Hoàn thành mục tiêu thiên niên kỷ: Khẳng định vị thế Việt Nam trên trường quốc tế

Hôm nay tại Hà Nội, Đoàn đại biểu Quốc hội Việt Nam tham dự Đại hội đồng Liên minh Nghị viện Thế giới lần thứ 132 (IPU-132) thảo luận về vai trò của Nghị viện trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển sau năm 2015.  

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Nhiều trở ngại để hoàn thành đúng hạn

Trên chặng đường thực hiện các Mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ (MDGs), Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả rất quan trọng, được cộng đồng quốc tế đánh giá cao, nhất là đối với các Mục tiêu về giảm nghèo, bình đẳng giới và giáo dục. Các mục tiêu khác cũng cho thấy xu hướng tích cực, nhiều chỉ tiêu về y tế đã tiệm cận được mục tiêu, các chỉ tiêu về môi trường được quan tâm nhiều hơn và được cụ thể hóa trong các chương trình, chính sách của Nhà nước, quan hệ đối tác vì phát triển có nhiều bước tiến bộ, khẳng định vị thế của quốc gia trên trường quốc tế.

Việt Nam đã về đích sớm đối với Mục tiêu 1 về xóa bỏ tình trạng nghèo cùng cực và thiếu đói từ năm 2002. Công cuộc giảm nghèo đã có những bước tiến vượt bậc với tốc độ giảm nghèo nhanh. Tỷ lệ nghèo đã giảm nhanh chóng từ 58,1% năm 1993 xuống còn 9,6% năm 2012 (năm 2014 là 6%). Thành công trong giảm nghèo ở Việt Nam là kết quả của tăng trưởng kinh tế nhanh cùng với nỗ lực của toàn hệ thống chính trị trong việc luôn đặt giảm nghèo là một mục tiêu hàng đầu của quốc gia trong suốt hai thập kỷ qua. Ngoài ra, đã hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học vào năm 2010 và tiến tới những mục tiêu cao hơn về phổ cập giáo dục trung học cơ sở và trung học phổ thông. Việt Nam cũng đã cơ bản hoàn thành mục tiêu về bình đẳng giới và nâng cao vị thế cho phụ nữ; đã thành công trong việc kiểm soát sốt rét, một số dịch bệnh nguy hiểm, bước đầu ngăn chặn được sự lây lan HIV và đang ở trước ngưỡng hoàn thành Mục tiêu giảm tử vong ở trẻ em. Mặc dù vẫn còn rất nhiều thách thức và trở ngại để Việt Nam có thể hoàn thành đúng hạn tất cả các MDGs vào năm 2015, nhưng các thành tựu đã đạt được cho đến nay là rất quan trọng và rất đáng ghi nhận.

Phát biểu khai mạc Hội thảo bà Tòng Thị Phóng nói: “Tại hội thảo này, chúng ta cần làm rõ vai trò của Quốc hội trong việc đề xuất cơ chế, chính sách, hình thành và thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs), giải pháp để Quốc hội thực hiện chức năng giám sát, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước để Việt Nam có thể hoàn thành tốt nhất Mục tiêu Thiên niên kỷ (MDGs) cũng như xây dựng, đàm phán và tiến tới thực hiện SDGs nếu được thông qua, khuyến nghị một số định hướng, nội dung lớn mà Đại hội đồng IPU 132 cần hướng tới”.

Tiến sĩ Pratibha Mehta, Điều phối viên thường trú LHQ, ca ngợi Việt Nam đã dẫn đầu trong việc thực hiện nhiều Mục tiêu Thiên niên kỷ. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý Việt Nam cần nỗ lực hơn nữa để có thể hoàn thành những mục tiêu về tăng cường dinh dưỡng cho trẻ em, phòng chống HIV và bảo vệ môi trường. Tiến sĩ Mehta cũng lưu ý rằng những cộng đồng dân tộc thiểu số và đồng bào sống ở các vùng xa xôi hẻo lãnh đang bị tụt hậu so với tiến độ thực hiện chung của cả nước.

Thách thức giảm nghèo bền vững

Tiến sĩ Mehta cho biết: “Chủ đề phát triển bao trùm và bền vững là trọng tâm trong chương trình nghị sự sau năm 2015. Những chủ đề này đặc biệt phù hợp với Việt Nam cũng như các nước có thu nhập trung bình khác. Ở giai đoạn phát triển này thường thấy các vấn đề bất bình đẳng và những phương thức sản suất và tiêu dùng không bền vững. Đây chính là những biểu hiện của bẫy thu nhập trung bình”.

Thách thức đặt ra đối với công cuộc giảm nghèo hiện tại và trong thời gian tới là sự gia tăng bất bình đẳng và nghèo kinh niên đối với nhóm dễ bị tổn thương. Tốc độ giảm nghèo chậm và đói nghèo vẫn còn phổ biến ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa và vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. (Số hộ nghèo là dân tộc thiểu số chiếm tới 50% tổng số hộ nghèo cả nước; thu nhập bình quân của các hộ dân tộc thiểu số chỉ bằng 1/6 thu nhập bình quân cả nước). Thành quả giảm nghèo chưa thực sự bền vững, vẫn tồn tại tình trạng nhiều hộ gia đình nghèo dù đã thoát nghèo nhưng lại có nguy cơ cao rơi trở lại nhóm nghèo và tình trạng nhiều hộ không nghèo đã rơi vào nghèo đói. Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng cùng với dòng người nhập cư từ nông thôn ra thành thị đang là thách thức đối với nỗ lực tăng mức sống và phát triển kinh tế- xã hội ở khu vực thành thị. Người nghèo đô thị đang phải đối mặt với rất nhiều khó khăn và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước chưa thực sự tác động đến được nhóm người nghèo đô thị này.

Mặc dù Việt Nam đã đạt phổ cập giáo dục tiểu học và xóa bỏ bất bình đẳng giới ở cấp trung học cơ sở nhưng vẫn tồn tại sự bất bình đẳng trong tiếp cận y tế, chênh lệch giữa các dân tộc, vùng miền, các nhóm thu nhập vẫn tồn tại và có xu hướng ngày càng nới rộng theo thời gian. Tỷ suất này cao nhất ở khu vực Tây Nguyên (37,0‰) và cao gấp 3 lần so với khu vực Đông Nam Bộ là nơi có tỷ suất tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi thấp nhất cả nước với 13,9‰. Mặt khác, tỷ suất này ở nông thôn cao gấp 1,6 lần ở thành thị và sự chênh lệch có xu hướng gia tăng trong những năm vừa qua. Chất lượng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe trẻ sơ sinh, thuốc, vắc-xin và đặc biệt sự thiếu trách nhiệm ở một bộ phận nhỏ cán bộ y tế đang là những vấn đề hết sức nổi cộm trong công tác chăm sóc sức khỏe trẻ em. Những vấn đề này đang dần làm giảm lòng tin của người dân vào hệ thống y tế, ảnh hưởng tiêu cực đến hệ thống chăm sóc sức khỏe quốc gia và tạo ra những thách thức đối với chương trình tiêm chủng quốc gia.

Phát triển bền vững đã trở thành một mục tiêu căn bản trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia. Việt Nam đã đặt mục tiêu bảo vệ môi trường song hành với mục tiêu phát triển kinh tế từ hơn 20 năm nay, liên tục khẳng định mục tiêu phát triển kinh tế gắn liền với mục tiêu bảo vệ môi trường. Ngân sách Nhà nước dành cho bảo vệ môi trường đã tăng lên đáng kể, không dưới 1% tổng chi ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, những khó khăn trong việc đảm bảo bền vững về môi trường vẫn tồn tại phổ biến, đòi hỏi phải có sự nỗ lực liên tục. Số lượng các vụ xâm hại môi trường ngày càng gia tăng, làm cạn kiệt các nguồn tài nguyên môi trường. Hệ thống pháp luật về môi trường còn tồn tại nhiều lỗ hổng. Đầu tư cho môi trường còn ít và chưa tương xứng. Ngân sách Nhà nước dành cho bảo vệ môi trường vẫn còn tương đối thấp so với các nước trong khu vực cũng như trên thế giới.

Về khía cạnh kinh tế, kể từ khi gia nhập WTO, Việt Nam đã thiết lập quan hệ thương mại với gần 230 quốc gia và vùng lãnh thổ, có quan hệ đầu tư với hơn 84 nước và vùng lãnh thổ và ký kết trên 90 hiệp định thương mại song phương, Việt Nam là thành viên tích cực của hơn 70 tổ chức quốc tế và trong khu vực. Việt Nam đã thu hút thành công một lượng vốn ODA lớn phục vụ cho phát triển. FDI đóng một vai trò là động lực quan trọng trong phát triển nền kinh tế, thu hút FDI luôn là một trong những trọng tâm hàng đầu. Tuy nhiên, Việt Nam phải đương đầu với những thách thức ngày càng lớn về rào cản thương mại, đặc biệt là rào cản thương mại phi thuế quan. Sự sụt giảm dần của dòng vốn FDI và khó khăn trong việc thu hút FDI vào những ngành trọng điểm. Nợ công của Việt Nam có xu hướng  tăng lên, tạo ra nhiều lo ngại và khiến nền kinh tế phải đối mặt với rủi ro cao. Nợ nước ngoài chiếm tỉ lệ lớn nhất trong nợ công khiến Việt Nam trở nên dễ bị tổn thương bởi các cú sốc kinh tế thế giới và rủi ro tỉ giá hối đoái.

Theo bà Mehta, việc thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững đòi hỏi Đại hội động ở cấp toàn cầu và các Nghị viện ở cấp quốc gia cần có cách tiếp cận quản trị công mạnh mẽ hơn nữa. Bà kêu gọi các nghị viên tham gia tích cực vào quá trình hoạch định chính sách, đặc biệt đối với những chính sách ở cấp chiến lược, và thực hiện vai trò chủ chốt trong việc thúc đẩy quan hệ đối tác không chỉ giữa các bộ ngành và địa phương, mà cả với các tổ chức xã hội dân sự và các doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân. Thực tế, một trong những thành quả đáng ghi nhận trong hơn một thập kỷ qua là Việt Nam đã trở thành một nước đang phát triển có mức thu nhập trung bình thấp vào năm 2010. Điều này ghi nhận những nỗ lực của Việt Nam trong phát triển kinh tế, nâng cao đời sống cho người dân, nhưng song song với quá trình đó thì nguồn lực hỗ trợ có tính ưu đãi từ cộng đồng quốc tế (ODA) có xu hướng giảm dần để chuyển sang một trạng thái mới là hợp tác đối tác và nguồn vốn vay kém ưu đãi hơn. Việc này gây khá nhiều khó khăn trong việc huy động nguồn lực để thực hiện các mục tiêu thuộc lĩnh vực xã hội và giảm nghèo.  

Như vậy, sự thành công của các mục tiêu MDGs đòi hỏi phải nâng cao tính hiệu quả của bộ máy quản lý điều hành và của các định chế nhà nước khác, bảo đảm vai trò quan trọng của các cơ quan đầu mối, các bộ, ngành, địa phương có liên quan, phải tăng cường năng lực động viên, thúc đẩy và khuyến khích hành động của các tác nhân ở cả cấp trung ương và địa phương. Một hệ thống chính sách có hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng đúng nhu cầu của người dân, cộng với sự hỗ trợ tích cực của các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ và các đối tác phát triển khác cũng là yếu tố góp phần không nhỏ vào sự thành công của các mục tiêu MDGs.

IPU 132 do Quốc hội Việt Nam lần đầu tiên đăng cai tổ chức sẽ diễn ra tại Hà Nội từ ngày 28 tháng 3 đến ngày 1 tháng 4 năm 2015, với chủ đề chính là “Các mục tiêu phát triển bền vững: Biến lời nói thành hành động”.

(T.Hương)