Hội đồng cấp vùng - sự kéo dài của chính quyền trung ương trong quản lý đầu tư

Việc xác định rõ vị trí và thứ bậc của kế hoạch vùng có thể giúp giảm bớt những mâu thuẫn nảy sinh giữa kế hoạch cấp vùng và kế hoạch cấp tỉnh, giúp các địa phương cắt giảm chi phí cung cấp dịch vụ nhờ tính hiệu quả kinh tế theo quy mô khi cung cấp các dịch vụ khác nhau.

Ảnh: TH.Ảnh: TH.

Tại Hội thảo công bố báo cáo cuối cùng Chương trình chia sẻ tri thức của Hàn Quốc với Việt Nam hôm nay, ngày 11/3, nhóm nghiên cứu của GS. Jeongho Kim, Trường Chính sách và Quản lý công, Viện phát triển Hàn Quốc cùng TS, Cao Ngọc Lân, Viện Chiến lược phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã chỉ ra rằng: Kinh nghiệm của Hàn Quốc đã giúp ích cho việc xác định và đưa ra các khuyến nghị quan trọng. Trong đó, xác định rõ vị trí và thứ bậc của kế hoạch vùng trong mối tương quan với các kế hoạch khác. Việc xác định rõ như vậy có thể giúp giảm bớt những mâu thuẫn nảy sinh giữa kế hoạch cấp vùng và kế hoạch cấp tỉnh về mục đích/ mục tiêu, công cụ chính sách, phân bổ nguồn lực và lựa chọn dự án hoặc chương trình ưu tiên. Để tránh được những vấn đề kiểu như thế một khuyến nghị mạnh mẽ được đưa ra là nên có một quy hoạch không gian ở cấp cao như Quy hoạch lãnh thổ quốc gia toàn diện của Hàn Quốc. Từ đó, giúp các địa phương cắt giảm chi phí cung cấp dịch vụ nhờ tính hiệu quả kinh tế theo quy mô khi cung cấp các dịch vụ khác nhau.

Chính sách vùng cần đóng vai trò như một công cụ, không chỉ đối với sự phát triển kinh tế quốc gia, mà cả đối với việc cải thiện cơ hội kinh tế, phúc lợi và chất lượng cuộc sống cho cư dân trong vùng nói chung. Điều này đòi hỏi phải có một cách tiếp cận từ dưới lên để xây dựng chính sách vùng trong dài hạn, nhưng trong giai đoạn hiện nay có thể cần có sự kết hợp của cả hai cách tiếp cận từ dưới lên và từ trên xuống. Như vậy, việc xây dựng kế hoạch vùng như là một kế hoạch hành động mang tính chiến lược, thay vì là một "tầm nhìn dài hạn". Các mục đích và mục tiêu phải được xác định một cách rõ ràng và nếu có thể, phải đo lường được; Các công cụ chính sách như các chương trình, dự án và cơ cấu tổ chức phải được nêu ra; và phải xác định được các nguồn lực có thể huy động được, cả về tài chính và thể chế, mà cần thiết để đạt được các mục tiêu và mục tiêu định trước.

Đặc biệt, cần xây dựng bộ máy cấp vùng chịu trách nhiệm bảo đảm tính liên tục của chương trình, dự án, kế hoạch, chính sách, tức là, các vấn đề liên quan đến xây dựng chính sách, thực hiện, giám sát, đánh giá và phản hồi. Bộ máy này cần phải được tổ chức với sự tham vấn các chính quyền địa phương, cùng hợp tác để hình thành "một vùng quy hoạch" và được phép tham gia vào dự toán ngân sách, huy động vốn và phân bổ nguồn lực. Các chuyên gia Việt Nam đồng ý với một tổ chức như vậy, song một số người lại lựa chọn loại hình tổ chức thuộc địa cũ - "hội đồng cấp vùng". Tuy nhiên, theo GS Võ Đại Lược - Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu Kinh tế trung ương, quy hoạch vùng hiện nay thực chất đang là phép cộng của các vùng, do đó, việc xây dựng chính quyền quản lý cấp vùng - sự kéo dài của chính quyền trung ương là thực sự cần thiết. Thay vì lựa chọn mô hình "hội đồng cấp vùng" thiếu thực quyền, GS Lược cho rằng cần có một "ủy ban cấp vùng" vì có thể được ủy quyền thay mặt cho cả vùng thực hiện việc bảo đảm tính liên tục trong phản hồi về chương trình, dự án, hoạch định chính sách.

Đồng tình với quan điểm trên, GS. Nguyễn Quang Thái, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Khoa học kỹ thuật Việt Nam cho biết: Thống nhất quốc gia rất quan trọng, nếu tỉnh nào cũng làm thì có đến mấy chục nước Việt Nam. Do đó, phải phân chia nhiệm vụ cho từng vùng lãnh thổ trong mỗi giai đoạn. Trong quy hoạch sẽ tận dụng được lợi thế vùng: Công nghệ xanh, công nghệ thông tin... tận dụng phát triển bền vững nhưng hài hòa, từ đó, tạo sức cạnh tranh quốc gia. Sức cạnh tranh đó phải gắn quốc gia với thế giới. Hàn Quốc đã chú ý vươn ra thế giới và liên kết với các nước phương Nam.

Với cơ chế phân cấp đến mức chia cắt, các tỉnh đều có chính sách riêng, cố làm sao để tỉnh mình phát triển mạnh mẽ, nhưng ít chú ý đến tương hợp vùng, do đó, không tận dụng được sự liên kết vùng trong tổng thể quốc gia thống nhất, không tận dụng được lợi thế so sánh. Hơn nữa, quy hoạch các vùng được lập nhưng ít ý nghĩa chỉ đạo cụ thể, chỉ coi như "cộng dồn" các tỉnh trong vùng, dẫn tới các chính sách phối hợp trên một số văn bản, nhưng hành động rất thiếu phối hợp. Đơn cử như chính sách phát triển công nghiệp, chính sách thu hút FDI.... Chính sách và quy hoạch vùng lại được lập tách biệt về thời gian, nên các chính sách và quy hoạch này thường thiếu ăn khớp với nhau, chính sách "đè" chính sách một cách thiếu hiệu quả. Hiện nay kế hoạch vùng của Việt Nam được xây dựng không đồng thời, do đó, trong chính sách tổng quát thì có sự cân đối, nhưng do lập khác thời gian nên các tỉnh, các vùng thiếu một quan điểm xem xét thống nhất. Chính vì thế, Việt Nam phải phối hợp quy hoạch toàn lãnh thổ trên cùng một thời gian và không gian phải thống nhất, đồng thời có điều chỉnh nhất định.

Rộng hơn phải cải cách thể chế, đảm bảo kế hoạch được định ra được thực hiện công khai minh bạch,  thống nhất...làm sức cạnh tranh của Việt Nam đủ thích ứng với tốc độ phát triển khoa học công nghệ trong bối cảnh hội nhập toàn diện.

KSP (Knowledge sharing Programme) - chương trình chia sẻ tri thức, là sáng kiến chia sẻ tri thức tiêu biểu của Hàn Quốc nhằm hỗ trợ cho phát triển của các nước đối tác thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm phát triển của Hàn quốc. Sáng kiến này được khơi dậy bởi ý tưởng "tri thức, không phải vốn, là chìa khóa dẫn đến tăng trưởng kinh tế bền vững và cải thiện cuộc sống của con người". Mục tiêu bao trùm là hỗ trợ tăng cường năng lực cạnh tranh quốc tế và các nỗ lực tái cơ cấu thể chế của các quốc gia đối tác phát triển thông qua chia sẻ kinh nghiệm của Hàn Quốc. 

(T.Hương)