Cải cách thể chế không chỉ là “luật chơi“

(eFinance Online) - Sáng nay, Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) và Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức "Hội thảo về vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường: Những vấn đề cải cách thể chế giai đoạn 2016 - 2020". Tại Hội thảo, nhiều chuyên gia cho rằng, cải cách thể chế ở nước ta không nên chỉ tập trung vào "luật chơi" hay khung khổ pháp lý mà còn cần chú ý tới sân chơi, người chơi...
Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: T.NToàn cảnh Hội thảo. Ảnh: T.N

Tại Hội thảo, Báo cáo nghiên cứu về vai trò của Nhà nước trong hoạt động đầu tư của Nhà nước, Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế trung ương cho biết, ở Việt Nam, sau 30 năm đổi mới, vai trò, chức năng của Nhà nước đã có thay đổi cơ bản. Theo đó, phạm vi, mức độ tham gia của nhà nước vào hoạt động kinh tế nói chung và vào đầu tư nói riêng đã có những điều chỉnh.

Cụ thể, quy mô đầu tư công có xu hướng thu hẹp lại nhưng vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng đầu tư xã hội. Ngân sách nhà nước vẫn là nguồn tài trợ lớn nhất cho đầu tư công nhưng gần đây đầu tư công có xu hướng phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn vay, làm gia tăng nhanh chóng nợ công. Đầu tư công hiện tập trung nhiều vào các ngành, lĩnh vực kinh tế trong thời gian có có giảm nhưng không đáng kể. Trong khi đầu tư công cho những ngành dịch vụ công, liên quan trực tiếp đến phát triển con người thì hâu như không có sự chuyển biến rõ rệt.

Đầu tư công tập trung vào các lĩnh vực hạ tầng kém hiệu quả, đầu tư dàn trải quy mô nhỏ, ảnh hưởng đến công suất, chất lượng. 

Đối với các doanh nghiệp nhà nước, các doanh nghiệp vẫn tập trung nhiều vào ngành sản xuất kinh doanh thương mại, điều này làm hạn chế cơ hội và tạo sự cạnh tranh không bình đẳng cho các doanh nghiệp ngoài nhà nước, đặc biệt là khu vực tư nhân trong nước. Bên cạnh đó, chúng ta chưa có sự lựa chọn ưu tiên đối với đầu tư Nhà nước cũng như đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước. Điều này khiến cho sự đầu tư dàn trải tại nhiều doanh nghiệp vào nhiều ngành, lĩnh vực, làm cho quy mô của doanh nghiệp nhà nước nhỏ, manh mún, khó tận dụng được lợi thể quy mô, hiệu quả hoạt động không cao. 

Ông Cung kiến nghị: "Thay đổi vai trò của Nhà nước là cả một qua trình nhưng chúng ta có thể thay đổi với đầu tư công. Theo đó, đối với đầu tư công cần điều chỉnh cơ cấu tăng đầu tư của các thành phần kinh tế ngoài nhà nước, không đầu tư trực tiếp từ ngân sách nhà nước cho doanh nghiệp và các lĩnh vực sản xuất thương mại, bố trí một phần nguồn vốn ngân sách nhà nước tham gia các dự án hạ tầng theo mô hình PPP.

Đặc biệt, chú ý đến việc sắp xếp thứ tự ưu tiên đầu tư, tập trung đầu tư vào những chỗ, những dự án hiệu qủa đúng với vai trò của nhà nước. Nếu không chúng ta vẫn rơi vào tình trạng đầu tư dàn trải, theo phong trào với những dự án na ná như nhau, không kiểm soát được".

Ông Sandeep Maha Jan, Chuyên gia kinh tế trưởng của WB tại Việt Nam cũng cho rằng, để đạt được khát vọng về một Việt Nam thịnh vượng, sáng tạo, công bằng và dân chủ, chúng ta cần tăng cường năng lực của nhà nước, tăng cường hành chính công, tăng cường công tác kiểm tra và nâng cao khả năng của công dân trong việc truy cứu trách nhiệm của nhà nước.

Cùng với việc đánh giá vai trò của nhà nước trong hoạt động đầu tư của Nhà nước, tại Hội thảo này, các đại biểu cũng đã chia sẻ các kết quả nghiên cứu khác như: Vai trò của Nhà nước trong việc tăng cường hiệu quả của các đơn vị công ích; Vai trò của Nhà nước trong việc phát triển hệ thống thị trường tài chính của Việt Nam và Vai trò của Nhà nước trong việc cung ứng dịch vụ công.

Các nghiên cứu này nhận được sự đồng tình của các chuyên gia song các chuyên gia cũng cho rằng, hiện Việt Nam đang tập trung nhiều vào việc xây dựng, hoàn thiện khung khổ pháp lý. Trong khi đó, tính hệ thống của thể chế còn phải kể tới sân chơi, luật chơi thì chúng ta lại chưa nói đến. Đó là nguyên nhân gây ra các vấn đề còn tồn tại của Việt Nam hiện nay. 

Đặc biệt, vấn đề quan trọng nhất là con người thì chúng ta lại chưa làm. Những tồn tại hiện nay tất cả không phải do khung khổ pháp lý chưa có mà do khâu thực hiện tùy tiện, không có kỉ luật, dẫn đến tình trạng "nói vậy mà không phải vậy". Do vậy, tại Hội thảo, các chuyên gia cũng bày tỏ mong muốn cải cách thể chế trong thời gian tới cần thực chất hơn, có tính hệ thống hơn chứ không chỉ tập trung vào duy nhất yếu tố "sân chơi" như hiện nay.

(T.Ngà)