Chính sách thuế qua "con mắt" kiểm toán

Kiểm toán Nhà nước (KTNN) cho rằng cơ bản các chính sách thuế đã được Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, Tổng cục Hải quan triển khai thực hiện kịp thời, đúng mục tiêu của các giải pháp về thuế của Quốc hội và Chính phủ nhằm kích cầu đầu tư, tiêu dùng, ngăn chặn suy giảm kinh tế.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Chỉ trong thời gian ngắn, Tổng cục Thuế, Tổng cục Hải quan đã phối hợp với các Vụ chức năng thuộc Bộ Tài chính tham mưu để ban hành 9 thông tư hướng dẫn việc hoàn, miễn, giảm, giãn thuế theo các giải pháp về thuế nhằm kích thích đầu tư, tiêu dùng, ngăn chặn suy giảm kinh tế.  

Theo đó, các cơ quan thuế, hải quan các cấp từ Tổng cục Thuế, Tổng cục Hải quan đến các chi cục thuế, chi cục hải quan địa phương đã có nhiều biện pháp tuyên truyền rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng; tổ chức tập huấn, đối thoại, hướng dẫn cụ thể đối với các đối tượng được hưởng ưu đãi thuế, ngành hàng được hưởng ưu đãi, thời gian được hưởng ưu đãi; hướng dẫn việc tính toán, kê khai, ghi chép hóa đơn và hạch toán kế toán đối với số thuế được hoàn, miễn, giảm, giãn để các doanh nghiệp và người nộp thuế hiểu và thực hiện.

Đồng thời, Tổng cục Thuế và Tổng cục Hải quan đã tăng cường kiểm tra tình hình triển khai thực tế tại các cơ quan thuế, hải quan các cấp để chỉ đạo, hướng dẫn công tác nghiệp vụ, giải đáp kịp thời, đầy đủ những vướng mắc trong quá trình thực hiện...

Trong năm 2008, Tổng cục Thuế đã giảm thuế thu nhập doanh nghiệp quý IV hơn 1.106 tỷ đồng. Năm 2009, hoàn thuế (tạm hoàn) được 4.163 tỷ đồng, miễn, giảm thuế và lệ phí trước bạ 13.708 tỷ đồng; giảm thuế giá trị gia tăng đầu ra (Tổng cục Thuế), thuế giá trị gia tăng hàng nhập khẩu (Tổng cục Hải quan) 53.362,9 tỷ đồng; giãn thuế (gia hạn nộp thuế) 18.121,8 tỷ đồng.

Kịp thời, đúng mục tiêu

KTNN cho rằng các giải pháp về thuế nhằm kích thích kinh tế của Chính phủ được các cơ quan thuế hướng dẫn, tổ chức thực hiện kịp thời nên đã có tác động tích cực trong việc góp phần ngăn chặn suy giảm kinh tế, ngăn chặn lạm phát, tốc độ tăng GDP quý sau cao hơn quý trước, cả năm đạt 5,3%. Do tác động của các giải pháp kích thích kinh tế của Chính phủ, nên dù thực hiện các giải pháp về thuế (miễn, giảm, giãn nộp thuế, lệ phí trước bạ...), nhưng thu ngân sách Nhà nước vẫn vượt dự toán, kinh tế vẫn tăng trưởng cao.

Với những chính sách đã ban hành và việc triển khai thực hiện kịp thời các chính sách đã mang lại hiệu quả thiết thực như: Giảm 50% thuế suất thuế giá trị gia tăng đối với một số mặt hàng đã tạo thuận lợi hơn cho việc nhập khẩu, tiêu thụ hàng hóa của doanh nghiệp, giảm gánh nặng về vốn trong việc vay vốn ngân hàng, tạo thuận lợi cho sự tăng trưởng kinh tế, thúc đẩy sản xuất. Kéo dài thời gian nộp thuế là chính sách được người nộp thuế đánh giá cao, tạo điều kiện thuận lợi, giảm gánh nặng về vốn cho doanh nghiệp, tạo thuận lợi cho các nhà đầu tư tiếp tục triển khai các dự án; doanh nghiệp đã có nhiều cơ hội hưởng sự ưu tiên về thủ tục hải quan...

Tồn tại trong thực hiện

Tuy nhiên theo đánh giá của Kiểm toán Nhà nước, một số nội dung hướng dẫn của Bộ Tài chính chưa phù hợp, chưa bám sát mục tiêu của giải pháp về thuế của Chính phủ, nên khó thực hiện và làm hạn chế tác dụng như: Quy định về giảm thuế giá trị gia tăng cho hộ cá nhân, hộ kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán không phù hợp với quy định của Luật Thuế giá trị gia tăng, nên không được thực thi đầy đủ; hướng dẫn giảm, giãn thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp vừa và nhỏ còn có những bất cập, thiếu cụ thể nên các đối tượng được giảm, giãn thuế thu nhập doanh nghiệp chưa phù hợp với mục tiêu của giải pháp về thuế.

Một số thông tư của Bộ Tài chính hướng dẫn thiếu cụ thể, quá trình thực hiện phát sinh nhiều vướng mắc, Bộ Tài chính phải ban hành nhiều công văn giải thích, trả lời chính sách, trong đó có một số công văn có nội dung hướng dẫn, quy định có tính quy phạm pháp luật phải ban hành dưới hình thức thông tư nhưng Bộ Tài chính đã ban hành công văn hướng dẫn không đúng quy định của luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật...

Qua kiểm toán tại 11 cục thuế và 7 cục hải quan cho thấy, ngành thuế và hải quan đã thực hiện công tác quản lý thu thuế theo quy định, tuy nhiên, vẫn còn một số sai sót như: Chủ yếu là hoàn trước, kiểm tra sau, nhưng công tác kiểm tra sau hoàn thuế chưa được chú trọng, có cục thuế chỉ kiểm tra sau hoàn thuế được 20% - 30% đối tượng đoàn hoàn, đặc biệt, Cục Thuế Hải Phòng và Đà Nẵng chưa thực hiện kiểm tra sau hoàn đối với các hồ sơ tạm hoàn. Một số trường hợp kiểm tra sau hoàn thuế không xử lý đúng quy định. 

Đơn cử như Cục Thuế Thanh Hóa hoàn thuế cho Ban Quản lý dự án Xi măng Bỉm Sơn không đúng đối tượng kéo dài từ năm 2001 đến 2010. Từ năm 2001 đến quý 1/2010, Cục Thuế Thanh Hóa đã hoàn thuế cho đơn vị này là 144.654 triệu đồng, trong đó hoàn vượt số thuế được hoàn trong tháng 2/2008 và 2009 là 51.458 triệu đồng, quý 1/2010 là 10.748 triệu đồng. Số thuế hoàn không đúng đối tượng năm 2008 và 2009 đã làm tăng chi ngân sách trung ương (chi quỹ hoàn thuế) và Công ty Xi măng Bỉm Sơn do không phải khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào (vì đã được hoàn) nên đã nộp ngân sách tạo điều kiện cho tỉnh Thanh Hóa tăng thu ngân sách địa phương tương ứng, dẫn đến phản ánh sai lệch thu chi ngân sách nhà nước...

Kiến nghị của KTNN

Tổng cục Thuế cần đôn đốc các cục thuế ban hành các quyết định xử lý truy thu thuế, xử phạt, thu hồi tiền hoàn thuế theo kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước, trên cơ sở đó thực hiện thu hồi nộp ngân sách Nhà nước và hoàn trả quỹ hoàn thuế theo kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước 24.926,7 triệu đồng. Đồng thời, chỉ đạo các cục thuế tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật thuế, đặc biệt công tác kiểm tra sau hoàn, đảm bảo tỷ lệ quy định. Kiểm tra, quyết toán thuế đối với các doanh nghiệp để xác định chính xác số giảm, miễn và giãn thuế. Rút kinh nghiệm trong việc quản lý, điều hành, hướng dẫn ban hành văn bản không chặt chẽ trong việc thực hiện hoàn thuế, chỉ đạo các cục thuế thực hiện kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân trong quản lý thu thuế, lệ phí trước bạ và hoàn thuế không đúng đối tượng.

Tổng cục Hải quan cần chỉ đạo các cục hải quan ra quyết định truy thu thuế, nộp ngân sách Nhà nước do phân loại áp mã và áp giá sai quy định, chuyển số dư tài khoản tạm thu sang chuyên thu đối với tờ khai thuế quá hạn 135 ngày theo các yêu cầu sau: Chỉ đạo Cục Hải quan Đà Nẵng kiểm tra, làm rõ cơ sở của việc thực hiện không đúng quy định phải ra quyết định truy thu thuế do áp giá, phân loại áp mã sai, hưởng chế độ ưu đãi C/O form E không đúng quy định 578 triệu đồng. Chỉ đạo các cục hải quan, chi cục hải quan kiểm tra, xử lý nộp ngân sách nhà nước thuế giá trị gia tăng hàng sản xuất xuất khẩu quá thơid hạn 275 ngày nộp thuế chưa thực hiện xuất khẩu và chuyển số dư tài khoản tạm thu sang chuyên thu 135.100,5 triệu đồng. Thực hiện kiểm tra sau thông quan, làm rõ các trường hợp thực hiện chính sách miễn thuế 21.652,8 triệu đồng (Cục Hải quan Khánh Hòa 21.554 triệu đồng, Cục Hải quan TP.HCM 98,8 triệu đồng), nếu không đúng quy định, đề nghị xác định hành vi vi phạm, mức độ vi phạm, truy thu thuế theo quy định và báo cáo kết quả về Kiểm toán Nhà nước và Bộ Tài chính.

Bộ Tài chính cần chỉ đạo Tổng cục Thuế, Tổng cục Hải quan thực hiện các kết luận, kiến nghị của KTNN; ban hành các văn bản hướng dẫn chính sách phải đảm bảo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, tránh ban hành quá nhiều văn bản hướng dẫn dưới hình thức công văn.

(Ngân Vũ)