Kinh tế năm 2014: Vẫn chưa thoát khỏi giai đoạn trì trệ

Dự báo tình hình kinh tế thế giới tuy có những khởi sắc trong năm 2014, tăng trưởng toàn cầu về cơ bản đang trên đà phục hồi, dù còn tiềm ẩn nhiều yếu tố rủi ro và chưa vững chắc. Kinh tế Việt Nam năm 2014 vẫn chưa thể ra khỏi giai đoạn trì trệ. Những khó khăn đặt ra trong năm 2013 vẫn sẽ tiếp tục kéo dài trong năm 2014.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Đây là nhận định của các chuyên gia tại Hội thảo “Kinh tế 2014 - CEO và Bài học đắt giá trong tiến trình phát triển doanh nghiệp”, diễn ra ngày 6/12, tại Hà Nội.

Kinh tế tăng trưởng nhưng chậm

Năm 2013, tình hình tuy đã có những dấu hiệu cải thiện (kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát về cơ bản được kiềm chế…), nhưng nền kinh tế nước ta vẫn đang phải đối diện với những thách thức ngắn hạn như: nợ xấu của hệ thống ngân hàng, số doanh nghiệp ngừng hoạt động và phá sản, hàng tồn kho, sự trì trệ của thị trường… làm cho tình hình thêm phức tạp. Đặc biệt, tình hình nợ xấu vẫn chưa được cải thiện, nên dòng tín dụng vẫn bị tắc nghẽn, nền kinh tế không hấp thụ được vốn. Tình trạng thừa tiền, thiếu vốn còn kéo dài. Khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp vẫn còn khó khăn, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Khả năng kéo giảm lãi suất cho vay không nhiều; khó đáp ứng sự mong đợi của doanh nghiệp, do hoạt động kém hiệu quả của doanh nghiệp lẫn hệ thống ngân hàng thương mại. Nếu lạm phát kỳ vọng cả năm là trên 6%, thì việc kéo giảm lãi suất tiết kiệm tiền gửi có kỳ hạn không còn nhiều dư địa và lãi suất cho vay vẫn còn khá cao, đặc biệt là lãi suất vay trung - dài hạn. Điều này sẽ không kích thích được các doanh nghiệp đang có thị trường mở rộng đầu tư và vẫn là nguy cơ làm tăng nợ xấu đối với những doanh nghiệp đang nỗ lực phục hồi sản xuất.

Hơn nữa, những nỗ lực để làm “ấm” thị trường bất động sản chưa thể mang lại kết quả, nên thanh khoản của thị trường này khó được cải thiện. Gói hỗ trợ lãi suất 30.000 tỷ đồng để hỗ trợ thị trường bất động sản cho đến nay chưa mang lại kết quả đáng kể. Một khi thanh khoản của thị trường bất động sản chưa cải thiện, thì việc xử lý nợ xấu của ngân hàng thương mại cũng sẽ khó khăn.

Tình trạng trên đã tác động bất lợi đối với những nền kinh tế có độ mở lớn như nền kinh tế Việt Nam. Kinh tế nước ta vẫn chưa thể ra khỏi giai đoạn trì trệ, tuy kinh tế vẫn tiếp tục tăng trưởng, song tốc độ chậm, sản xuất, kinh doanh vẫn còn khó khăn. Điều này thể hiện khá rõ qua số lượng doanh nghiệp giải thể và ngừng hoạt động vẫn tiếp tục tăng lên.

Theo Cục Quản lý đăng ký kinh doanh (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), tính chung 11 tháng năm 2013, cả nước có 54.932 doanh nghiệp giải thể và ngừng hoạt động. Trong đó, số doanh nghiệp hoàn thành thủ tục giải thể là 8.857 doanh nghiệp, số doanh nghiệp gặp khó khăn và rơi vào trạng thái tạm ngừng hoạt động là 46.075 doanh nghiệp) tăng 8,4 % so với cùng kỳ năm trước. Điểm tích cực là số doanh nghiệp gặp khó khăn rơi vào trạng thái ngừng hoạt động nay quay trở lại hoạt động trong tháng 11/2013, cả nước có 960 doanh nghiệp ngừng hoạt động đã quay trở lại hoạt động, tăng 113,3% so với tháng 10 năm 2013 (450 doanh nghiệp). Tính chung 11 tháng năm 2013, con số này là 12.709 doanh nghiệp.

Khó khăn của 2013 vẫn kéo sang năm sau

Dẫn lại dự báo của Ngân hàng Thế giới, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho biết: Tình hình kinh tế thế giới tuy có những khởi sắc trong năm 2014, tăng trưởng toàn cầu về cơ bản đang trên đà phục hồi, dù còn tiềm ẩn nhiều yếu tố rủi ro và chưa vững chắc. Kinh tế Việt Nam năm 2014 vẫn chưa thể ra khỏi giai đoạn trì trệ. Những khó khăn đặt ra trong năm 2013 vẫn sẽ tiếp tục kéo dài trong năm 2014. Nền kinh tế tiếp tục tăng trưởng, song tốc độ chậm; các khu vực kinh tế trong nước vẫn còn tiếp tục khó khăn.

Còn theo TS. Võ Trí Thành, Việt Nam có thể không đạt được kế hoạch tăng trưởng kinh tế 5 năm 2011 - 2015 ở mức 7,5%/năm. Cụ thể, năm 2013, mức tăng trưởng  sẽ chỉ vào khoảng 5,2 - 5,3%, năm 2014 và 2015, con số này được điều chỉnh tăng lên mức 5,5% và 5,7% - 5,8%.

Theo nhận định của WB, trở ngại ngắn hạn tới tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chính là do dư địa chính sách tài khóa đã bị thu hẹp lại, tuy chư tới tình trạng căng thẳng về nợ nhưng các nới lỏng chính sách tài khóa đang hướng tới tình trạng này. Ngay cả khi chỉ tăng tốc độ chi ngân sách ở mức nhỏ cũng sẽ gây nguy cơ làm méo mó các cân đối về nợ. Ngay trong triển vọng trung và dài hạn được đánh giá là tích cực tuy nhiên vẫn còn nhiều rủi ro như dự trữ ngoại hối còn ở mức thấp, cầu yếu của khu vực tư nhân dễ bị tổn thương bởi các diễn biến kinh tế bất lợi, khu vực ngân hàng còn mong manh... đặc biệt, cải cách cơ cấu có thể làm tăng trưởng tiếp tục chậm lại trong ngắn hạn.

Bà Phạm Chi Lan cũng cho biết, thách thức cho Việt Nam trong giai đoạn tới là rất nhiều khi mà trước mắt, kinh tế vĩ mô còn nhiều bất ổn, nhiều vấn đề dài hạn chưa thể giải quyết sớm. Trong đó, nhiều cam kết FTA mới mà chúng ta tham gia với mức độ tự do hóa và chuẩn mực cao hơn, tốc độ nhanh hơn... đang đặt ra cho Việt Nam thêm thách thức mới. Không những thế, cường độ cạnh tranh trong nước tăng mạnh về nhiều mặt đến từ các doanh nghiệp FDI, Trung Quốc và nhất là các quốc gia ASEAN từ 2015 trở đi”.

Bên cạnh những thách thức vẫn tồn tại trong suốt năm 2014, bà Phạm Chi Lan cũng chia sẻ những cơ hội trong năm 2014 cho các doanh nghiệp Việt Nam. Đó là việc Chính phủ quyết liệt thực hiện 3 khâu đột phá, đặc biệt về thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng có thể giúp nền kinh tế dần ổn định và tăng trưởng theo hướng bền vững. Đồng thời, việc tái cơ cấu nền kinh tế tạo nên những cải thiện trong môi trường kinh doanh, phân bổ nguồn lực và chính sách khuyến khích công bằng, hiệu quả hơn. Cải thiện môi trường kinh doanh có thể đến từ các FTA mới như EPA, TPP và EU. Đây sẽ là cơ hội thương mại và thu hút đầu tư về mọi mặt cho doanh nghiệp Việt Nam.

Đặc biệt, sau những khó khăn của nền kinh tế vừa qua, các doanh nghiệp đã thấy rõ được tầm quan trọng phải thay đổi phương thức quản trị doanh nghiệp, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để phát triển trong dài hạn. Doanh nghiệp nhà nước và khu vực tư nhân trong nước cũng đang dần lấy lại vai trò động lực của nền kinh tế, cải thiện vị thế trong xuất khẩu và công nghiệp, tăng tham gia vào nông nghiệp, tăng sự liên kiết giữa các doanh nghiệp với nhau. Quan trọng, các doanh nghiệp Việt Nam đã đổi mới tư duy và cách thức phát triển dựa vào công nghệ, sáng tạo để tăng năng lực cạnh tranh, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Đạt được điều này phụ thuộc rất lớn vào định hướng chính sách của Chính phủ và chính doanh nghiệp trong thời gian tới.

Ông Đặng Đức Thành, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc, Công ty Cổ phần tri thức doanh nghiệp Quốc tế cho rằng: “Hơn lúc nào, chính vào thời điểm này, doanh nghiệp phải tự làm mới mình. Trong kế hoạch sử dụng vốn, phải xem phần vốn nào là vốn tự có, phần vốn nào là phải huy động thêm với đối tác. Phải hợp tác và tái cấu trúc nguồn nhân lực. Thông qua đó, thách thức sẽ biến thành cơ hội cho doanh nghiệp”.

Còn TS Võ Trí Thành thì cho rằng, Việt Nam đang ở thời điểm quyết định cho quá trình chuyển đổi hệ/ mô hình phát triển bằng việc thiết lập cơ sở cho Việt Nam vượt qua được "bẫy thu nhập trung bình thấp", và để làm được điều này cần có động lực mới cho đổi mới cũng như "các nguồn lực chất lượng" cho phát triển. Chìa khóa chính là lấy lại lòng tin của thị trường và nhà đầu tư vào ổn định kinh tế vĩ mô và đổi mới cơ cấu ở Việt Nam.

(T.Hương)