Khai phá hết tiềm năng để phát triển thương mại miền núi

Ngày 22/8/2014, tại Quảng Ngãi, Dự án Hỗ trợ chính sách thương mại và đầu tư của châu Âu (EU-MUTRAP) hỗ trợ Vụ Thương mại Biên giới và Miền núi, Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo “Xây dựng Chương trình phát triển thương mại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo giai đoạn 2015 - 2020”.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Nhiều tiềm năng chưa được khai thác

Miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo là những vùng còn gặp nhiều khó khăn về mọi mặt. Đây là những khu vực có địa hình trắc trở, bị phân tán, chia cắt không chỉ giữa các khu vực với nhau mà còn với các trung tâm chính trị, kinh tế, thương mại của cả nước. Những vùng này có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, lại thường phải đương đầu với các hiện tượng thiên nhiên cực đoan, như bão, lũ, gió lốc, lở đất, nước biển xâm thực và nhiều thiên tai khác, không có những điều kiện tự nhiên thuận lợi cho hoạt động sản xuất và nuôi trồng.

Cơ sở hạ tầng miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo vừa thiếu, vừa yếu kém. Do địa hình bị chia cắt, đồi núi hiểm trở, nguồn đầu tư có hạn nên không thuận tiện về giao thông vận tải trong vùng cũng như khó khăn trong kết nối với các trung tâm chính trị, kinh tế, thương mại trong cả nước; hệ thống thông tin liên lạc, điện, nước cũng còn thiếu và yếu kém. Những vùng này chủ yếu là vùng đồng bào các dân tộc (ít người), mật độ dân số thưa, phân bố không đều. Đời sống của đồng bào các dân tộc còn nhiều khó khăn, thấp hơn nhiều so với các vùng khác, thu nhập bình quân đầu người rất thấp và chênh lệch, tỷ lệ hộ nghèo cao nhất trên cả nước.

Quy mô và trình độ sản xuất miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo còn thấp, lạc hậu, có sự hạn chế về thị trường tại chỗ và về lao động, nhất là lao động lành nghề. Giá trị sản xuất công nghiệp, nông nghiệp... thấp nhất so với cả nước. Một số đồng bào dân tộc có kinh nghiệm trong lao động sản xuất và chinh phục tự nhiên, nhưng ở tình trạng lạc hậu, bên cạnh đó nạn du canh du cư vẫn còn ở một số nơi.

Tuy nhiên, miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo là vùng có vị trí chiến lược về an ninh, quốc phòng qua suốt chiều dài lịch sử của dân tộc Việt Nam, đồng thời luôn có vị trí chiến lược và ý nghĩa vô cùng quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo chứa đựng tiềm năng dồi dào, to lớn về đất đai, tài nguyên, khoáng sản; có nhiều tiềm năng về nguồn tài nguyên lâm nghiệp, ngư nghiệp phong phú. Khu vực này có nhiều điều kiện thuận lợi về phát triển các ngành sản xuất nông, lâm sản, nuôi trồng, đánh bắt và chế biến thủy, hải sản.

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã có những chủ trương và chính sách quan trọng cùng nguồn lực đầu tư đáng kể cho miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo. Diện mạo của vùng trong những năm gần đây có nhiều chuyển biến, kinh tế tăng trưởng, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào các dân tộc được nâng lên; sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, nuôi trồng, đánh bắt thủy hải sản đều phát triển so với trước đây.

Mặc dù vậy, lĩnh vực thương mại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo có những bước chuyển biến chậm, hoạt động mua bán, tiêu thụ sản phẩm còn nhỏ lẻ, tự phát, kết cấu hạ tầng thương mại còn yếu và thiếu. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, thị trường miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo ngày càng tụt hậu xa hơn so với các thị trường khác, thiếu liên kết với thị trường trong nước và thị trường quốc tế. Thương nhân hoạt động thương mại tại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo còn ít về số lượng, chưa đa dạng về thành phần, năng lực còn yếu, trình độ kinh doanh còn thấp. Hàng hóa do đồng bào các dân tộc miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo sản xuất ra có tính cạnh tranh không cao.

Thúc đẩy phát triển thị trường miền núi

Để phát triển miền núi, đòi hỏi phải xây dựng Chương trình phát triển thương mại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo phù hợp với đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước và các căn cứ pháp lý hiện hành. Chương trình sẽ góp phần định hướng cho các cơ quan quản lý nhà nước và thương nhân hoạt động thương mại tại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo trong giai đoạn tới. Tác động dự kiến của Chương trình sẽ góp phần đẩy mạnh sản xuất, mở rộng thị trường tiêu thụ cho hàng hóa của đồng bào các dân tộc miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo; đồng thời góp phần tăng cường thu hút đầu tư trong nước và nước ngoài vào miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo...

Như vậy, với mục tiêu phát huy tối đa tiềm năng và nội lực của khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo nhằm thúc đẩy phát triển thị trường và liên kết thị trường miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo với thị trường trong nước và thị trường quốc tế, Chương trình sẽ tập trung vào đối tượng thụ hưởng trước hết và chủ yếu là đồng bào các dân tộc miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo. Khuyến khích phát triển thương nhân, đẩy mạnh tiêu thụ nhằm phát triển sản xuất hàng hóa cho đồng bào các dân tộc miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo.

Theo đó, cần xây dựng và triển khai thực hiện các mô hình tiêu thụ các mặt hàng là đặc trưng, đặc sản, sản vật của miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo trên thị trường nội địa. Cũng như xây dựng và triển khai thực hiện các mô hình xuất khẩu các mặt hàng là đặc trưng, đặc sản, sản vật của miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo ra thị trường quốc tế. Ngoài ra, cần hỗ trợ đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý và tên gọi xuất xứ đối với hàng hóa đặc trưng, đặc sản, sản vật của miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo. Từ đó, xây dựng và phát triển các mô hình phân phối đặc thù tại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo, bao gồm chợ đặc thù, trung tâm bán buôn, bán lẻ đặc thù...mở rộng phân phối hàng Việt Nam phục vụ cho sản xuất và tiêu dùng tại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo.

Để làm được điều này cần hoàn thiện cơ chế, chính sách, quy hoạch và chiến lược về thương mại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo.

(T.Hương)