Đảm bảo nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền"

Cùng với sự phát triển của kinh tế - xã hội cùng với những thách thức mà chúng ta đang phải đối mặt về các vấn đề môi trường, việc áp dụng Nghị định số 179/2013/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường đã bộc lộ một số tồn tại cần chỉnh sửa, bổ sung cho phù hợp.

Ảnh: TH.Ảnh: TH.

Tại Hội thảo xây dựng dự thảo NĐ thay thế Nghị định số 179/2013/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường do Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp Dự án "Hỗ trợ Chính sách Thương mại và Đầu tư của Châu Âu (EU-MUTRAP) tổ chức ngày 16/6, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Bùi Cách Tuyến cho biết: Luật Bảo vệ môi trường 2014 được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ 01/01/2015 đã khẳng định sự quan tâm của Đảng và Nhà nước ta đối với công tác bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, đồng thời khẳng định sự chủ động hội nhập quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ môi trường của Việt Nam.

Luật Xử lý vi phạm hành chính đã giao Chính phủ quy định việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và việc xử lý phải có tính răn đe, có chế tài đủ mạnh đối với các hành vi vi phạm. Trong thời gian qua, việc triển khai thực hiện Nghị định số 179/2013/NĐ-CP đã phát huy những mặt tích cực, cụ  thể: khung và mức phạt đã được chi tiết hóa, một số hành vi vi phạm hành chính trước đây không xử lý được do không có chế tài xử phạt đã được cụ thể hóa trong Nghị định như: Các hành vi vi phạm hành chính đối với các cơ sở hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ là đối tượng phải lập bản đăng ký đạt tiêu chuẩn môi trường; Các cơ sở trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ mà không có cam kết bảo vệ môi trường hoặc báo cáo ĐTM… Nghị định 179/2013/NĐ-CP một lần nữa khẳng định là công cụ hiệu quả phục vụ cho quản lý nhà nước về BVMT trong thời gian qua.

Tuy nhiên, sự phát triển của kinh tế - xã hội cùng với những thách thức mà chúng ta đang phải đối mặt về các vấn đề môi trường, việc áp dụng Nghị định số 179/2013/NĐ-CP đã bộc lộ một số tồn tại cần chỉnh sửa, bổ sung cho phù hợp, đặc biệt, trong điều kiện Chính phủ đã ban hành Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường 2014, do đó đòi hỏi việc sửa đổi, bổ sung các chính sách pháp luật có liên quan trong đó có Nghị định thay thế Nghị định số 179/2013/NĐ-CP là yêu cầu cấp thiết cần phải thực hiện trong giai đoạn hiện nay.

Ông Lương Duy Hanh, Cục trưởng Cục Kiểm soát hoạt động bảo vệ môi trường phản ánh: Theo quy định 1 năm trong 1 lĩnh vực chỉ có 1 đoàn đi kiểm tra. Tại Bình Dương có DN trong 01 năm phải tiếp 17 đoàn đi kiểm tra về môi trường. Trong khi đó, tại Bình Phước có DN cũng phải tiếp đến 13 đoàn kiểm tra. Nếu không phân định chặt chẽ thì sẽ có sự chồng chéo. Bên cạnh việc phân định rõ ràng, thực hiện theo chức năng thì vẫn cần có sự phối hợp giữa các bên liên quan. Thực tế, DN còn lo sản xuất kinh doanh thay vì phải tiếp "đoàn kiểm tra" liên tục như hiện nay.
 
Chỉ rõ thêm về những bất cập trong NĐ 179, ông Lê Sơn, Chánh Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường TP Hải Phòng cho biết: NĐ 179 với mức phạt tiền tăng cao và các hình thức xử phat nghiêm khắc, có tính răn đe cao đối với các tổ chức, cá nhân cố tình vi phạm và gây ô nhiễm môi trường. Tuy nhiên, nhìn chung các căn cứ để xử phạt trong NĐ đều mang tính kỹ thuật cao, phụ thuộc vào kết quả quan trắc môi trường. Để đánh giá mức độ ô nhiễm theo kết quả quan trắc như hiện nay là rất không khách quan, không phản ánh đúng mức độ phát thải chất thải ra môi trường. Một số lỗi hành vi có quy định mức xử phạt nhưng không có biện pháp khắc phục hay như rất khó để xác định được đối tượng vi phạm và phương pháp tính mức phạt không phù hợp với thực tiễn, dẫn đến khó khưn cho các cơ quan thực thi. Hơn nữa, một số quy định về hành vi vi phạm còn rộng, chưa có tính răn đe đối với tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm có mức độ nghiêm trọng, khối lượng xả thải lớn và chưa hợp lý đối với tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm ở mức độ ít nghiêm trọng, chưa đảm bảo được nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền".
 
"Hiện nay NĐ 179 không có hình thức phạt cảnh cáo. Trong đó, bức xúc nhất là lỗi phạt hành chính  quá nặng đối với những trường hợp không có đánh giá tác động môi trường (ĐTM) không gây ô nhiễm môi trường. Điển hình nhất là vụ Khách sạn 101 tầng tại TP Hải Phòng, cũng do thiếu ĐTM mà bị phạt mức tối thiểu đã là 400 triệu. Theo tôi, ĐTM chỉ là báo cáo mang tính dự báo trong khi thực tế thường xuyên biến động. Thực tế cho thấy hầu hết lỗi thiếu ĐTM đều là các DNNN, phạt thì lại lấy tiền của thành phố nộp vào, chẳng khác nào tiền “chảy" từ túi này sang túi kia. Chính vì thế, cần bổ sung mức phạt cảnh cáo đối với những lỗi vi phạm các thủ tục hành chính hoặc những lỗi hành vi không dẫn tới gây ô nhiễm, tai biến hay suy thoái chất lượng các thành phần môi trường." - Ông Sơn bức xúc.
 
Hay như ý kiến của đại diện Sở Tài nguyên và Môi trường Nghệ An, đối với chất thải nguy hại, mức xử lý vi phạm nên chia theo nhóm đối tượng vi phạm và khối lượng phát sinh chất thải nguy hại để xử lý. Điển hình như việc quy định xử phạt đối với hành vi "để lẫn chất thải nguy hại khác loại với nhau hoặc để lẫn chất thải nguy hại với chât thải khác" quy định lại khoản 6 Điều 21 là quy định chung cho các Doanh nghiệp có hành vi vi phạm mà không theo mức độ vi phạm. Vì vậy, đối với một số doanh nghiệp số lượng chất thải nguy hại phát sinh không nhiều, chỉ tương đương với một hộ gia đình cá nhân thì mức phạt cũng tương đương với các doanh nghiệp có số lượng chất thải nguy hại phát sinh nhiều gấp nhiều lần là không công bằng cho các doanh nghiệp này.
 
Tại khoản 9 Điều 21 quy định xử phạt đối với hành vi chôn lấp, đổ, thải chất thải nguy hại không đúng quy định về bảo vệ môi trường với mức phạt từ 50 triệu đồng đến 1 tỷ đồng. Tuy nhiên, cũng hành vi thải chất thải nguy hại không đúng quy định, thì tại khoảng 2 Điều 19 cũng có quy định xử phạt từ 5 triệu đến 10 triệu hành vi "xả, thải dầu mỡ, hóa chất độc hại, chất thải nguy hại... vào môi trường nước". Do đó, đề nghị thống nhất 2 nội dung trên.
 
Đây chỉ là một trong số ít ý kiến đến từ các Sở Tài nguyên và Môi trường để đóng góp cho Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 179/2013/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Cùng với việc sửa đổi, bổ sung các chính sách pháp luật có liên quan trong đó có Nghị định thay thế Nghị định số 179/2013/NĐ-CP phù hợp với thực tiễn, hy vọng quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và việc xử lý sẽ có chế tài đủ mạnh đối với các hành vi vi phạm, tạo kỷ cương trong quản lý kinh tế - xã hội thời gian tới.
 
(T.Hương)