Dấu hiệu tích cực trong hoạt động kinh tế của Việt Nam

Các dự báo trung hạn đều phản ánh sự cải  thiện dần dần trong tăng trưởng GDP và ổn định kinh tế vĩ mô. Lạm  phát được dự báo sẽ ở mức vừa phải trong năm 2015 do giá lương thực và nhiên liệu toàn cầu ở mức thấp và cầu tư nhân trong nước phục hồi.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

"Ì ạch" trong cải cách cơ cấu

Trong Báo cáo Cập nhật Kinh tế Khu vực Đông Á - Thái Bình Dương được Ngân hàng Thế giới (WB) đưa ra hôm nay đã chỉ ra rằng: Sau một số khó khăn hồi giữa năm 2014, kinh tế Việt Nam đã khởi sắc trở lại và tăng trưởng cuối năm đã vượt mức kỳ vọng. Đã có những dấu hiện tích cực cho thấy sự khởi sắc trong hoạt động kinh tế ở Việt  Nam. Tăng trưởng GDP  đạt  7% trong quý  IV năm 2014,  góp  phần  đưa tỷ  lệ  tăng trưởng  cả  năm lên mức  6%  -  tốc  độ  tăng nhanh nhất  kể  từ  2011. Sự  khởi  sắc  trong  nền  kinh tế  được  dẫn  dắt  bởi  các  ngành  nông nghiệp  và  chế tạo. Khu vực  dịch  vụ  tăng trưởng  6%, cao hơn một chút  so với  năm 2013. Cốt lõi của  sự  khởi  sắc này là các chỉ  số  kinh tế  vĩ mô căn bản đã  được  cải thiện, FDI trong  lĩnh  vực  chế  tạo  và  xuất  khẩu  của khu vực  FDI tăng vững  chắc, và  môi trường  kinh doanh đã có những  cải cách quan trọng. Tỷ  lệ  nghèo tiếp tục giảm đáng kể, tới một mức độ  mà nghèo cùng cực hầu như đã được xóa bỏ.

Những  diễn  biến  tích  cực  này  đã  góp  phần  cải  thiện xếp  hạng  tín  dụng  quốc  gia và  giúp  Việt  Nam phát hành thành công một tỷ USD trái phiếu ra thị trường quốc tế với các điều kiện thuận lợi.

Mặc dù tăng trưởng đã được cải thiện, song theo đánh giá của WB, kinh tế  Việt Nam vẫn phát triển  dưới mức tiềm năng do sự  ì  ạch  trong  những cải cách cơ cấu và sự bất trắc trên toàn cầu, và những  cải  cách  cơ cấu  diễn  ra  chậm, đặc  biệt  trong  khu  vực  ngân hàng và doanh nghiệp nhà nước. Hơn thế nữa,  Việt  Nam  vẫn  phải  đối  mặt  với  nhiều  câu hỏi quan trọng như làm thế  nào để  kiềm chế  mức nợ công đang tăng lên,  để  chứng  tỏ  quyết  tâm cao hơn trong việc thực hiện chương trình cải cách đầy tham vọng của chính phủ  (đặc biệt trong  khu vực  ngân hàng và doanh nghiệp nhà nước), và làm thế nào để đảm bảo một môi trường thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp trong nước. 

Cũng theo WB, nợ công gia tăng đang trở  thành  một mối  quan ngại đối  với  chính  phủ. Nợ  công gia tăng chủ  yếu  do nhu cầu  bù  đắp  thâm hụt  ngân sách,  phần  lớn  huy động từ  nguồn  vốn  nội  địa.  Tổng  dư  nợ  công và  nợ  được bảo  lãnh  công  là  61% GDP tính  đến  cuối  năm 2014, trong  đó  nợ  trong nước  đã  tăng từ  23% GDP năm 2010 lên 32% năm 2014. Các  nghĩa  vụ  nợ  dự  phòng trong khu vực  ngân hàng  và  doanh nghiệp  nhà  nước đang gia tăng áp lực đối với sự bền vững nợ công. Thâm hụt  tài  khóa  tăng từ  1,1% GDP trong năm 2011 lên mức  bình  quân 5,9% trong giai  đoạn  2012 - 2014, phản ánh chính sách tài khóa nghịch chu kỳ. Biện pháp  kích  thích  tài  khóa  được  thể  hiện  ở  cả  sự  sụt giảm thu ngân sách lẫn tăng chi thường xuyên.

Mặc dù đã có những khởi động ban đầu nhưng công cuộc  đổi  mới  khu vực  doanh nghiệp  nhà  nước (DNNN)  vẫn diễn  ra chậm  chạp  hơn so với  các  chỉ tiêu kế  hoạch. 148  DNNN  đã  được  cổ  phần  hóa trong năm 2014  -  gấp  đôi con số  năm 2013, nhưng vẫn  thấp  hơn chỉ  tiêu cổ  phần  hóa  200 DNNN trong năm 2014. Tuy nhiên, chỉ  cổ  phần  hóa  các  DNNN là chưa đủ. Những cải cách này phải tập trung vào  việc nâng cao hiệu  quả  hoạt  động  và  mức  độ  cạnh  tranh trong khu vực  doanh nghiệp, với  những  biện  pháp có  trọng  tâm nhằm  củng  cố  quản  trị  doanh nghiệp và thực thi hợp đồng, cũng như  giảm các rào cản  gia nhập  thị  trường.  Phải  có  sự  chú  trọng  đặc  biệt  đến việc  thúc  đẩy  một  sân chơi bình  đẳng  giữa  DNNN và doanh nghiệp dân doanh.

Chính  sách  tiền  tệ  được  điều  hành  theo  định  hướng nới  lỏng  trong năm 2014. Tuy nhiên, tăng trưởng  tín dụng  bị  kìm  hãm  bởi  bảng  cân đối  tài  sản  yếu  kém của  các  ngân hàng, những  quan ngại  về  sức  khỏe  tài chính  của  người vay và  cầu  tín  dụng  yếu  do niềm  tin của nhà đầu tư và người tiêu dùng còn thấp.

GDP vẫn sẽ được cải thiện

Các dự báo trung hạn đều phản ánh sự cải  thiện dần dần trong tăng trưởng  GDP và  ổn  định  kinh tế  vĩ mô trước  áp  lực  ngày  càng  lớn  của  nợ  công  đang gia tăng. Lạm  phát  được  dự  báo  sẽ  ở  mức  vừa  phải trong năm 2015 do giá lương thực và nhiên liệu toàn cầu ở mức thấp và cầu tư nhân trong nước phục hồi. Xuất  khẩu  tăng mạnh  và  kiều  hối  ổn  định  là  những yếu  tố  giúp  cán  cân vãng  lai tiếp  tục  thặng  dư, mặc dù  quy mô  thặng  dư  sẽ  giảm  do kinh tế  khởi  sắc  kéo theo nhập  khẩu  gia tăng. Thâm hụt  tài  khóa  sẽ  giảm xuống  dưới  4% GDP vào  năm 2017, cho thấy  sự  cần thiết phải tiến hành củng cố tài khóa trong trung hạn và  đồng  thời  phải  có  một  kế  hoạch  đáng  tin cậy nhằm  củng  cố  tình  hình  tài  chính  của  các  DNNN và các  ngân hàng  thương mại  có  sở  hữu  nhà  nước  để đảm bảo tính bền vững của nợ công.

Dự  kiến  tỷ  lệ  nghèo  sẽ  tiếp  tục  giảm. Nghèo  cùng cực  (theo chuẩn  nghèo  $1,25/ngày, PPP) được  dự kiến sẽ giảm từ 2,9% trong năm 2012 xuống dưới 1% trong năm 2017, còn  tỷ  lệ dân số  sống  dưới $2/ngày sẽ  giảm  từ  12,1% trong năm 2012 xuống  5,8% trong năm 2017.

Các thách thức, rủi  ro đối  với  triển  vọng  trung hạn  vẫn  chủ  yếu mang tính  tiêu cực. Sự  suy yếu  của  giá  cả  mặt  hàng gạo  và  các  nông sản  khác  trên toàn  cầu  sẽ  tác  động tiêu cực  đến  thu nhập  và  tiêu dùng  của  các  hộ  gia đình nông thôn, làm nới rộng khoảng cách thành thị - nông thôn. Giá  dầu  giảm  cũng  có  thể  gia tăng áp  lực đối  với  thu ngân sách. Đầu  tư  tư  nhân trong nước vẫn  còn  dè  dặt  bởi  niềm  tin của  doanh nghiệp  còn thấp. 

Ở  phương diện  kinh tế  đối  ngoại, tăng trưởng toàn  cầu  vẫn  ì  ạch  và  còn  nhiều  bất  trắc.  Điều  này tạo  ra những  rủi  ro đối  với  xuất  khẩu  và  dòng  FDI chảy  vào  Việt  Nam. Yếu tố thuận  lợi  là  các  hiệp  định thương mại  đang  đàm  phán  có  thể  đem lại  cơ  hội cho doanh nghiệp  Việt  Nam vươn ra những  thị trường  bên ngoài  rộng  lớn  hơn và  giàu  có  hơn.

"Những cải cách trong nước, bao gồm việc củng cố tài khóa  trung hạn, tiếp  tục  cải  thiện  môi trường  kinh doanh và  những  nỗ  lực  đổi  mới  khu vực  ngân hàng và  DNNN với  quyết  tâm cao hơn, rõ  ràng  hơn, sẽ phát  những  tín  hiệu  quan trọng  đến  các  nhà  đầu  tư trong nước  và  quốc  tế, đặt  nền  móng  cho tăng trưởng  mạnh  mẽ  hơn trong tương lai" - Báo cáo của WB khẳng định.

(T.Hương)