Bộ máy hành chính công của Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức

Nền quản trị và bộ máy hành chính công của Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, nhất là khi Việt Nam muốn tránh rơi vào bẫy thu nhập trung bình.

Ảnh: TH.Ảnh: TH.
Tại Hội thảo Công bố Chỉ số Hiệu quả Quản trị và Hành chính công cấp Tỉnh ở Việt Nam (PAPI) 2014 - Đo lường từ kinh nghiệm thực tiễn của người dân diễn ra hôm nay, ngày 14/3, bà Pratibha Mehta, Điều phối viên thường trú Liên Hợp quốc, Trưởng đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên Hợp quốc tại Việt Nam cho biết: việt Nam đã chính thức chuyển đổi trở thành quốc gia có mức thu nhập bậc trung thấp trên thế giới, cùng với đó, dân số thuộc tầng lớp trung lưu ngày một gia tăng và nhiều cơ hội lớn mở ra cho những thế hệ công dân mới. Tuy nhiên, nền quản trị và bộ máy hành chính công vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức, nhất là khi Việt Nam muốn tránh rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Trước thực trạng này, chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh (PAPI) là công cụ đo lường, phản ánh tiếng nói chung của người dân về mức độ hiệu quả của bộ máy nhà nước và chất lượng cung ứng dịch vụ của chính quyền các cấp.
 
Có thể nói, PAPI đã và đang tạo động lực để lãnh đạo, cán bọ, công chức các cấp, ngành nâng cao hiệu quả điều hành, quản lý nhà nước, cung ứng dịch vụ công với mục tiêu phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước. PAPI cũng đang tạo ra một số tác động nhất định ở nhiều cấp độ. Ở cấp quốc gia, PAPI tiếp tục được xem là công cụ để người dân tham gia gám sát và phản biện xã hội, PAPI cũng là nguồn dữ liệu và thông tin phục vụ các đại biểu quốc hội. Dữ liệu PAPI cũng được Thanh tra Chính phủ sử dụng trong Báo cáo thẩm tra. Mô hình PAPI cũng được một số ngành trong khu vực công tham khảo trong tiến trình xây dựng các bộ công cụ đo lường, đánh giá mức độ hài lòng của người dân đối với dịch vụ thủ tục chứng thực, dịch vụ y tế, giáo dục công lập...
 
Ở cấp địa phương, ngày càng nhiều tỉnh/ thành phố xem Chỉ số PAPI là công cụ giúp theo dõi và giám sát hiệu quả hoạt động của các cấp chính quyền. Đến cuối năm 2014, đã có ít nhất 16 tỉnh/ thành hành động nhằm cải thiện chỉ số PAPI với mục tiêu phát huy những mặt mạnh, khắc phục những mặt còn yếu trong hiệu quả quản trị và hành chính công của địa phương. Một số địa phương như Thanh Hóa, Thái Nguyên và Long An đã sử dụng kết quả PAPI như một chỉ báo về hiệu quả điều hành địa phương trong các nỗ lực kêu gọi đầu tư vào địa phương.
 
Tham nhũng đang trở thành "tập quán"
 
Khảo sát PAPI năm 2014 tiếp tục nghiên cứu mức độ hài lòng của người dân với điều kiện kinh tế hộ gia đình đã cho thầy người dân nhìn chung hài lòng với điều kiện kinh tế hiện nay của họ. Hơn 60% cho rằng có gia tăng hơn so với 5 năm trước và hơn 65% cho rằng điều kiện kinh tế hộ gia đình họ sẽ tốt hơn lên trong 5 năm tới. Đáng chú ý nhất là những người là đông bào dân tộc thiểu số có xu hướng đánh giá thấp điều kiện kinh tế hộ hiện nay so với 5 năm trước.
 
Bên cạnh đó, một trong những mảng vấn đề quan trọng nhất của khảo sát PAPI là những chỉ báo về tình hình tham nhũng và mức độ phổ biến, nghiêm trọng của những tập quán tham nhũng ở Việt Nam. Đánh giá của người dân về hiện trạng tham nhũng trong khu vực công cho thấy hiệu quả kiểm soát tham nhũng của các cấp chính quyền ít có chuyển biến tích cực, và trong một số lĩnh vực mức độ nhũng nhiễu, vòi vĩnh có xu hướng gia tăng. Tỉ lệ người dân cho rằng tham nhũng và hối lộ tồn tại ở cấp chính quyền địa phương, trong một số dịch vụ hành chính công và dịch vụ công căn bản tăng lên. Hiện tượng phải đưa "lót tay" để xin được việc làm trong cơ quan nhà nước dường như nổi cộm nhất, bởi có tới gần 50% số người được hỏi trên toàn quốc cho rằng có hiện tượng đó ở địa phương nơi họ sinh sống.
 
Khảo sát PAPI năm 2014 tiếp tục đo lường trải nghiệm của người dân với các hành vi vòi vĩnh của cán bộ, công chức khi đi làm các dịch vụ công như xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và dịch vụ chăm sóc sức khỏe, dịch vụ giáo dục tiêu học công lập. Kết quả khảo sát cho thấy khoảng 24% số người xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã phải chi trả thêm ngoài quy định để nhận được kết quả trong năm 2014. Trong khi đó, để được phục vụ tốt hơn ở bệnh viện công lập tuyến huyện, khoảng 12% người bệnh hoặc người nhà bệnh nhân đã phải chi tiền bồi dưỡng thêm cho cán bộ y tế. Và để con em nhận được sự quan tâm tới chất lượng học tập ở trường tiểu học, có tới 30% phụ huynh phải "bồi dưỡng thêm" cho giáo viên. Tất cả những con số này cho thấy xu hướng gia tăng hiện tượng tham nhũng vặt so với các tỷ lệ tương ứng trong năm 2012.
 
Năm 2014 có tới 12 tỉnh/thành phố trong nhóm đạt điểm cao nhất là các địa phương miền Trung và phía Nam. Trong năm thành phố trực thuộc trung ương, TP Hồ Chí Minh được đánh giá cao hơn so với Hà Nội trong kiểm soát tham nhũng; Cần Thơ và Đà Nẵng đạt điểm cao hơn nhiều so với Hải PhònG. Địa phương đạt điểm cao nhất ở chỉ tiêu "không phải hối lộ khi đi khám, chữa bệnh ở bệnh viện tuyến huyện/quận" là Bình Dương, nơi có tời 74,86% số người được hỏi đồng ý với nhận định tích cực này. Giải quyết vấn đề hối lộ ở các trường tiểu học vẫn còn là thách thức lớn đối với tất cả các tỉnh/thành phố. Ở khoảng 30 tỉnh/thành phố, tỉ lệ người trả lời cho biết không có hiện tượng phải "bồi dưỡng" ngoài quy định cho giáo viên trường tiêu học công lập để con em được quan tâm hơn chỉ dao động từ 12,38% và 36,5%.
 
Mặc dù vẫn còn những bất cập, nhưng bà Pratibha Mehta vẫn đánh giá: "Việt Nam là mô hình điểm trong việc lắng nghe ý kiến của người dân. PAPI là công cụ hữu hiệu giúp cải thiện hiểu biết chung của người dân, cung cấp thông tin đầu vào cho xây dựng chính sách. Thời gian tới PAPI cùng các đóng góp khác có thể chung tay giúp Chính phủ xây dựng một nền quản trị và tài chính công hiệu quả hơn nữa."
 
(T.Huơng)