Chia sẻ định hướng phát triển thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập

(eFinance Online) - Ngày 14/12, Viện Nghiên cứu Thương mại - Bộ Công Thương phối hợp với Dự án Hỗ trợ chính sách Thương mại và Đầu tư châu Âu (EU - MUTRAP) tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia: “Phát triển thương mại Việt Nam giai đoạn 2016 - 2025”. 
Toàn cảnh buổi Hội thảo. Toàn cảnh buổi Hội thảo.

Hội thảo là một diễn đàn đa chiều để các nhà khoa học, các chuyên gia cùng các nhà quản lý trao đổi, chia sẻ các nghiên cứu về thực trạng và định hướng phát triển thương mại trong nước và quốc tế của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng.

Nội dung của Hội thảo tập trung vào các chủ đề chính như: hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa thương mại; xuất nhập khẩu hàng hóa - Thực trạng và định hướng phát triển; thị trường và thương mại trong nước - Thực trạng và định hướng phát triển; chuỗi cung ứng và dịch vụ logistics; thương mại môi trường và những vấn đề liên quan khác. 

Nhiều yêu cầu về phát triển thương mại

Thực hiện đường lối đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế, thương mại Việt Nam đã và đang ngày càng đóng vai trò "xung kích" mở đường và "gắn kết" các hoạt động kinh tế trong nước và với thế giới, góp phần cải thiện sức cạnh tranh cũng như tăng trường của nền kinh tế. Hoạt động xuất nhập khẩu không ngừng được mở rộng cả về thị trường và danh mục hàng hóa, dịch vụ với giá trị thương mại hàng hóa và dịch vụ tăng trưởng nhanh, cơ cấu và chất lượng xuất nhập khẩu được cải thiện theo hướng gia tăng các mặt hàng chế biến, giá trị tăng cao... Thương mại trong nước cũng chuyển biến mạnh mẽ theo cơ chế thị trường với tốc độ tăng trưởng của tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ xã hội thường xuyên đạt ở mức 2 con số, tỷ trọng bán lẻ hàng hóa qua các loại hình thương mại hiện đại tăng nhanh.

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, tăng trưởng xuất khẩu trong những năm qua chưa thực sự vững chắc chất lượng tăng trưởng và hiệu quả xuất khẩu còn thấp, cơ cấu hàng hóa xuất khẩu tuy đã chuyển dịch mạnh sang hàng chế biến, chế tạo nhưng nguy cơ, cơ cấu nhập khẩu còn không ít bất cập... Đồng thời về cơ bản, nền kinh tế vẫn dựa chủ yếu vào tăng trưởng thương mại, vào khai thác tài nguyên, khoáng sản, xuất khẩu hàng nông sản thô với hàm lượng chế biến thấp và gia công hàng hóa ở công đoạn thấp của chuỗi giá trị như dệt may, da giày, điện tử...

Phát biểu tại buổi Hội thảo, ông Phạm Nguyên Minh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu cho biết, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam giai đoạn 2011-2020 được Đại hội Đảng lần thứ XI thông qua đã xác định "Mở rộng thị trường nội địa, phát triển mạnh thương mại trong nước; đa dạng hóa thị trường ngoài nước, khai thác có hiệu quả các thị trường có hiệp định thương mại tự do và thị trường tiềm năng, tăng nhanh xuất khẩu, giảm nhập siêu cả quy mô và tỉ trọng; phấn đấu cân bằng xuất nhập khẩu. Chủ động tham gia vào mạng lưới phân phối toàn cầu, phát triển nhanh hệ thống phân phối các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh ở cả trong và ngoài nước, xây dựng thương hiệu hàng hóa Việt Nam".

Xuất phát từ bối cảnh và những yêu cầu mới từ phát triển thương mại, Hội thảo "Phát triển thương mại Việt Nam giai đoạn 2016 - 2025” nhằm làm rõ cơ sở khoa học để xây dựng định hướng và chính sách phát triển thương mại phục vụ yêu cầu đẩy mạnh quá trình tái cấu trúc, đổi mới mô hình tăng trưởng, cải thiện việc phân phối tài nguyên quốc gia, tăng năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) và cải thiện năng lực cạnh tranh, tính linh hoạt của nền kinh tế.

Chia sẻ định hướng phát triển thương mại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập ảnh 1 Ông Bùi Huy Sơn - Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại, Bộ Công Thương, Giám đốc Dự án EU-MUTRAP  phát biểu tại Hội thảo.

Cùng quan điểm ông Bùi Huy Sơn - Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại, Bộ Công Thương, Giám đốc Dự án EU-MUTRAP khẳng định, chúng ta chứng kiến nhiều bước tiến quan trọng trong hội nhập kinh tế quốc tế tại thời điểm này với việc ký kết và tiến tới ký kết hàng loạt hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, phạm vi rộng với mức độ cam kết sâu. Đây chính là tiền đề tạo cơ sở, điều kiện để phát triển mạnh mẽ hơn nữa hoạt động thương mại quốc tế cũng như trong nước.

Với 29 bài tham luận của các nhà khoa học, các chuyên gia và các nhà quản lý, 5 lĩnh vực đã được thể hiện một cách toàn diện và sâu sắc gồm: hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển xuất nhập khẩu, phát triển thương mại và thị trường trong nước, phát triển chuỗi cung ứng hàng hóa và dịch vụ logistic, phá triển thương mại và bảo vệ môi trường. 

Hội thảo cũng là cơ hội để lắng nghe ý kiến các nhà khoa học, những phản biện của các nhà quản lý, những đóng góp của đại diện doanh nghiệp về thực trạng, chính sách cũng như định hướng phát triển thương mại từ nay đến năm 2025. Từ đó tiếp tục phát triển mạnh mẽ thương mại Việt Nam, bảo vệ thị trường trong nước, nâng cao năng lực cạnh tranh cảu các doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới. 

Trong khuôn khổ hoạt động, Dự án EU-MUTRAP mong muốn được hỗ trợ Viện nghiên cứu thương mại hoàn thiện cập nhật tài liệu tham khảo, thông tin về chính sách thương mại trên thế giới. Vì thế tại buổi hội thảo, ông Bùi Huy Sơn đã trao tặng các đầu sách về thương mại đầu tư, đầu tư quốc tế, kinh tế học của các chuyên gia danh tiếng hàng đầu thế giới biên soạn và các nhà xuất bản có uy tín Cambride, Oxford... phát hành.

"Hy vọng món quà nhỏ này sẽ giúp ích cho Viện Nghiên cứu và giúp Viện nghiên cứu trở thành một trong những trung tâm nghiên cứu thương mại quốc tế đáng tin cậy có uy tín tại Việt Nam." - ông Bùi Huy Sơn nhấn mạnh. 

Cần tuân thủ quan hệ thị trường hiện đại

Trải qua 30 năm đổi mới, bằng nhiều con đường Việt Nam đã và đang hội nhập ngày càng sâu vào nền kinh tế toàn cầu, hoạt động sản xuất kinh doanh theo chuẩn mực của quan hệ thị trường thế giới. Có thể kể đến một số con đường chủ yếu như: Gia nhập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN); Ký kết hàng loạt Hiệp định thương mại song phương với các quốc gia và vùng lãnh thổ; Tham gia các diễn đàn kinh tế quốc tế; Gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới WTO; Đàm phán và ký kết 10 Hiệp định thương mại tự do FTA.

Từ đó, nhiều cơ hội thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh theo chuẩn mực quốc tế trong thế kỷ XXI đã mở ra, tuy nhiên kéo theo đó là hàng loạt các thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Trong quan hệ thương mại song phương và đa phương như đã nêu ở trên đang đòi hỏi Nhà nước Việt Nam cần phải hành động để tạo lập một số thể chế kinh tế và môi trường kinh doanh tuân thủ quan hệ thị trường hiện đại. Mặt khác, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam cũng cần phải điều chỉnh lại tầm nhìn, tư duy kinh doanh và cách ứng xử của mình cho phù hợp với hoàn cảnh mới.

Theo PGS.TS. Phạm Tất Thắng - Viện Nghiên cứu Thương mại đề xuất một số phương hướng và giải pháp mà các doanh nghiệp Việt Nam cần nghiên cứu, áp dụng để có thể tận dụng được cơ hội và vượt qua thách thức trong quá trình hội nhập quốc tế trong thời gian sắp tới.

Một là, cần sớm từ bỏ tư duy và cách làm ăn manh mún, chộp giật để xây dựng một định hướng cho hoạt động kinh doanh trên thị trường khu vực và quốc tế, chấp nhận cạnh tranh quốc tế trên mọi phân khúc thị trường. 

Hai là, yếu tố quyết định trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh là việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ hiện đại để nâng cao chất lượng hàng hóa và dịch vụ, giảm giá thành và nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm và doanh nghiệp. Chính vì vậy, Việt Nam phải bằng nhiều cách, tận dụng mọi quan hệ hợp tác để tiếp cận và làm chủ được kỹ thuật mới, công nghệ hiện đại và áp dụng chúng vào quá trình sản xuất kinh doanh của mình.

Ba là, doanh nghiệp Việt Nam cần hiểu rõ các rào cản đối với từng loại hàng hóa, dịch vụ trên từng thị trường mà doanh nghiệp hướng tới. Mặc khác, các doanh nghiệp cũng cần phải chuẩn bị mọi điều kiện như: thông tin, lực lượng hiểu biết về pháp lý, xây dựng các mối quan hệ hợp tác phù hợp, đặc biệt là quan hệ hợp tác với các Hiệp hội ngành hàng... để đối mặt với những xung đột pháp lý trong quá trình sản xuất kinh doanh trên thị trường.

Bốn là, các doanh nghiệp Việt Nam cần thiết lập các mối quan hệ đối tác, hợp tác giữa các doanh nghiệp Việt với nhau, giữa doanh nghiệp trong nước với cộng đồng người Việt ở nước ngoài. Việc thiết lập mối quan hệ bền vững, cùng chia sẻ lợi ích và rủi ro với các đối tác là một trong những việc cần phải chăm chút, thực hiện một cách nghiêm túc.

Năm là, nguồn nhân lực của doanh nghiệp Việt Nam cần phải được đặc biệt quan tâm để nâng cao khả năng xử lý trong hoạt động kinh doanh quốc tế. 

Đặc biệt, PGS.TS. Phạm Tất Thắng nhấn mạnh, để giúp cho các doanh nghiệp Việt Nam vươn ra thị trường thế giới cần Nhà nước cải cách thể chế kinh tế, tạo dựng môi trường kinh doanh. Đó cũng là các biện pháp cơ bản để Nhà nước hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam trong thời đại hội nhập kinh tế toàn cầu.

(T.Hằng)