Các xu thế ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững và cạnh tranh của Việt Nam

(eFinance Online) -Tại Hội thảo: “Nâng cao năng lực cạnh tranh, hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững”, được tổ chức tại Hà Nội ngày 5 tháng 7 năm 2018, ông Ousmane Dione, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam đã chỉ ra các xu thế ảnh hưởng tới sự phát triển bền vững và cạnh tranh của Việt Nam.
Ảnh minh họa - nguồn internet.Ảnh minh họa - nguồn internet.

Theo ông Ousmane Dione, về bản chất, xu hướng lớn có tính toàn cầu hoặc khu vực, là xung lực liên tục và có tác động chuyển đổi, định hình lại thế giới thông qua việc thay đổi hẳn quy tắc của cuộc chơi. Sự thay đổi có thể có lúc từ từ, nhưng cũng có lúc nhanh và có tác động đột ngột.

Trong bối cảnh phát triển bền vững và cạnh tranh của Việt Nam, ông Ousmane Dione đề xuất tập trung vào bốn xu hướng lớn. Đó là: hình thái thương mại mới, nền kinh tế tri thức, biến đổi khí hậu, và già hóa dân số. Xu thế lớn mang đến cả rủi ro cơ hội, và điều quan trọng là tìm ra cách tận dụng chúng để tạo ra lợi thế của Việt Nam.

Về xu hướng thay đổi hình thái thương mại, ông Ousmane Dione cho rằng, thương mại đang chậm lại, điều này tạo ra cạnh tranh lớn hơn cho các nước như Việt Nam. Việt Nam đã được hưởng lợi từ một khu vực FDI mạnh, sử dụng khoảng 2.4 triệu lao động. Tuy nhiên, các nước láng giềng, như Campuchia và Myanmar, đang nổi lên là đối thủ cạnh tranh của Việt Nam trong việc thu hút việc làm sản xuất tay nghề thấp. Trong một số trường hợp, sự thay đổi công nghệ nhanh chóng thậm chí còn dẫn đến việc công ăn việc làm quay trở về nước sở tại của FDI.

Việt Nam có thể khai thác các hình thái thương mại mới để tạo lợi thế cho mình. Ví dụ như nhóm người tiêu dùng đang lớn mạnh ở châu Á sẽ có nhu cầu ngày càng tăng đối với hàng hóa chế biến chế tạo. Tỷ lệ hộ gia đình có thu nhập để tiêu dùng thêm ở các nước đang phát triển ở châu Á được dự báo tăng nhanh, từ 20% năm 2002 lên 80% vào năm 2030. Tại Hà Nội, chúng ta thấy các trung tâm mua sắm như Aeon Mall, Royal City và Lotte có rất đông các gia đình vào dịp cuối tuần. Các gia đình trung lưu hiện nay có thời gian và tiền bạc cho các hoạt động giải trí, và điều này sẽ chỉ tăng trong những năm tới.

Sự trỗi dậy của nền kinh tế tri thức và tự động hóa là xu hướng thứ hai. Theo ông Ousmane Dione, không có gì ngạc nhiên khi người lao động thế kỷ 21 đòi hỏi phải có một nhóm kỹ năng phức tạp hơn trước đây. Tự động hóa cũng góp phần thúc đẩy điều này, do máy móc đang đảm nhận các công việc thủ công và lặp lại, cùng với đó là nhu cầu ngày càng lớn của một lớp người tiêu dùng ngày càng đông đối với các sản phẩm và dịch vụ có giá trị cao. Ví dụ, nhu cầu về lao động chân tay sẽ ít hơn, chẳng hạn như công việc bốc vác tại các bến cảng. Thay vào đó, người lao động với nhiều kỹ năng kiến thức chuyên sâu, ví dụ như hiểu biết về máy tính hay ngành logistics, sẽ là cần thiết để đảm bảo rằng các lô hàng vận chuyển chính xác và đúng giờ.

Một thách thức quan trọng ở Việt Nam là chỉ có 8% lực lượng lao động có trình độ đại học, chưa đủ để tạo bước nhảy vọt vào nền kinh tế tri thức. Các dân tộc thiểu số, người lao động lớn tuổi và một số nhóm thanh niên ở Việt Nam đặc biệt rủi ro. Trong khi một nền kinh tế tập trung công nghệ có tiềm năng mở ra cơ hội gia tăng việc làm có chất lượng tốt hơn, thì người lao động cần được trang bị bộ kỹ năng hợp lý để vượt cơn sóng này.

Xu hướng thứ ba tạo ra một rủi ro lớn cho Việt Nam, đó là biến đổi khí hậu. Tốc độ tăng nhiệt độ mỗi thập kỷ ở Việt Nam từ kể từ những năm 1960, gấp đôi so với mức trung bình toàn cầu. Mực nước biển dâng cao có thể làm cho một phần ba dân số Việt Nam có nguy cơ ngập lụt, con số này là hơn 80% ở vùng đồng bằng sông Cửu Long và sông Hồng. Thay đổi độ mặn đe dọa 2/3 lượng cá nuôi trồng và đánh bắt ở Việt Nam. Và sụt lún đất kết hợp với tăng độ mặn ở đồng bằng sông Cửu Long, gây nguy cơ cho sinh kế của 13,6 triệu nông dân trồng lúa. Đây là những con số thống kê nghiêm trọng.

 Theo ông Ousmane Dione, sự chuyển đổi trong cách chúng ta sản xuất và kinh doanh là cần thiết, và cần thiết chuyển đổi ngay. Ví dụ, các nhà sản xuất hàng hóa sơ cấp có thể quan tâm đến hạn hán, hoặc lũ lụt, cây trồng hoặc vật nuôi kháng bệnh. Các công ty khai thác du lịch có thể đa dạng hóa sản phẩm tới các vùng ít bị đe dọa bởi mực nước biển dâng cao hoặc nhiệt độ cao. Phiên thảo luận về nền kinh tế tuần hoàn sẽ là một phần quan trọng của hội nghị hôm nay, mà trong đó chúng ta cam kết tối đa hóa giá trị từ mỗi tài nguyên trong chu kỳ sản xuất.

Cuối cùng, xu thế thứ tư là già hóa dân số của Việt Nam. Ông Ousmane Dione nhấn mạnh, Việt Nam sắp trải qua tốc độ già hóa dân số nhanh nhất trong lịch sử loài người. Tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đã lên tới đỉnh điểm và đang giảm vào năm nay. Tỷ trọng dân số từ 65 tuổi trở lên là 6,5% vào năm 2017, dự kiến sẽ đạt 21% vào năm 2050. Có nghĩa là cứ năm người thì có một người là người cao tuổi. Điều này có nhiều tác động tiêu cực đến nguồn cung lao động của Việt Nam, đến tăng trưởng năng suất dài hạn, lương hưu, và hệ thống an sinh xã hội của Việt Nam. Mặt khác, ngành công nghiệp chăm sóc có thể sẽ mở rộng để phục vụ cho người cao tuổi, như đang diễn ra ở các nước châu Á phát triển, châu Âu và Mỹ.

(PV)