Hoàn thiện hành lang pháp lý nâng cao hiệu quả đầu tư công

Việc quản lý đầu tư sử dụng vốn nhà nước hiện nay được quy định rải rác trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau và chưa có văn bản pháp định đầy đủ cho toàn bộ quá trình đầu tư công, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới trong quản lý đầu tư công  một cách toàn diện, có hệ thống.

Ảnh:THẢnh:TH

Trong thời gian qua, đầu tư công đã góp phần quan trọng vào việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; tạo môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội và công bằng xã hội, tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, do hệ thống pháp luật quản lý đầu tư công chưa hoàn chỉnh và đồng bộ, thiếu các chế tài và biện pháp quản lý, giám sát, nên đã phát sinh nhiều tồn tại, hạn chế, như: phê duyệt chủ trương và quyết định đầu tư tràn lan không tính đến khả năng cân đối vốn, bố trí vốn dàn trải; kế hoạch đầu tư bị cắt khúc ra từng năm; và đã gây nhiều thất thoát, lãng phí, hiệu quả đầu tư thấp. Tình trạng thi công vượt quá vốn kế hoạch được giao, gây nợ đọng xây dựng cơ bản quá mức, gây áp lực lớn đến cân đối NSNN các cấp, đẩy Ngân sách Trung ương vào thế bị động trong nhiều năm qua.

Việc quản lý đầu tư sử dụng vốn nhà nước hiện nay được quy định rải rác trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau. Cho đến nay chưa có văn bản pháp luật chế định đầy đủ toàn bộ quá trình đầu tư công từ chủ trương đầu tư, thẩm định nguồn vốn đối với các chương trình, dự án sử dụng vốn đầu tư công, lập, thẩm định, phê duyệt kế hoạch đầu tư, triển khai thực hiện kế hoạch, theo dõi, đánh giá, kiểm tra, thanh tra kế hoạch đầu tư công.

Trong các năm gần đây việc thực hiện Chỉ thị số 1792/CT-TTg ngày 15/10/2011 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý vốn đầu tư từ NSNN và trái phiếu Chính phủ đã khắc phục một bước các tồn tại, hạn chế nêu trên. Tuy nhiên, đây mới là các giải pháp cấp bách trước mắt, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới trong quản lý đầu tư công  một cách toàn diện, có hệ thống. Do đó, việc ban hành Luật Đầu tư công là hết sức cần thiết nhằm tăng cường quản lý sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của Nhà nước để hướng tới thực hiện mục tiêu đột phá xây dựng hạ tầng đồng bộ trong thời gian tới.

Theo đó, mục 1 của chương II về chủ trương đầu tư chương trình, dự án đầu tư công đã quy định thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư; điều kiện và trình tự, thủ tục quyết định chủ trương đầu tư đối với từng chương trình, dự án quan trọng quốc gia và các chương trình, dự án khác. Đây là những quy định mới chưa được chế định trong các quy phạm pháp luật hiện hành, đặc biệt là nội dung về thẩm quyền và trình tự nghiêm ngặt quyết định chủ trương đầu tư các chưng trình, dự án công.

Dự thảo Luật sẽ tăng cường và đổi mới công tác thẩm định về nguồn vốn và cân đối vốn. Hiện nay, nhiều Bộ, ngành, địa phương chưa coi trọng công tác thẩm định vốn và cân đối vốn, quyết định các chương trình, dự án quy mô lớn gấp nhiều lần khả năng cân đối vốn của cấp mình cũng như khả năng bổ sung vốn của cấp trên. Vì vậy việc quy định về thẩm định nguồn vốn và cân đối vốn sẽ tạo điều kiện nâng cao chất lượng và hiệu quả của chương trình, dự án đầu tư công.

Dự thảo Luật Đầu tư công được ban hành sẽ đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ và xuyên suốt trong toàn bộ quá trình quản lý chương trình, dự án đầu tư công.

Dự thảo Luật đã dành riêng một chương quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt và giao kế hoạch đầu tư công bao quát toàn bộ quy trình từ lập kế hoạch đến thẩm định, phê duyệt và giao kế hoạch đầu tư trung hạn và hàng năm theo nguyên tắc, điều kiện lựa chọn danh mục chương trình, dự án đầu tư theo từng nguồn vốn cụ thể. Việc lập, thẩm định và phê duyệt kế hoạch vẫn thực hiện theo phân cấp hiện hành, nguồn vốn do cấp nào quản lý sẽ chịu trách nhiệm lập và phê duyệt kế hoạch trên các nguyên tắc quy định trong Luật đầu tư công. Dự thảo Luật đã dành một chương quy định các nội dung về triển khai thực hiện kế hoạch, theo dõi, đánh giá, kiểm tra, thanh tra kế hoạch, chương trình, dự án đầu tư công của tất cả các cấp, các ngành. Dự thảo hoàn thiện quy chế phân cấp quản lý đầu tư công, phân định quyền hạn đi đôi với trách nhiệm của từng cấp. Trên cơ sở giữ các nguyên tắc về phân cấp quản lý đầu tư công, quyền hạn của các cấp, các ngành như hiện nay, dự án Luật đã chế định quyền hạn và trách nhiệm của các cấp trong toàn bộ quá trình đầu tư của các chương trình, dự án toàn bộ quá trình từ lập kế hoạch, phê duyệt đến triển khai theo dõi, đánh giá thực hiện.

Điều đáng nói là trong Dự thảo Luật Đầu tư công thực hiện nguyên tắc tất quả phải thông qua Hội đồng Nhân dân. Tức là trước khi trình lên Chính phủ phê duyệt dự án đầu tư, Ủy ban Nhân dân phải trình qua Hội đồng Nhân dân.

Tại Hội nghị Thảo luận xin ý kiến hoàn thiện dự thảo Luật đầu tư công, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh cho biết: Thực tế quản lý đầu tư công cho thấy lãng phí, thất thoát có nhiều nguyên nhân, nhưng lãng phí lớn nhất là do chủ trương đầu tư không đúng, không hiệu quả. Việc phê duyệt chủ trương đầu tư là quan trọng bậc nhất, những lãng phí lớn nhất là trong chủ trương đầu tư. Thực tế, trong quá trình thực hiện, nếu có thất thoát một vài phần trăm đã là nghiêm trọng.

Nhưng vừa qua, các địa phương vẫn còn làm các công trình “rất lớn”nhưng hoàn toàn do ý kiến chủ quan, thiêu căn cứ khoa học đánh giá về tính cần thiết và nguồn lực gây lãng phí rất lớn không cần thiết. Do đó, dự thảo Luật lần này trong Chương II sẽ về thẩm quyền, trình tự phê duyệt chủ trương đầu tư.

Về quyết định chủ trương đầu tư, ông Bùi Đức Long, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nam Định cho rằng: Ở địa phương không phải mọi thứ trong chương trình mà dự án nhỏ lẻ nhiều. Nếu hoàn toàn chủ trương các dự án phải qua HĐND quyết thì đôi khi khó khăn trong điều hành. Ví dụ thiên tai địch họa, vỡ đê… khẩn cấp, thì UBND phải chủ động. Hay như việc phân loại dự án, Nhóm A,B,C với một số tuyệt đối không hoàn toàn phù hợp với thực tế (hoặc trượt giá). Cần có sự phân loại có tiêu chí định tính trên cơ sở giao cho Chính phủ điều chỉnh mức phù hợp từng giai đoạn. Đồng quan điểm, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Văn Sửu cho rằng cần nâng mức các dự  án nhóm lên mức cao hơn, ví dụ nhóm A có thể lên 1500 tỷ đồng.

Bộ trưởng Bùi Quang Vinh tiếp thu các ý kiến đóng góp và khẳng định việc phân cấp các loại dự án (A, B, C) cũng cần phần quy định cụ thể hơn. Ví dụ các dự án Nhóm A, Ủy ban nhân dân (UBND) phải lập dự toán trình Hội đồng nhân dân (HĐND), nếu HĐND phê duyệt thì mới được trình lên cấp Trung ương, quyết định chủ trương đầu tư với chương trình dự án trong đó có các chương trình mục tiêu. Cần  thiết kế lại toàn Bộ mục quyền hạn HĐND, UBND theo hướng phân cấp các dự án đầu tư và theo nguyên tắc tất cả phải thông qua HĐND địa phương. Bộ trưởng Bùi Quang Vinh cho rằng: sẽ thiết kế lại các nội dung cho Điều 17 tăng cường tính “mạch lạc” và phân chia vai trò UBND và HĐND trong hoạt động đầu tư. 

(T.Hương)