Hoàn thiện quy chế thí điểm đầu tư theo hình thức đối tác công tư

Chiều ngày 12/3, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã phối hợp với  Ngân hàng ADB, Cơ quan phát triển Pháp, Bộ Phát triển Vương quốc Anh tổ chức Hội thảo hoàn thiện dự thảo sửa đổi Quyết định 71/2010/QĐ-TTg về Quy chế thí điểm đầu tư theo hình thức đối tác công - PPP.

Ảnh: TH.Ảnh: TH.

Quyết định 71 "cản" các dự án PPP tiềm năng

Quyết định 71/2010/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ cũng đã bước đầu mở hành lang pháp lý cho việc thí điểm một loại hình đầu tư mới - mô hình đối tác công - tư kết hợp (public - private partnerships - PPP). Tuy nhiên, thực tế sau 2 năm triển khai thí điểm đã phát sinh những bất cập, vướng mắc mới đòi hỏi phải có sự điều chỉnh thêm về hành lang pháp lý.

Đến nay mới có 2 dự án PPP được Lãnh đạo Chính phủ chấp thuận về chủ trương đầu tư, trong đó có dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc Dầu Giây - Phan Thiết với vốn đầu tư 23.223 tỷ đồng và 15 dự án đang triển khai nghiên cứu.

Về thực tế triển khai, ông Lê Văn Tăng, Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu cho biết: Hiện  chất lượng chuẩn bị dự án còn kém, thậm chí không đáp ứng được các yêu cầu của Quy chế Thí điểm PPP. Do đó, thời điểm 10/3 đã qua mà vẫn chưa có được một Danh mục Dự án thí điểm PPP để trình Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải, Trưởng ban Chỉ đạo về đầu tư theo hình thức PPP.

Một khó khăn nữa được ông Nguyễn Đăng Trương, Phó Cục trưởng Cục Đấu thầu Bộ Kế hoạch và Đầu tư chia sẻ và đề xuất cần có thêm các văn bản hướng dẫn cụ thể cho các Bộ, ngành, địa phương tiêu chí lựa chọn dự án, lĩnh vực đầu tư  không chỉ trong lĩnh vực xây dựng kết cấu hạ tầng, mà còn bao gồm tất cả các các lĩnh vực phù hợp để đầu tư PPP. Quan trọng cần phải có sự đồng thuận của các Bộ, ngành địa phương và ủng hộ của các cơ quan chức năng. 

Còn theo ông Staley Boots, chuyên gia của Công ty Luật Hogan Lovells: Một điểm yếu của quy định cũ là còn khiến các nhà đầu tư “lẫn lộn” trong về các báo cáo khả thi và tiền khả thi. Điều quan trọng nhất là đảm bảo đấu thầu công bằng, minh bạch hóa quá trình đấu thầu. Quy định mới đang soạn thảo theo hướng tránh tối đa trường hợp “thông thầu”, hoặc không tổ chức đấu thầu cạnh tranh.

Trong thu hút vốn đầu tư PPP thì sự minh bạch và bình đẳng giữa các bên tham gia đóng vai trò quan trọng hạn chế tối đa những rủi ro khi xung đột lợi ích, khi một cơ quan, tổ chức vừa có vai trò hỗ trợ, thúc đẩy phát triển dự án, vừa được giao nhiệm vụ giám sát và thực hiện các đánh giá sau khi dự án được thực hiện. Theo các chuyên gia, Việt Nam có khả năng huy động 70-80 tỷ USD thông qua hình thức đầu tư PPP trong vòng 10 năm tới, nếu tạo được hành lang pháp lý phù hợp hơn.

"Cởi trói" cho vốn Nhà nước

Hiện việc triển khai hình thức đầu tư PPP gặp vướng mắc trong việc lựa chọn lĩnh vực thí điểm và tiêu chí lựa chọn dự án; bố trí vốn cho công tác chuẩn bị dự án…Hơn nữa, theo quy định cũ, chỉ giới hạn phần tham gia của Nhà nước trong một dự án PPP không quá 30% tổng vốn đầu tư của dự án, mà không tính tới đặc thù của từng dự án đã khiến một số dự án PPP tiềm năng, nhưng yêu cầu phần tham gia của Nhà nước vượt quá 30%, nên đã không được chấp nhận. - Ông Tăng nói và cho biết. Trên thực tế, theo quy định tại Quyết định 71, trong trường hợp dự án PPP có đề xuất phần tham gia của Nhà nước vượt quá 30%, thì Thủ tướng Chính phủ sẽ là người xem xét, quyết định. Tuy nhiên, việc vô hình chung lại tạo tâm lý về cơ chế xin - cho, còn ngược lại, với mức trần 30%, trong bối cảnh kinh tế khó khăn hiện nay, sẽ cản trở khả năng huy động vốn ngoài thị trường.

Vướng mắc là vậy nên Dự thảo dự kiến sẽ được sửa đổi theo hướng không còn giới hạn phần tham gia của Nhà nước trong một dự án PPP nữa, thay vào đó, sẽ là một cơ chế mở hơn, cụ thể là không quy định cứng mức trần phần vốn của Nhà nước tham gia dự án, hoặc có thể, sẽ nâng mức trần lên một tỷ lệ phù hợp.

Bàn về các điểm ưu việt của Dự thảo Nghị định,  ông Staley Boots cho rằng quan trọng nhất là dự án phải đảm bảo hiệu quả, có khả năng hoàn vốn cao, đủ sức hấp dẫn chủ đầu tư từ đó thu hút đầu tư khu vực tư nhân.

Như vậy, Dự thảo Quyết định sửa đổi sẽ điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với Nghị định 108/2006/NĐ-CP quy định hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật Đầu tư. Có thể không quy định cứng mà được xác định tùy theo từng trường hợp. Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng sự tham vấn của  Bộ Tài chính có thể tham gia đánh giá về phần tham gia của Nhà nước trong dự án. Không có yêu cầu về vốn chủ sở hữu tối thiểu, các bước thực hiện dự án PPP được quy định linh hoạt. Các đề xuất dự án tự nguyện được quy định cụ thể hơn, đồng thời quy định rõ ràng hơn vai trò của từng cơ quan Nhà nước đối với dự án PPP.

Quyết định 71 sửa đổi sẽ theo hướng mở rộng mô hình PPP sang nhiều lĩnh vực hơn, phần tham gia của Nhà nước sẽ nhiều hơn và nhà đầu tư được hưởng thêm nhiều ưu đãi hơn. Trong đó, mô hình PPP được mở rộng  lên 13 lĩnh vực, thay vì 9 lĩnh vực như hiện nay. Có các lĩnh vực mới như nhà ở công, chợ, nghĩa trang, các công trình văn hóa, thể thao…

(T.Hương)