Cải cách thị trường tài chính: Biến tiềm năng tăng trưởng thành hiện thực

Một số dấu hiệu ban đầu cho thấy kinh tế Việt Nam đã phục hồi trở lại: mức tăng trưởng GDP quý IV/2014 đã đạt mức đáng mừng là 6,2% so với cùng kỳ năm ngoái, nâng mức tăng trưởng kinh tế từ 5,4% năm 2013 lên 5,6% năm 2014.

Cải cách thị trường tài chính: Biến tiềm năng tăng trưởng thành hiện thực
Triển vọng trung hạn khá tích cực
 
Theo Báo cáo Điểm lại tình hình kinh tế công bố tại buổi họp báo công bố báo cáo cập nhật tình hình phát triển kinh tế Việt Nam của năm 2014 của Ngân hàng Thế giới (WB) ngày 3/12, viễn cảnh khả quan này chủ yếu là nhờ ổn định kinh tế vĩ mô và hoạt động tốt các ngành chế biến, chế tạo hướng về xuất khẩu có vốn đầu tư nước ngoài. Điều kiện kinh tế vĩ mô tích cực cũng giúp cải thiện vị trí xếp hạng của Việt Nam về rủi ro quốc gia, giúp chính phủ phát hành thành công trái phiếu trên thị trường quốc tế, huy động được 1 tỉ USD với điều kiện khá hợp lý.
 
Báo cáo cũng cho rằng trong đà phục hồi kinh tế chung thì hiệu quả hoạt động của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp trong nước còn nhiều tương phản. Khu vực đầu tư nước ngoài tiếp tục là nguồn tăng trưởng quan trọng, trong khi đó thì các doanh nghiệp trong nước vẫn đang phải vật lộn với nhiều khó khăn, số doanh nghiệp phải đóng cửa hay tạm ngừng hoạt động vẫn còn gia tăng. Triển vọng trung hạn của nền kinh tế Việt Nam là tương đối tích cực, trong đó, GDP sẽ tăng khiêm tốn và ổn định kinh tế vĩ mô tiếp tục được củng cố. Tuy vậy, triển vọng này vẫn chịu tác động của hai rủi ro là tiến độ tương đối chậm trong việc cải cách DNNN và ngân hàng có thể gây tác động bất lợi với tình hình tài chính vĩ mô. Thêm nữa, định hướng xuất khẩu mạnh của Việt Nam có thể bị ảnh hưởng bởi những diễn biến bất lợi của kinh tế toàn cầu.
Cho biết thêm về tình hình kinh tế Việt Nam, ông Sandeep Mahajan, chuyên gia kinh tế trưởng Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam nói: Trong 9 tháng đầu năm, thu ngân sách tăng 17% so với cùng kỳ năm ngoái. Đồng thời, tổng chi ngân sách cũng tăng 11,5%, chủ yếu do tăng chi thường xuyên. Mức độ rủi ro nợ của Việt Nam vẫn còn ở mức thấp nhưng nợ công gia tăng đang gây nhiều quan ngại.
 
Dự báo trung hạn cho thấy GDP tăng trưởng ở mức khiêm tốn và quá trình ổn định kinh tế vĩ mô tiếp tục được củng cố và Chính phủ đã tái khẳng định quyết tâm tiếp tục củng cố tài khóa và giảm dần nợ công. Vấn đề quan trọng là tăng nguồn thu, tăng cường kiểm soát chi thường xuyên và nâng cao hiệu quả đầu tư công.
 
Khu vực tài chính cần hiệu quả hơn
 
Về hệ thống tài chính, ông Sameer Goyal - Chuyên gia tài chính cao cấp của WB cho rằng,  so với các nước có thu nhập trung bình thấp thì hệ thống tài chính của Việt Nam là lớn, với tổng tài sản lên đến 200% GDP (năm 2011). Mặc dù có quy mô lớn như vậy so với chuẩn quốc tế nhưng hệ thống tài chính những năm gần đây có nhiều biến động, quy mô của các định chế tài chính phi ngân hàng và thị trường chứng khoán nhỏ. Tuy được đánh giá là có sự phát triển mạnh và nhưng nhưng giá trị vốn hóa trên thị trưởng thấp, só lượng các công ty niêm yết tăng đáng kể nhưng chủ yếu do cổ phần hóa DNNN nhưng giá trị vốn hóa thấp chỉ bằng 20% GDP và quy mô các công ty niêm yết cũng khá nhỏ. Chính phủ, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán nhà nước cũng đã chú trọng đến việc phát triển thị trường trái phiếu nhưng 90% là trái phiếu chính phủ và thị trường trái phiếu vẫn chỉ bằng 15% GDP.
 
Trong khi đó, thị trường bảo hiểm còn nhỏ và chủ yếu là bảo hiểm phi nhân thọ. Dịch vụ ngân hàng kết hợp bảo hiểm đã tăng trưởng nhưng lợi thế phân phối của dịch vụ này chưa được khai thác một cách có hiệu quả để tiếp cận tới bộ phận dân số chưa tham gia bảo hiểm.
 
Cải cách thị trường tài chính: Biến tiềm năng tăng trưởng thành hiện thực  ảnh 1

Bà Victoria Kwakwa, Giám đốc quốc gia của WB tại Việt Nam

 
 
Bà Victoria Kwakwa, Giám đốc quốc gia của WB tại Việt Nam nhấn mạnh, kinh tế Việt Nam có thể đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn khi Việt Nam có tiến bộ thực sự trong việc giải quyết những bất cập của khu vực doanh nghiệp nhà nước và ngân hàng. WB đánh giá cao quyết tâm cải cách môi trường kinh doanh của Chính phủ. Việc ban hành các Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư và một số Luật quy định sẽ đóng vai trò tích cực. Tuy nhiên việc đẩy nhanh triển khai thực thi ở các cấp cùng với tăng cường hỗ trợ cho khu vực tư nhân đóng vai trò quan trọng.  Việc ban hành Nghị quyết 19 của Chính phủ là bước đi ý nghĩa, từ đó đã có nhiều bước cải cách diễn ra ví dụ như Thông tư 119 giảm rất nhiều số giờ làm nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, những cải cách này chưa được cập nhật vào các đánh giá vừa qua của WB và sẽ được cập nhật vào báo cáo lần tới.
 
Về cổ phần hóa doanh nghiệp, bà Victoria Kwakwa cho rằng: số lượng doanh nghiệp được thực hiện chưa đạt mục tiêu đề ra, tuy nhiên, đại diện WB cho rằng thống kê số lượng là cần thiết nhưng  quan trọng hơn là chất lượng cổ phần hóa. Quan trọng là việc cổ phần hóa  phải tăng cường minh bạch, tăng trường trách nhiệm giải trình, thu hút được các nguồn vốn tư nhân trên thị trường chứng khoán, nâng cao khả năng quản trị chất lượng doanh nghiệp. Về tái cơ cấu đầu tư công đã được cải thiện nhưng vẫn có tình trạng các địa phương muốn đầu tư các dự án có sự trùng lắp nhau, cần làm tốt hơn công tác quy hoạch tổng thể và thực hiện nghiêm ngặt hơn.
 
Trong khi đó, tín dụng tuy đã tăng dần nhưng vẫn ở dưới mức kỳ vọng, hạn chế nỗ lực của các cơ quan chức năng trong việc thúc đẩy tín dụng để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Theo đánh giá, hiệu qủa hoạt động kém của khu vực tài chính là do một loạt phức hợp các vấn đề về thể chế và quy định pháp lý. Những vấn đề này bao gồm các cơ quan chức năng trung ương và địa phương can thiệp vào các quyết định về đầu tư và tín dụng của các doanh nghiệp nhà nước và các ngân hàng thương mại nhà nước; cơ cấu quản trị của các doanh nghiệp, ngân hàng thương mại nhà nước không phù hợp và năng lực trản trị rủi ro còn yếu. Mặt khác, cơ sở hạ tầng tài chính còn yếu kém, với những bất cập về các tiêu chuẩn báo cáo tài chính và việc quản lý và giám sát đối với khu vực tài chính còn nhiều lỗ hổng. Về vấn đề này, hiện Chính phủ đã công bố một chương trình cải cách toàn diện nhằm giải quyết các vấn đề cũng như vấn đề nợ xấu, trong đó, ưu tiên hiện nay là phải đẩy nhanh tốc độ cải cách.
 
Bà Victoria Kwakwa, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam nhận định, tiềm năng để kinh tế Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn chỉ có thể trở thành hiện thực khi có tiến bộ thực sự trong việc giải quyết những bất cập của khu vực doanh nghiệp nhà nước và ngân hàng - hiện đang gây trở ngại tới hiệu quả và năng suất của nền kinh tế. Tiếp tục đẩy nhanh tiến độ cải cách và hoàn thiện môi trường kinh doanh là mấu chốt để đưa nền kinh tế vươn tới quỹ đạo tăng trưởng mới”.
 
(T.Hương)