“Hội nghị Diên Hồng” về ứng dụng CNTT trong cơ quan Nhà nước

Dự thảo chương trình ứng dụng CNTT trong cơ quan Nhà nước giai đoạn 2008 – 2010 đã được Bộ Thông tin và Truyền thông (TT-TT) xây dựng khá công phu với trọng tâm là hướng đến xây dựng chính phủ điện tử.

 “Hội nghị Diên Hồng” về ứng dụng CNTT trong cơ quan Nhà nước

Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn những âu lo, nghi ngại về tính khả thi và hiệu quả chương trình. Tại hội nghị tham vấn các chuyên gia đầu ngành do Bộ TT-TT tổ chức mới đây (được gọi một cách dân dã là “hội nghị Diên Hồng”), nhiều ý kiến cho rằng để triển khai được chương trình này thì còn rất nhiều vấn đề cần giải quyết.

Chính phủ điện tử sẽ là trọng tâm

Nội dung chính của hoạt động ứng dụng CNTT trong cơ quan Nhà nước giai đoạn 2008 – 2010 hướng đến xây dựng chính phủ điện tử được tập trung vào 3 nội dung chính:

- Thứ nhất là đổi mới cách thức làm việc của Chính phủ: chuyển đổi hình thức làm việc, quản lý bằng văn bản giấy tờ sang văn bản số, làm việc qua mạng điện tử; Chuyển đổi thủ tục rườm rà của từng cơ quan quản lý sang thủ tục theo hướng dịch vụ.

- Thứ hai là cải cách quy trình cung cấp dịch vụ hành chính công từ nhiều cửa sang một cửa và trực tuyến, từ hạn chế đối thoại sang đối thoại trực tuyến.

- Thứ ba là cải cách quản lý tài nguyên thông tin: từ mỗi cơ quan quản lý thông tin riêng lẻ sang quản lý thông tin tích hợp toàn chính phủ, từ tiêu chuẩn riêng sang tiêu chuẩn chung, liên kết.

Lộ trình xây dựng chính phủ điện tử sẽ trải qua các giai đoạn khác nhau với những chương trình ứng dụng khác nhau. Đầu tiên là Chương trình ứng dụng CNTT trong cơ quan quản lý nhà nước giai đoạn 2008 – 2010 với nhiệm vụ chính là nâng cao năng lực chỉ đạo, điều hành; cung cấp dịch vụ hành chính công; phát triển hạ tầng kỹ thuật và chuẩn CNTT; phát triển nguồn nhân lực CNTT. Mục tiêu đến 2010 là Chính phủ sẽ quản lý, điều hành qua mạng (email, website, giao ban trực tuyến), 50% thông tin lưu chuyển trên mạng; Cung cấp một số dịch vụ công trực tuyến (đối thoại trực tuyến, cung cấp mẫu biểu điện tử) phục vụ người dân, doanh nghiệp; 100% cơ quan nhà nước có cổng thông tin điện tử, 30% doanh nghiệp báo cáo qua mạng;

Xây dựng, phát triển hạ tầng kỹ thuật và chuẩn, hoàn chỉnh mạng truyền số liệu tốc độ cao, đa dịch vụ từ trung ương đến quận, huyện.

Để thực hiện được những mục tiêu trên, có 4 nhiệm vụ chính đã được xác định:

- Thứ nhất là xây dựng hệ thống thông tin quản lý điều hành, bao gồm xây dựng hệ thống thông tin số của các bộ ngành, tỉnh thành. Trong đó tập trung cải tiến, chuẩn hóa quy trình làm việc, thủ tục hành chính; Xây dựng và hoàn thiện các hệ thống thông tin số (thư điện tử, quản lý văn bản và điều hành, giao ban trực tuyến); Các bộ, ngành triển khai dự án đặc thù cấp ngành như hệ thống thông tin dân cư, địa lý, tài chính, thuế điện tử, hải quan điện tử.

- Thứ hai là cung cấp thông tin và dịch vụ hành chính công trên mạng điện tử, bao gồm hoạt động xây dựng, hoàn thiện Cổng thông tin điện tử của các bộ, tỉnh thành nhằm cung cấp đầy đủ biểu mẫu điện tử, hình thành kênh tiếp nhận ý kiến đóng gớp của người dân, doanh nghiệp; Cung cấp tối thiểu từ 3 – 10 dịch vụ hành chính công trực tuyến mức độ 3 (cho phép điền, gửi trực tuyến các mẫu đơn, hồ sơ, xử lý và giao dịch hồ sơ qua mạng).

- Thứ ba là xây dựng hạ tầng kỹ thuật và các chuẩn CNTT: với bộ ngành, tỉnh thành sẽ tập trung xây dựng, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật (mạng LAN, WAN, CDSL); Kết nối hạ tầng kỹ thuật với mạng truyền số liệu chuyên dụng; Xây dựng cơ sở dữ liệu và các phần mềm ứng dụng đồng bộ. Riêng đối với Văn phòng chính phủ sẽ xây dựng hệ thống điều hành trực tuyến, tốc độ cao phục vụ sự chỉ đạo điều hành của Thủ tướng chính phủ, Bộ Thông tin và Truyền thông sẽ tập trung xây dựng trung tâm kỹ thuật an toàn mạng quốc gia, xây dựng trung tâm lưu trữ dữ liệu, xây dựng chuẩn cho hạ tầng thông tin quốc gia.

- Nhiệm vụ thứ tư là phát triển nguồn nhân lực CNTT, bao gồm việc xây dựng và ban hành chế độ ưu đãi về điều kiện làm việc đối với đội ngũ hoạt động chuyên trách về CNTT; Đào tạo giám đốc CNTT, cán bộ chuyên trách CNTT; Xây dựng các tiêu chuẩn ngành nghề; Quy định bắt buộc cán bộ công chức ứng dụng CNTT.

Sau giai đoạn 2008 – 2010 sẽ tiếp tục triển khai kế hoạch chính phủ điện tử giai đoạn 2011 – 2015 với mục tiêu chính là cung cấp các dịch vụ hành chính công cơ bản trực tuyến (đăng ký, cấp phép, thanh toán qua mạng), và cơ bản tích hợp các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu (5 CSDL quốc gia), khai thác hiệu quả các CSDL này. Mục tiêu đến đến 2020 là tiến tới chính phủ tích hợp (I-Gov): tích hợp cung cấp các dịch vụ hành chính công và tích hợp hoàn toàn các hệ thống thông tin.

Riêng trong năm 2008 này, Chính phủ sẽ triển khai một chương trình ứng dụng CNTT trong các cơ quan nhà nước như một “cầu nối” để chuyển tiếp sang giai đoạn 2009 – 2010, gồm những mục tiêu cụ thể và có thể triển khai được ngay với 4 nội dung chính là: hoàn thiện hệ thống thư điện tử trong các cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương nhằm đẩy mạnh hoạt động trao đổi thông tin qua mạng; Thứ hai là nâng cấp và hoàn thiện các website của các bộ ngành, tỉnh thành theo hướng cung cấp thông tin và hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến; Thứ 3 là xây dựng ứng dụng quản lý hồ sơ, văn bản tại các cơ quan nhà nước; Thứ tư là thử nghiệm và triển khai các ứng dụng giao ban trực tuyến, hội nghị truyền hình.

Theo Bộ Thông tin và Truyền thông - cơ quan chủ trì triển khai hoạt động ứng dụng CNTT trong cơ quan nhà nước, nguyên tắc triển khai ứng dụng CNTT giai đoạn 2008 – 2010 bao gồm: thống nhất quản lý, chỉ đạo và hoàn thiện môi trường pháp lý; Đầu tư đủ, đồng bộ; Triển khai mô hình điểm thành công trước khi triển khai diện rộng và kết hợp chặt chẽ với chương trình cải cách hành chính.

Năm 2008, Chính phủ cũng sẽ thành lập ban điều hành chương trình ứng dụng CNTT trong hoạt động của cơ quan nhà nước và Bộ Thông tin và Truyền thông cam kết sẽ ban hành các quy định đặc thù đối với dự án CNTT, xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn CNTT.

Nguyên tắc tài chính đối với các dự án ứng dụng CNTT trong cơ quan nhà nước giai đoạn 2008 – 21010 là các bộ được cấp từ ngân sách trung ương, các tỉnh thành tự cân đối ngân sách, tỉnh nào chưa cân đối sẽ được ngân sách trung ương hỗ trợ. 

Ý kiến từ “Hội nghị Diên Hồng”

Ông Đỗ Xuân Thọ - Chủ tịch Hội Tin học Việt Nam: Những khó khăn trong triển khai ứng dụng CNTT tại nước ta hoàn toàn khác với các nước, bởi vì chúng ta đi lên từ một nền sản xuất nhỏ và điều đó ảnh hưởng sâu sắc đến tất cả các lĩnh vực từ tư duy đến việc làm.

Qua mấy chục năm làm ứng dụng CNTT, chúng tôi thấy đưa CNTT vào nước ta vô cùng khó khăn, nếu không có sự kiên trì sẽ nhanh chóng nản trí bởi ứng dụng CNTT không phải đơn thuần chỉ là vấn đề kỹ thuật mà đó là cả một cuộc cách mạng về lề lối làm việc, về phương thức quản lý. Chính vì vậy mà rất cần sự quyết tâm mạnh mẽ từ người lãnh đạo cao nhất trong mỗi tổ chức. Thời gian qua, sự chuyển đổi về nhận thức của các cấp lãnh đạo tuy đã có những chưa đủ tầm, chưa đủ quyết tâm cao.

Chương trình ứng dụng CNTT trong cơ quan nhà nước giai đoạn 2008 - 2010 còn nặng về yếu tố kỹ thuật mà chưa sâu sát thực tế. Nội dung ứng dụng CNTT còn dàn đều, thiếu trọng tâm, trọng điểm và nhiều mục tiêu đưa ra khó thực hiện. Chẳng hạn như mục tiêu đến 2010, 100% cán bộ công chức đều có email và sử dụng trong công việc, trong khi chúng ta không thể trang bị cho 100% công chức có máy tính. Vả lại cũng chưa rõ thông tin gì sẽ được trao đổi qua email đây? Ứng dụng CNTT cần đi vào trọng tâm, cái gì dễ làm và xã hội đang cần thì nên ưu tiên làm trước. Vấn đề xây dựng cơ sở dữ liệu thông tin cần được làm ngay vì vừa dễ vừa có sẵn.

Chúng ta nói xây dựng chính phủ điện tử thì cũng phải hiểu được hiện Thủ tướng đang cần gì ở hệ thống máy tính? Mặt khác, lãnh đạo các cấp cần phải trực tiếp đặt đầu bài cho người làm CNTT, như vậy CNTT mới có thể “gãi đúng chỗ ngứa”.

Khi chúng ta đặt mục tiêu điều hành qua mạng, chúng ta phải nắm được hiện tình trạng sử dụng CNTT của đội ngũ lãnh đạo như thế nào để có hướng đào tạo sử dụng. Mặt khác, để điều hành qua mạng thì vấn đề an ninh, an toàn phải được đảm bảo. Tuy nhiên có một thực tế là chi phí đảm bảo an ninh trên mạng vô cùng đắt đỏ: như dịch vụ chữ kỹ số và chứng thực điện tử hiện lên tới 300 – 400 USD / người sử dụng. Liệu chúng ta có đủ ngân sách cho việc này không?

Do vậy điều chúng ta cần là phải có những bước đi phù hợp, có trọng tâm, trọng điểm và phải thực tế. 

Giáo sư Đặng Hữu -  nguyên Trưởng ban chỉ đạo CNTT cơ quan Đảng:

 “Hội nghị Diên Hồng” về ứng dụng CNTT trong cơ quan Nhà nước ảnh 1
Giáo sư Đặng Hữu -  nguyên Trưởng ban chỉ đạo CNTT cơ quan Đảng
Để xây dựng chính phủ điện tử nói riêng và ứng dụng CNTT nói chung thì cần sự tham gia chỉ đạo trực tiếp của các nhà lãnh đạo cao nhất trong mỗi tổ chức.  Nếu người lãnh đạo cao nhất không “vào cuộc” thì rất khó có thể đẩy mạnh ứng dụng CNTT. Người làm CNTT chỉ là làm công nghệ, còn ứng dụng như thế nào phải là người lãnh đạo, bộ phận nghiệp vụ quyết định. Khi người lãnh đạo vào cuộc thì CNTT mới biết phải làm gì, lãnh đạo chỉ đạo thì các bộ phận khác mới ứng dụng CNTT.

Ngay từ những năm 2000 – 2001, Chỉ thị 58 của Trung ương đảng đã nêu rõ: cần có chính sách cho người làm CNTT, cần có chức danh CIO…, nhưng bao năm qua chính phủ không vào cuộc, nên đến nay các vấn đề trên vẫn dậm chân tại chỗ.

Nói đến việc cần triển khai đồng bộ, có thí điểm có nghĩa là cần làm thống nhất từ tổ chức triển khai đến xây dựng quy định, ban hành chính sách… bởi nếu nơi làm, nơi không thì làm sao có chính phủ điện tử được. Nhưng nguồn tài chính cũng phải tính đủ, cấp đủ, có đến đâu làm tới đó là không ổn. Chúng ta xác định CNTT là động lực để đổi mới nhưng CNTT có thể đổi mới như thế nào trong các cơ quan quản lý thì cũng phải làm rõ. Bên cạnh đó, ứng dụng CNTT là phải có tính kế thừa, vừa dựa trên nền tảng cũ vừa phải tính đến khả năng tiếp nhận những công nghệ mới. Thời gian qua, các dự án CNTT rất ít tính kế thừa, ví dụ như các cơ sở dữ liệu tại nhiều nơi cứ làm đi làm lại từ đầu, vừa tốn công vừa tốn của và thời gian.

Về vấn đề tổ chức để triển khai chính phủ điện tử thì một mình Bộ Thông tin Truyền thông không thể triển khai được mà cần phải có hẳn một ban chỉ đạo tầm quốc gia, trong đó Thủ tướng là người đứng đầu thì khả năng thành công mới được đảm bảo. 

Giáo sư, tiến sỹ Bạch Hưng Khang:

 “Hội nghị Diên Hồng” về ứng dụng CNTT trong cơ quan Nhà nước ảnh 2

Giáo sư, tiến sỹ Bạch Hưng Khang

Thông tin là quyền lực, là quyền lợi nên ai cũng muốn… giữ riêng cho mình, vì vậy yêu cầu chia sẻ thông tin, minh bạch hóa thông tin không phải là việc dễ. Chương trình ứng dụng CNTT này mới chỉ phản ánh nguyện vọng từ trên xuống, còn thực tế ở các bộ ngành, tỉnh thành ứng dụng CNTT đến đâu và mong muốn thế nào thì chưa được làm rõ. Chúng ta cần phải xuất phát từ thực tế, khi triển khai không nên chọn điểm để đầu tư ít hay nhiều tiền, mà cần tập trung chỉ đạo điểm, cần đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến để người dân sớm được hưởng thụ.

 




 

Tiến sỹ Mai Liêm Trực - nguyên Thứ trưởng Bộ Bưu chính Viễn thông (nay là Bộ TT&TT):

 “Hội nghị Diên Hồng” về ứng dụng CNTT trong cơ quan Nhà nước ảnh 3

Tiến sỹ Mai Liêm Trực - nguyên Thứ trưởng Bộ Bưu chính Viễn thông (nay là Bộ TT&TT)

Theo tôi, Chương trình ứng dụng CNTT trong cơ quan nhà nước, hướng đến chính phủ điện tử giai đoạn 2008 - 2010 được xây dựng còn hơi e dè, trong khi đề cập đến các ứng dụng CNTT trong cơ quan nhà nước thì hình như lại có sự nhầm lẫn. Ở đây chúng ta cần phân biệt rõ: mạng nào, ứng dụng nào phục vụ cho cơ quan quản lý, mạng nào, ứng dụng nào phục vụ xã hội. Chúng ta cũng phải phân biệt rõ ứng dụng CNTT trong cơ quan làm chính sách (thường không cấp thiết) khác với ứng dụng CNTT trong cơ quan tác nghiệp (những cơ quan này không thể không ứng dụng CNTT như tài chính, ngân hàng…). Nếu chúng ta “đánh đồng” và nhầm lẫn giữa các mạng hay các cơ quan này với nhau trong ứng dụng CNTT thì sẽ không ổn.

Chúng ta cũng phải xác định xây dựng chính phủ điện tử và cung cấp dịch vụ công trực tuyến phải nằm ở cấp dưới (cấp địa phương), vì đó mới là nơi tác nghiệp chính của các dịch vụ công. Còn với cấp trung ương như các bộ ngành chỉ là quản lý chung, chứ không phải là bộ máy tác nghiệp trực tiếp. Tôi cũng rất lo lắng về vấn đề ai sẽ đứng đầu để triển khai chính phủ điện tử trong thực tế. Bộ máy chỉ đạo này cần tinh gọn. Ở nhiều nước chỉ có 3 người đứng đầu của 3 bộ là Bộ Thông tin Truyền thông, Bộ Nội vụ và Bộ Tài chính, còn ở Việt Nam có thể thêm Bộ Kế hoạch và Đầu tư hay Văn phòng Chính phủ. Trong chỉ đạo, điều hành, các cấp lãnh đạo cần “bớt alo, bớt họp, mà tăng email”. Trong triển khai phải toàn diện, nếu ưu tiên tiền nong vào một vài chỗ là không ổn. 

Giáo sư Chu Hảo -  nguyên thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ:

 “Hội nghị Diên Hồng” về ứng dụng CNTT trong cơ quan Nhà nước ảnh 4

Giáo sư Chu Hảo -  nguyên thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ

Nếu không làm đồng bộ thì sẽ không xây dựng được mô hình chính phủ điện tử, nhưng nếu làm đồng bộ thì cần kết hợp tất cả các bộ ngành, tỉnh thành tham gia và phải có người đứng đầu chính phủ đứng ra chỉ đạo thì mới khả thi. Tôi nghĩ vấn đề kết hợp này áp dụng ở nước ta sẽ vô cùng khó khăn.

Trong quá trình triển khai ứng dụng CNTT và cung cấp dịch vụ công trực tuyến, thì cơ quan nhà nước chỉ nên làm những gì mà xã hội, tư nhân không làm được. Chúng ta cần hướng đến sử dụng các dịch vụ CNTT do bên ngoài cung cấp thay vì tự mình làm tất cả.

 





 

Giáo sư, tiến sỹ Nguyễn Chí Công - nguyên Tổ trưởng tổ chuyên môn Ban Điều hành đề án 112 (Tin học hóa quản lý hành chính nhà nước):

 “Hội nghị Diên Hồng” về ứng dụng CNTT trong cơ quan Nhà nước ảnh 5

Giáo sư, tiến sỹ Nguyễn Chí Công - nguyên Tổ trưởng tổ chuyên môn Ban Điều hành đề án 112 (Tin học hóa quản lý hành chính nhà nước)

Chúng ta cần từ bỏ tư duy duy ý chí, mà cần xác định rõ là chúng ta có bao nhiêu tiền, bao nhiêu thời gian, bao nhiêu con người và với nguồn lực như thế chúng ta có thể làm được những gì? Muốn triển khai thành công chính phủ điện tử thì cần phát động toàn xã hội cùng tham gia. Tất cả các dự án cần được công bố công khai cụ thể trước xã hội. Chúng ta cũng cần dự báo chính xác nhu cầu đối với chính phủ điện tử trong ngắn hạn và dài hạn.

Trong cơ quan nhà nước thì ứng dụng CNTT do ngân sách đảm bảo, nhưng trong lĩnh vực “từ Nhà nước đến doanh nghiệp” thì cần kêu gọi sự tham gia đóng góp cả từ phía các doanh nghiệp, bởi chính phủ điện tử với những dịch vụ công trực tuyến cũng mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp. Đối với việc huy động nguồn vốn này rõ ràng là nhanh chóng và dễ dàng hơn nhiều so với nguồn từ ngân sách.

Ý kiến của tôi là khi triển khai, tránh cào bằng, dàn đều, mà cần đầu tư có trọng điểm. 

(Hà Tuấn)