Hỗ trợ DNNVV: Vốn vẫn là chưa đủ

Các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đang phải đương đầu với thách thức để có được khả năng cạnh tranh như thiếu nguồn lực về tài chính, nhân lực để đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm để tăng tính cạnh tranh. Tuy vậy, thứ mà doanh nghiệp cần không hẳn chỉ là hỗ trợ nguồn vốn mà quan trọng hơn cả chính là xây dựng chính sách, cải thiện hành lang pháp lý và thuận lợi hóa các thủ tục hành chính.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Đây là vấn đề được đưa ra bàn luận tại Hội thảo Xây dựng Đề án Tăng cường năng lực tổ chức đầu mối triển khai thực hiện chính sách trợ giúp phát triển DNNVV do Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức nhằm lấy ý kiến để tháo gỡ khó khăn cho DNNVV trong thời gian tới.

Khó tiếp cận nguồn hỗ trợ

Chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp đăng ký thành lập, DNNVV là khu vực có vai trò quan trọng trong tạo việc làm, huy động các nguồn lực xã hội cho đầu tư phát triển và đóng góp vào ngân sách nhà nước. Trong những năm gần đây, DNNVV Việt Nam đã tham gia tích cực vào khu vực sản xuất chế biến, bán lẻ và dịch vụ; góp phần cân bằng ngoại tệ thông qua xuất khẩu…

Tuy nhiên, quy mô của các DNNVV có xu hướng thu hẹp theo thời gian cho thấy năng lực cạnh tranh của khu vực này còn rất thấp và việc phát triển doanh nghiệp bền vững vẫn là một vấn đề lớn. Ngoài ra, theo số liệu của Cục Đăng ký kinh doanh (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) tính đến hết năm 2012, số doanh nghiệp đăng ký với quy mô ngày càng nhỏ đi và hiện tượng doanh nghiệp ngừng hoạt động và giải thể với số lượng lớn trong năm 2012. Cụ thể, số doanh nghiệp nghiệp đang hoạt động chiếm 68,6% tổng số doanh nghiệp đăng ký thành lập, 31,4% doanh nghiệp doanh nghiệp ngưng hoạt động, giải thế; số vốn và số lượng doanh nghiệp đăng ký trong năm 2012 giảm lần lượt là 9,1% và giảm 9,8% so với cùng kỳ năm trước. Chính tình trạng này đã đặt ra nhiều vấn đề trong phát triển doanh nghiệp, đặc biệt là chính sách trợ giúp phát triển DNNVV.

Nói đi cũng phải nói lại, nguyên nhân những tồn tại trong phát triển DNNVV không những bắt nguồn từ những yếu kém nội tại của doanh nghiệp, thời gian qua, khu vực này còn chịu nhiều ảnh hưởng từ những biến động tiêu cực của nền kinh tế, các DNNVV đang phải đương đầu với thách thức để có được khả năng cạnh trạnh lớn hơn như thiếu nguồn lực về tài chính, nhân lực để đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm để tăng tính cạnh tranh. Hơn thế, mặc dù đã có các chính sách trợ giúp phát triển DNNVV vẫn chưa được quan tâm và đầu tư đúng mức.

Cụ thể, tỷ lệ các DNNVV tiếp cận được các nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước rất thấp mà nguyên nhân là do phần lớn các chính sách, chương trình hỗ trợ chỉ hướng vào đối tượng doanh nghiệp nói chung, không ưu tiên hoặc dành riêng hỗ trợ DNNVV. Điển hình, theo kết quả điều tra đối với 10.120 doanh nghiệp do Tổng cục Thống kê tiến hành tháng 4/2012 cho thấy, khoảng 90% doanh nghiệp được hỏi cho biết họ không thể tiếp cận được với vốn ưu đãi mặc dù có một loạt các chương trình của Chính phủ. Còn trong khảo sát năng lực công nghệ và nhu cầu hỗ trợ của DNNVV phía Bắc tháng 3/2013 của Cục Phát triển doanh nghiệp, hơn 60% số DNNVV được khảo sát cho biết họ không có thông tin về các chính sách hỗ trợ của Nhà nước về đổi mới công nghệ, kỹ thuật, 35,5% doanh nghiệp có nghe nói nhưng không biết chi tiết, cũng hơn 60% số DNNVV chưa bao giờ nhận được sự hỗ trợ của Chính phủ về đổi mới công nghệ.

 Hỗ trợ DNNVV: Vốn vẫn là chưa đủ ảnh 1
Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông. Ảnh: TH.

Một nguyên nhân nữa cũng được Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông cho biết: nhiều cơ chế, chính sách đã ban hành nhưng chậm trễ. Điển hình như Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia được thành lập từ năm 2003 nhưng sau 5 năm mới chính thức đi vào hoạt động và tiến độ cấp kinh phí hỗ trợ nghiên cứu khoa học còn chậm trễ. Sau hơn 10 năm thực hiện chính sách bảo lãnh tín dụng cho DNNVV, cả nước mới có 10 quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương được thành lập và còn rất nhiều bất cập trong quá trình triển khai thực hiện. Thêm vào đó, một số chính sách, chương trình trợ giúp DNNVV có nội dụng chồng chéo, trùng lắp dẫn đến hiệu quả thực hiện chưa cao, lãng phí nguồn lực, không giải quyết được các nhu cầu trợ giúp trọng tâm, thiết thực của DNNVV.

“Đặc biệt, nguồn lực dành cho hỗ trợ DNNVV vốn đã hạn chế nhưng lại dàn trải, phân tán, thậm chí chồng chéo…Ngân sách Trung ương hiện mới bố trí kinh phí hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực cho các DNNVV hàng năm, các hoạt động hỗ trợ khác đang bố trí manh mún trong các chương trình dành cho doanh nghiệp nói chung. Hầu hết các địa phương chưa chủ động bố trí ngân sách để hỗ trợ DNNVV, nếu có thì cũng rất hạn chế so với nhu cầu hỗ trợ cao từ phía cộng đồng DNNVV, chỉ 19% được bố trí ngân sách riêng thực hiện công tác hỗ trợ doanh nghiệp” - Thứ trưởng Đặng Huy Đông nhấn mạnh.

DNNVV cần chính sách hơn cần tiền

Dự kiến tổng kinh phí thực hiện Đề án tăng cường năng lực tổ chức đầu mối triển khai thực hiện chính sách, chương trình trợ giúp phát triển DNNVV tại Dự thảo quyết định phê duyệt Đề án của Thủ tướng Chính phủ là 1.847 tỷ đồng, chưa bao gồm kinh phí xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, các đề án, kế hoạch chi thường xuyên cho các tổ chức triển khai thực hiện chính sách trợ giúp DNNVV. Cụ thể, hỗ trợ cho giai đoạn 2013 - 2015 là 239 tỷ đồng, trong đó, Ngân sách Trung ương hỗ trợ 66 tỷ đồng, Ngân sách địa phương là 120,6 tỷ đồng, tài trợ khác là 52,4 tỷ đồng. Trong giai đoạn 2016 - 2020, sẽ có 1.608 tỷ đồng hỗ trợ cho Đề án, trong đó, hỗ trợ từ Ngân sách Trung ương và Ngân sách địa phương lần lượt là 69,4 tỷ đồng và 1.322,1 tỷ đồng, tài trợ khác là 120,2 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Đặng Huy Đông, số vốn này so với hơn nửa triệu DNNVV đang hoạt động thì chưa “thấm” vào đâu.

“Đối với một doanh nghiệp, muốn phát triển bền vững thì phải có cả yếu tố nguồn lực, trình độ công nghệ, khả năng tiếp cận thông tin thị trường, hiểu biết pháp lý, trong khi đó, nguồn lực hỗ trợ của Chính phủ là hữu hạn. Trong cả chuỗi nhu cầu của doanh nghiệp mới chỉ được mỗi cơ quan hỗ trợ từng phần và điều này là không đủ để doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và bền vững. Đằng nào nguồn lực cũng không thể đáp ứng được hết số doanh nghiệp, thì nên đi vào hỗ trợ các doanh nghiệp trọng điểm có sản phẩm mang tính mũi nhọn, có tác động lan tỏa. Nguồn lực có hạn thì phải chọn lĩnh vực để hỗ trợ nhưng phải hỗ trợ “trọn gói” để doanh nghiệp đó đi đến cùng của sự hỗ trợ. Còn lựa chọn doanh nghiệp vào danh sách hỗ trợ thì căn cứ vào quyết định của hội đồng và các hiệp hội” - Thứ trưởng Đặng Huy Đông đề xuất.

Việc xây dựng cụm liên kết ngành để thông qua đây, xây dựng chuỗi giá trị “bám” theo từng sản phẩm, nhận diện chuỗi giá trị, từ đó, nhận diện tác nhân tham gia vào chuỗi giá trị đó... là thật sự cần thiết. Khi đó, các DNNVV tham gia chuỗi giá trị này sẽ được ưu tiên nguồn vốn hỗ trợ. Khi có tiêu chí và mục tiêu hỗ trợ DN hiệu quả, minh bạch thì khi đó có thể thu hút thêm nhiều nguồn lực tài chính từ các tổ chức quốc tế và ngay cả NSNN cũng không “tiếc” khi phải đầu tư.

Về phía mình, ông Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho biết: Trước đây Chính phủ cũng hỗ trợ khá nhiều cho DNNVV nhưng thiếu mục tiêu cụ thể nên kết quả không được như ý muốn. Chính vì thế, hỗ trợ có mục tiêu là cần thiết để định lượng được hiệu quả đầu tư trong tương lai, cũng như chuẩn hóa được sự đầu tư của mình thu được kết quả như thế nào. Cộng đông doanh nghiệp rất hào hứng với chương trình hỗ trợ tới đây. Thực tế, DNNVV sợ nhất là bị bỏ rơi, vì vậy các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, đặc biệt là trong bối cảnh khó khăn như hiện nay là thực sự cần thiết.

Ông Lê Xuân Hiền, Trưởng phòng ĐKKD tỉnh Hải Dương cho biết: 10 năm cầm “cần” đi hỗ trợ doanh nghiệp nhưng không nhận được sự hưởng ứng từ doanh nghiệp tôi nhận thấy, chúng ta hỗ trợ doanh nghiệp nhiều nhưng lại không đúng và không trúng. Thực tế, doanh nghiệp không hy vọng Nhà nước cho tiền mà cần nhất là hỗ trợ hành lang pháp lý, cải cách hành chính đến nơi đến chốn và quan trọng là nói thì phải đi đôi với làm. Thực tế, thủ tục hành chính rườm rà đang khiến doanh nghiệp đang phải chạy khắp nơi nhưng khi về đến đích thì con cá đã bay đi mất. Điều này cũng được đại diện Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Yên Bái đồng tình và “chua chát” khi cho biết: “Bản thân tôi đi từ Yên Bái về Hà Nội cũng chỉ mất một ngày nhưng để văn bản về đến Hà Nội và có kết quả thì không biết là bao nhiêu ngày”.

Điều này cho thấy, thứ mà doanh nghiệp nói chung và DNNVV nói riêng cần được hỗ trợ vào lúc này không chỉ có nguồn lực mà quan trọng nhất là sự hỗ trợ về cơ chế chính sách, xây dựng hành lang pháp lý thông thoáng và hệ thống thủ tục hành chính linh hoạt, minh bạch.

(T.Hương)