổng chi phí lên khoảng 478 tỷ USD trong 6 năm tới. 

Trong khi Mỹ dự định đánh thếu cao hơn đối với DN khá giả thì Trung Quốc cũng tuyên bố cắt giảm 1/5 thuế thu nhập đối với những doanh nghiệp có mức thu nhập hàng năm phải chịu thuế ở 200.000 Nhân dân tệ  và có kế hoạch đầu tư hơn 260 tỷ USD vào cơ sở hạ tầng trong nước và xem xét tăng lương cho công chức. Còn Nhật Bản thông qua gói ngân sách kỉ lục cho năm tài khóa 2015 với 2 mục tiêu kích thích tăng trưởng kinh tế và củng cố tài khóa. Ngân sách được thông qua là 96.342 tỷ Yên (793 tỷ USD), tăng gần 0,5% so với gói ngân  sách năm trước.

(T.Hương)