Đổi mới thể chế trong cung ứng dịch vụ công

(eFinance Online) - Sáng ngày 14/6, Trung tâm Thông tin và Dự báo Kinh tế - Xã hội quốc gia (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) phối hợp với Ngân hàng Thế giới tổ chức hội thảo đối thoại chính sách "Đổi mới thể chế trong cung ứng dịch vụ công ở Việt Nam".
Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: T.NToàn cảnh hội thảo. Ảnh: T.N

Phát biểu tại hội thảo, bà Mai Thị Thu, Giám đốc Trung tâm cho biết, dịch vụ công là những hoạt động phục vụ nhu cầu thiết yếu của con người và xã hội, tập trung vào nhu cầu khoa học, hành chính, pháp luật và nhất là về y tế và giáo dục…

Trong những năm qua, thể chế trong tổ chức và cung ứng dịch vụ công ở Việt Nam đã có đổi mới. Theo đó, những năm 90 của thế kỷ XX, nhà nước bao cấp trong đầu tư và cung ứng dịch vụ công. Sau đó, do nguồn lực có hạn, nhu cầu thực tế lại gia tăng nên hình thành quan điểm về xã hội hóa, mở rộng sự tham gia về vốn, lao động, công nghệ, trí tuệ... của các chủ thể xã hội ngoài nhà nước, nhà nước giữ vai trò đảm bảo, quản lý hoạt động và chất lượng của dịch vụ công. 

Tương tự, trong phương thức tài trợ cũng như phương thức thanh tra, kiểm tra, giám sát và đánh giá chất lượng dịch vụ công cũng có nhiều đổi mới. Kết quả, nhà nước không còn đảm nhận 100% công việc cung ứng dịch vụ công mà nhiều thành phần kinh tế cùng tham gia cung ứng. 

Tuy nhiên, theo bà Thu, quá trình đổi mới thể chế trong tổ chức và cung ứng dịch vụ công ở Việt Nam vẫn còn tồn tại. Chính sách chưa được xây dựng theo quan điểm hướng đến mức độ thiết yếu của từng dịch vụ, chưa xác định được vai trò "bảo đảm" của nhà nước, cơ chế tài chính chưa căn cứ theo kết quả đầu ra, chưa tạo áp lực và đảm bảo bình đẳng...

Nguyên nhân của những tồn tại này do chúng ta chưa có cơ chế, chính sách khuyến khích, hấp dẫn nhà đầu tư, vẫn còn sự phân biệt giữa khu vực tư nhân, nhà đầu tư nước ngoài và khu vực nhà nước, phương thức và cơ chế tài trợ của Nhà nước còn dàn trải, chưa hiệu quả, cơ chế kiểm tra và giám sát dịch vụ công thiếu và kém hiệu quả... 

Chẳng hạn trong lĩnh vực y tế, từ trước đến nay, các cơ sở y tế công lập thường được Nhà nước cấp đất đai, cung ứng cơ sở hạ tầng, trang thiết bị, nguồn nhân lực.

Trong khi đó, cơ sở y tế tư nhân được cho phép thành lập từ năm 1993 với nhiều loại hình như tư nhân hoàn toàn hay sở hữu tư nhân trong cơ sở y tế công lập nhưng Nhà nước lại chưa ban hành các thông tư hướng dẫn cổ phần, chuyển đổi cụ thể. Việc kêu gọi nhà đầu tư có chủ trương từ năm 1996 nhưng đến năm 2000 nghị định về hướng dẫn mới có hoàn thiện được ban hành thông tư.

Theo TS. Nguyễn Huy Quang - Vụ trưởng Vụ pháp chế, Bộ Y tế, nhìn trong cung ứng y tế, Nhà nước chỉ nên trực tiếp cung ứng để giữ vai trò chỉ đạo, hoạch định hướng phát triển cũng như tập trung vào việc ban hành cơ chế, chính sách thay vì tận tay chỉ đạo thực hiện những hoạt động cụ thể. 

Từ những tồn tại trên, các chuyên gia đề xuất đổi mới thể chế trong cung ứng dịch vụ công ở nước ta cần phân định rõ chức năng của Nhà nước. Đồng thời thay đổi phương thức tài trợ của Nhà nước bằng cách thực hiện thống nhất phương thức hỗ trợ trực tiếp cho người thụ hưởng thuộc nhóm yếu thế, thực hiện cơ chế đặt hàng đấu thầu cung ứng dịch vụ, sử dụng kinh phí sự nghiệp tài trợ các dịch vụ đầu ra theo mức tỷ lệ thuận với độ thiết yếu của dịch vụ.

Cùng với đó cũng cần phải đảm bảo sự bình đẳng giữa đơn vị cung ứng, áp dụng hạch toán đầy đủ trong quản lý tài chính, phí và giá thành. Giá thành dịch vụ công phải dựa trên nguyên tắc tổng chi phí, phân biện giá thành dịch vụ và phí sử dụng dịch vụ...  

Ông Nguyễn Trường Giang - Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính Hành chính sự nghiệp, Bộ Tài chính cho rằng, một khi đổi mới được chính sách tài chính khi cung ứng dịch vụ công thì mới có thể đạt đến mục tiêu công bằng và hiệu quả. Bên cạnh đó, phải thay đổi cách sử dụng ngân sách: tạo cơ chế cho các đơn vị ngoài công lập như tổ chức đấu thầu, tiếp tục thực hiện cơ chế công khai minh bạch trách nhiệm giải trình. 

(T.N)