Cần xây dựng ngân hàng dữ liệu quốc gia về KH&CN

Việt Nam cần lựa chọn con đường nâng cao năng suất lao động dựa trên sáng tạo nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế.

Cần xây dựng CSDL quốc gia về KH&CN.Cần xây dựng CSDL quốc gia về KH&CN.
Hệ thống đổi mới sáng tạo mới đang manh nha
 
Theo một nghiên cứu chung giữa Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) được công bố hôm nay, ngày 24/11, tuy trước đây Việt Nam đã đạt được nhiều thành tích đáng kể trong nghiên cứu khoa học, nhưng hệ thống đổi mới sáng tạo Việt Nam hiện nay, theo tiêu chuẩn hiện đại, chỉ mới đang manh nha. Năng lực khoa học, công nghệ và sáng tạo còn yếu, hệ thống sáng tạo quốc gia còn non trẻ và manh mún. Báo cáo cho rằng hệ thống nghiên cứu và phát triển của cả nhà nước và khu vực tư nhân đều cần được tiếp tục cải thiện.
 
“Tăng cường cạnh tranh trên thị trường toàn cầu đặt ra yêu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết đối với việc phải đầu tư sớm vào năng lực phát triển công nghệ hiện đại. Làm được như vậy sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.” - Bà Victoria Kwakwa, Giám đốc Quốc gia, Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam cho biết.
 
Còn theo ông Andrew Wyckoff, Giám đốc khoa học, kỹ thuật và Đổi mới sáng tạo của OECD cho rằng, thách thức của Việt Nam lúc này là đạt mức tăng trưởng cao và bền vững trong điều kiện môi trường quốc tế kém sôi động hơn. Để tránh rơi vào bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam cần cải thiện đáng kể năng lực đổi mới sáng tạo trong nước.”
 
Hiện nay công tác thống kê khoa học và công nghệ được phát triển hầu như từ đầu. Đây là một thách thức to lớn về xây dựng cơ chế, vận động nguồn lực và tổ chức thực hiện, kiểm tra hiệu quả. Mặt khác, với lợi thế của người đi sau, nếu có các tiếp cận đúng, vận dụng được sự hỗ trợ của nhà nước và các tổ chức quốc tế thì sẽ tiết kiệm được thời gian, công sức và tiền bạc. Tuy nhiên, cho tới nay, Việt Nam chưa đo lường được việc thực hiện các hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều này cản trở việc thiết lập hệ thống quan trắc và đánh giá các chính sách, từ đó, đầu tư cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.
 
Một thực tế nữa cho thấy KH&CN của Việt Nam đã lạc hậu so với yêu cầu thực tiến khi mà trong những năm qua, các tổ chức KH&XH dù đã có đóng góp cho sự phát triển của đất nước song trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh toàn cầu ngày nay, kết quả mà họ tạo ra chưa thỏa mãn với yêu cầu. Một trong những nguyên nhân lớn ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các tổ chức KH&CN là vì các cơ quan quản lý chưa nắm được thông tin về kết quả hoạt động của các tổ chức KH&CN một cách hệ thống và kịp thời để điều chỉnh các chính sách hỗ trợ.
 
Theo bà Kwakwa, cải thiện khuôn khổ thể chế về đổi mới sáng tạo, trong đó, khung kinh tế vĩ mô, môi trường kinh doanh chung, quy chế thị trường sản phẩm, mức độ cạnh tranh, độ mở thương mại và đầu tư nước ngoài, tài trợ kinh doanh, hệ thống thuế, trình độ và chất lượng doanh nghiệp, cơ sở hạ tầng là những điều kiện cần thiết về mặt thể chế sẽ tác động lên hệ thống đổi mới sáng tạo của Việt Nam.
 
Xây dựng CSDL quốc gia về KH&CN
 
Bản đồ công nghệ, lộ trình công nghệ là khái niệm được ứng dụng khá rộng rãi tại nhiều nước, đặc biệt là tại Canada, Úc, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Singapore. Thực tế, tại đa số các nước này đều nghiên cứu và sử dụng bản đồ công nghệ như công cụ kế hoạch hóa quá trình phast triển công nghệ ở tầm chiến lược cho quốc gia, ngành và doanh nghiệp. Do đó, cần thiết phải xây dựng bản đồ công nghệ và lộ trình công nghệ nhằm phục vụ chương trình đổi mới công nghệ quốc gia.
 
Một trong những yếu tố đầu vào phục vụ cho công tác quản lý nhà nước về KH&CN và triển khai các hoạt động KH&CN đó là hệ thống thông tin và dữ liệu về các cơ quan, tổ chức và cá nhân tham gia vào hoạt động KH&CN, các sản phẩm đặc biệt như các thông tin cung - cầu công nghệ, phục vụ doanh nghiệp cả ở trong nước và quốc tế. Song cho đến nay, một số đơn vị thuộc bộ KH&CN và các bộ, ngành khác đã và đang xây dựng các CSDL khác nhau phục vụ cho công tác quản lý và triển khai các hoạt động KH&CN.
 
Có thể nói, hiện nay, các thông tin và dữ liệu cần thiết cho việc triển khai các nhiệm vụ về KH&CN vừa thiếu vừa tản mạn, không được xây dựng trên nền tảng cơ sở lý luận khoa học toàn diện và thiếu tính hệ thống/liên thông, ít được cập nhật. Điều này đã và đang gây không ít khó khăn trong việc xác định các đối tác có tiềm lực mạnh, năng lực thực sự về KH&CN ở cả trong nước lẫn nước ngoài.
 
Hệ CSDL Quốc gia về KH&CN và đổi mới sáng tạo bao gồm các CSDL về nhà khoa học, tổ chức KH&CN, các nhiệm vụ KH&CN, kết quả các nhiệm vụ KH&CN, thống kê KH&CN, tiềm lực KH&CN, cung cầu công nghệ… Từ đó sẽ cung cấp một cơ sở thống nhất để giúp cho các đơn vị có cơ hội đóng góp, xây dựng, khai thác và chia sẻ thông tin, dữ liệu về KH&CN, đảm bảo tính liên thông giữa các CSDL với nhau và tương hợp với các CSDL KH&CN của quốc tế.
 
Bộ Khoa học và Công nghệ được khoản tài trợ vốn vay ưu đãi của WB thông qua Hiệp định Tài trợ ký ngày 25/7/2013 để triển khai thực hiện Dự án “Đẩy mạnh đổi mới sáng tạo thông qua nghiên cứu, khoa học và công nghệ” – Dự án FIRST. Dự án có hiệu lực triển khai từ 22/10/2013-30/6/2019.
 
Mục tiêu của Dự án là hỗ trợ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở Việt Nam thông qua việc thiết kế và thí điểm các chính sách KH&CN và đổi mới sáng tạo, nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức nghiên cứu và phát triển được dự án hỗ trợ, đồng thời khuyến khích sự phát triển của các doanh nghiệp đổi mới công nghệ.
 
Dự án sẽ hỗ trợ phát triển KH&CN ở Việt Nam thông qua 3 hợp phần: Hỗ trợ cơ sở để hoạch định chính sách và thí điểm chính sách KH&CN; Hỗ trợ chuyển đổi các tổ chức KH&CN công lập và Đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp; Quản lý dự án.
 
(T.Hương)