Giá thực của thuốc lá còn tiếp tục giảm?

Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với thuốc lá tại Việt Nam thấp gần nhất so với các nước trong khu vực và đã không tăng suốt từ năm 2008 đến nay. Nếu áp dụng mức thuế suất được đề xuất là 65% thì giá thực của thuốc lá còn tiếp tục giảm do sức mua và tiêu dùng thuốc lá của người Việt Nam vẫn tiếp tục gia tăng.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Thuế TTĐB thuốc lá gần như thấp nhất ASEAN

Năm 2012, người Việt Nam đã bỏ ra 22 nghìn tỷ đồng để mua thuốc lá, năm 2013, hơn 23 nghìn tỷ đồng là tổng chi phí điều trị và chi phí do mất khả năng lao động vì ốm đau và tử vong sớm chỉ cho 5 nhóm bệnh ung thư phổi, ung thư đường tiêu hóa-hô hấp trên, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính, nhồi máu cơ tim, đột quỵ) trong số 25 bệnh do thuốc lá gây ra. Số tiền này có thể xây dựng được hàng trăm trường học, trạm y tế, giúp hàng triệu hộ nghèo có thể thoát nghèo.

Để thực hiện mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc của chiến lược quốc gia, một trong những biện pháp quan trọng nhất là sử dụng công cụ thuế đối với các sản phẩm thuốc lá. Kinh nghiệm các nước cũng cho thấy biện pháp thuế đóng góp tới 50 - 60% vào việc giảm tiêu dùng thuốc lá.

Tuy nhiên, hiện nay, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá của Việt Nam tính trên giá xuất xưởng là 65%.  Nếu tính trên giá bán lẻ, mức thuế này chỉ chiếm 41,6%.  Mức thuế thuốc lá của Việt Nam chỉ cao hơn mức thuế của Campuchia (17%).

Giá thực của thuốc lá còn tiếp tục giảm? ảnh 1

Ngày 25/1/2013, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 229/2013/QĐ-TTg về “Chiến lược quốc gia phòng, chống tác hại của thuốc lá đến năm 2020” với mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc trong nam giới từ 47,4% xuống 39% vào năm 2020. Theo tính toán của các chuyên gia Tổ chức Y tế thế giới, Ngân hàng Thế giới, để giúp đạt mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc, thuế TTĐB đối với thuốc lá cần tăng tăng từ 65% lên 105% (từ năm 2015) và từ năm 2018, tăng từ 105% lên 145%.

Theo tính toán của các chuyên gia, mức tăng thuế này có các tác động tích cực rất lớn đến toàn xã hội. Trong đó, việc tăng giá bán lẻ trung bình cả giai đoạn 2015-2020 khoảng 7%, cao hơn mức tăng thu nhập bình quân đầu người trong giai đoạn này(khoảng 4,8%), như vậy sẽ có tác dụng giảm sức mua thuốc lá. Nhờ thế mà tỷ lệ hút thuốc của nam giới giảm từ 47,4% năm 2014 xuống 39% năm 2020 và ngăn ngừa được 726.000 ca tử vong sớm do sử dụng thuốc lá. Đồng thời, tiêu dùng thuốc lá giảm từ 4.495 triệu bao năm 2014 xuống 4.096 triệu bao năm 2015 và giảm xuống 3.826 triệu bao năm 2018. (Giảm nhiều hơn so với mức tăng thuế 5% trong Dự thảo Luật).

Tăng thu ngân sách

Mặt tích cực nữa là nếu tăng thuế tiêu thụ đặc biệt với thuốc lá thì tổng thu ngân sách từ tăng thuế thuốc lá trong giai đoạn 2015-2018 là 230.494 tỷ đồng, cao hơn mức thu ngân sách theo phương án trong dự thảo Luật là 76.074 tỷ đồng.

Với mức tăng thuế từ 65% hiện nay lên 105%  năm 2015 thì tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ cũng chỉ tăng từ 41,6 % lên 50,5% năm2015. Mức thuế này vẫn còn thấp hơn nhiều so với khuyến cáo của Ngân hàng thế giới, Tổ chức Y tế thế giới (66-80%) và cũng thấp hơn của nhiều nước trong khu vực như Thái Lan, Philipne, Singapore, Malaysia...

Trường hợp không thể tăng thuế ở mức giúp đạt mục tiêu quốc gia về giảm tỷ lệ hút thuốc, thuế thuốc lá cũng cần tăng ít nhất  ở mức giữ cho sức mua thuốc lá không tăng, cụ thể: thuế thuốc lá cần tăng từ 65% lên 85% vào năm 2015 và tăng lên 105% vào năm 2018” tương đương với việc tăng 10% mỗi năm từ nay đến năm 2018.

Một số ý kiến lo ngại tăng thuế thuốc lá làm tăng giá, giảm tiêu dùng, sẽ giảm nguồn thu thuế thuốc lá. Thực tế, kinh nghiệm tại nhiều quốc gia cho thấy tăng thuế thuốc lá không làm giảm nguồn thu ngân sách bởi tuy giá thuốc lá cao hơn làm giảm tiêu dùng nhưng do mức tăng thuế cao trên mỗi bao thuốc nên dù tiêu dùng thuốc lá giảm nhưng doanh thu thuế vẫn đạt ở mức cao. Hơn nữa, tỷ lệ hút thuốc có thể giảm nhưng do dân số tăng, sẽ luôn có  một số lượng nhất định người hút mới.

Nếu áp dụng mức thuế suất được đề xuất trong bản dự thảo hiện nay thì giá thực của thuốc lá còn tiếp tục giảm, sức mua và tiêu dùng thuốc lá của người Việt Nam vẫn tiếp tục gia tăng và Việt Nam sẽ không đạt được mục tiêu quốc gia về giảm tỷ lệ hút thuốc trong nam giới xuống 39% vào năm 2020. Bên cạnh đó mức tăng thuế thấp sẽ tạo cơ hội cho một thế hệ trẻ trở thành người hút thuốc. Gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế cho việc điều trị và giải quyết các hậu quả về mặt xã hội của các căn bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá trong tương lai sẽ tiếp tục gia tăng.

Vì vậy, để đạt mục tiêu giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, cần tăng thuế TTĐB đối với thuốc lá từ 65% lến 105% vào năm 2015 và tăng lên 145% vào năm 2018. Trường hợp không thể tăng thuế thuốc lá ở mức giúp đạt mục tiêu quốc gia về giảm tỷ lệ hút thuốc, thuế TTĐB đối với thuốc lá cũng cần tăng ở mức giữ cho sức mua thuốc lá không tăng.

(T.Hương)