HSBC: Bức tranh nền kinh tế Việt Nam ổn định "mong manh"

Nền kinh tế đang dần đi vào ổn định. Tuy nhiên, nếu không có những tiến bộ đáng kể để giải quyết những vướng mắc đối với cơ cấu nền kinh tế, Việt Nam có nhiều nguy cơ chỉ có thể dịch chuyển ngang trong nhiều năm.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.
Đó là nhận định của Ngân hàng HSBC về Tình hình kinh tế vĩ mô Việt Nam - Triển vọng thị trường Việt Nam vừa công bố hôm nay, ngày 3/12.

Một điểm sáng trong chỉ số PMI là chỉ số việc làm tăng cao hơn từ mức 51,5 điểm trong tháng 10 lên đến 51,8 điểm trong tháng 11. Dòng vốn FDI tăng cao đã thúc đẩy nhu cầu đối với các lao động mạnh hơn và hỗ trợ cho lĩnh vực xuất khẩu. Xuất khẩu tháng 11 đã tăng lên 18,9% so với cùng kỳ năm ngoái, nhập khẩu tăng 23,1% so với cùng kỳ năm ngoái do nhu cầu thiết bị nguyên vật liệu tăng. Thâm hụt thương mại từ đầu năm đến nay đã giảm từ mức 187 triệu USD xuống còn 95 triệu USD trong tháng 11. HSBC kỳ vọng năm 2013 sẽ khép lại với mức thặng dư thương mại nhỏ. Với dòng tiền được chuyển từ nước ngoài về Việt Nam đang tăng, tài khoản vãng lai cũng sẽ trong tình trạng thặng dư hỗ trợ cho sự ổn định của tiền đồng.

Trong bức tranh tươi sáng hơn về sự ổn định vĩ mô, HSBC đánh giá: Đa phần những tiến triển là nhờ vào nhu cầu đối với các mặt hàng không thiết yếu giảm và dòng vốn đầu tư nước ngoài tăng cao. Tiêu dùng và đầu tư giảm chậm lại thực sự là điều cần thiết để hạ nhiệt nền kinh kế quá nóng nhưng đổi lại Việt Nam phải trả giá bằng việc mất sản lượng, đặc biệt là sự tồn tại của các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các doanh nghiệp tư nhân Việt Nam sở hữu đa phần lực lượng lao động của đất nước với 86%, trong khi khu vực Nhà nước chiếm 1/3 nền kinh tế lại chỉ sử dụng khoảng 10% lực lượng lao động hiếm hoi. Nếu như các doanh nghiệp tư nhân trong nước được đánh giá là bộ phận hoạt động hiệu quả nhất Việt Nam và có nhu cầu trọng yếu về lực lượng nhân viên, sức khoẻ của lĩnh vực này rất quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam trong tương lai. Điều này có nghĩa là lực lượng lao động cần phải hiệu quả hơn khi những nguồn lực được phân bổ cho những bộ phận đầu tư hiệu quả nhất.

Theo đánh giá của HSBC, thị trường lao động Việt Nam vẫn còn sức cạnh tranh và hấp dẫn đối với các doanh nghiệp nước ngoài đang tìm kiếm cơ hội mở rộng đầu tư tại đây khi mà lĩnh vực đầu tư đã cho thấy tốc độ tăng trưởng nhanh nhất về việc làm, tuy nhiên, khối doanh nghiệp FDI hiện cũng chỉ sử dụng 3,3% lực lượng lao động. Các doanh nghiệp nước ngoài có thể là chất xúc tác giúp Việt Nam thay đổi tích cực theo hướng đem lại cơ hội cho các doanh nghiệp Việt được học hỏi kỹ thuật và cung cấp các linh kiện cho các công ty đa quốc gia nước ngoài, đồng thời, gia tăng nhu cầu cho các lao động kỹ thuật cao, thêm lực đẩy cho hệ thống giáo dục để cung cấp lao động có trình độ tay nghề cao hơn. Hiện tại, một trong những vấn đề lớn nhất mà các doanh nghiệp nước ngoài ở Việt Nam phải đối mặt là những vướng mắc về việc cung cấp lao động trình độ cao. Việt Nam có thể gia tăng hiệu quả lao động bằng cách cải thiện chất lượng lao động. Điều này đòi hỏi một hệ thống giáo dục cao cấp hơn để đáp ứng với những nhu cầu đang thay đổi của nền kinh tế.

Thực tế, trong khi Việt Nam đang dành một ngân sách khá lớn cho giáo dục với mức 6,6% GDP cho giáo dục công, thì chất lượng giáo dục chỉ đứng ở hàng thấp nhất trong khu vực. Mặc dù Việt Nam vẫn còn thu hút một lượng vốn FDI cao vì lực lượng lao động siêng năng cần cù và mức lương nhân công tương đối rẻ song lợi thế này chỉ mang tính tạm thời khi dân số Việt Nam đến tuổi trưởng thành trong 3 thập niên tới.

Bên cạnh những điểm sáng, chỉ số Nhà Quản trị Mua hàng ngành Sản xuất PMI tháng 11 cho thấy nền kinh tế vẫn đang hoạt động dưới mức tiềm năng. Trong khi tăng trưởng hoạt động sản xuất chỉ ở mức khá chậm 50,3 điểm do cầu từ thị trường nước ngoài yếu và nhu cầu tiêu dùng trong nước giảm sút; dòng vốn FDI mạnh mẽ đã bù đắp một phần sự sụt giảm hoạt động đầu tư; lạm phát tháng 11 có xu hướng giảm xuống 5,8% so với cùng kỳ năm ngoái nhờ vào chi phí vận chuyển thấp hơn trong khi giá cả lương thực thực phẩm vẫn tăng. Thâm hụt thương mại từ đầu năm đến nay đã giảm còn 95 triệu USD - những dấu hiệu tích cực của sự ổn định vĩ mô nhưng điều này sẽ không làm tăng đáng kể năng suất lao động trong nước.

"Chỉ số PMI tháng 11 vẽ nên một bức tranh về sự ổn định mong manh. Hoạt động kinh tế được mở rộng so với tháng trước ở mức 50,3 điểm, hoạt động sản xuất tăng nhanh hơn để đáp ứng nhu cầu cao của tháng trước. Mức giảm giá đầu vào từ 55,1 điểm xuống còn 54,5 điểm đã giúp nới lỏng việc thắt chặt lợi nhuận. Trong khi đó, số lượng đơn đặt hàng mới giảm do nhu cầu xuất khẩu mới giảm cho thấy nhiều khó khăn ảnh hưởng đến tăng trưởng. Chúng tôi hy vọng sản lượng tiếp tục tăng nhẹ trong những tháng sau đó nhờ vào sự hỗ trợ khi nền kinh tế thế giới được phục hồi mặc dù tốc độ tăng sẽ vẫn khiêm tốn" - Báo cáo của HSBC chỉ rõ.

Báo cáo cũng chỉ ra: Việc Quốc hội nhấn mạnh sẽ không ưu tiên tối đa cho doanh nghiệp FDI và hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân trong nước sẽ khiến tiến trình cải tổ chậm lại. Trong khi đó, Dự án hợp tác công - tư (PPP) đầu tiên nhằm xây dựng đường cao tốc 100 km đã được công bố mà không thông qua một quá trình đầu thầu cạnh tranh. Nguy cơ tình hình kinh tế đình trệ khá cao nếu không thể đạt được những tiến bộ hơn nữa nhằm giúp đầu tư công hiệu quả hơn.

Trong khi Chính phủ từ bỏ việc ưu tiên tăng trưởng nhanh so với đảm bảo môi trường kinh tế vĩ mô ổn định hơn, về cơ bản thì Việt Nam vẫn chưa thay đổi những ưu tiên của mình là xem khu vực Nhà nước là lực lượng điều tiết nền kinh tế. Điều này sẽ không đáng lo ngại nếu như những cải cách được thực hiện quyết liệt hơn nhằm gia tăng hiệu quả của khu vực DNNN, tuy vậy, có rất ít những dấu hiệu cho thấy có những cải tổ ý nghĩa được tiến hành. Thực tế, các DNNN chiếm ưu thế trong ngành công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam nhưng lại thiếu sự liên kết với các doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp vừa và nhỏ tư nhân khác. Sự tồn tại của các doanh nghiệp điện tử nước ngoài như Samsung và Canon là cơ hội cho các doanh nghiệp điện tử Việt Nam để hội nhập vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy vậy, những nghiên cứu gần đây nhất của JETRO cho thấy các doanh nghiệp Nhật Bản đã gặp khó khăn lớn nhất trong việc thu mua các nguyên liệu từ Việt Nam so với các nước trong khu vực châu Á (chỉ đánh giá Việt Nam cao hơn Lào và Bangladesh).

"Tiêu dùng và đầu tư giảm chậm lại thực sự là điều cần thiết để hạ nhiệt nền kinh kế quá nóng nhưng đổi lại Việt Nam phải trả giá bằng việc giảm tăng trưởng. Trong suốt thời kỳ tăng trưởng chậm chạp này, Chính phủ nên xem xét lại các vấn đề cơ bản như chất lượng lao động, hiệu quả của các doanh nghiệp và những vướng mắc về mặt cơ sở hạ tầng, đặc biệt là tại khu vực đô thị. Củng cố sự thống trị của lĩnh vực hoạt động yếu nhất của nền kinh tế không phải là bước đi tiến bộ; nuôi dưỡng sự phát triển của những ngôi sao sáng nhất mới nên là tham vọng của Chính phủ Việt Nam" - HSBC khuyến cáo...

(T.Hương)