Năm 2015: Tăng cường nhận diện rủi ro thị trường tài chính

Hoạt động trong bối cảnh khó khăn chung của cả nền kinh tế và nhiều khó khăn riêng của Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, nhận thức rõ tầm quan trọng của công tác phân tích nhận định tình hình và công tác dự báo đối với việc hoạch định và điều hành chính sách, Ủy ban đã tổ chức cập nhật thông tin, theo dõi và phân tích diễn biến kinh tế trong và ngoài nước một cách thường xuyên, liên tục.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Ngay từ tháng 02/2014, Ủy ban đã báo cáo Thủ tướng và đưa ra nhận định kinh tế Việt Nam đã có dấu hiệu phục hồi kể từ quý III/2013. Việc đưa ra nhận định chính xác, kịp thời có ý nghĩa hết sức quan trọng, một mặt giúp cho Thủ tướng, các Bộ, Ngành có cơ sở để hoạch định chính sách thích hợp, một mặt giúp cho thị trường, doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng có thông tin sát thực, qua đó tạo lòng tin để thúc đẩy hoạt động đầu tư, kinh doanh. Cũng trong báo cáo này, Ủy ban đã sớm có dự báo khả năng cao sẽ đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 5,8% trong năm 2014.

Trong những tháng đầu năm và trong suốt quá trình thực hiện Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ, trên cơ sở phân tích, nhận định tổng cầu của nền kinh tế tuy có dấu hiệu phục hồi nhưng vẫn còn thấp, kinh tế thế giới còn nhiều khó khăn, giá cả hàng hóa trên thị trường quốc tế giảm, không tác động đến lạm phát trong nước, Ủy ban đã sớm đưa ra dự báo lạm phát cả năm sẽ ở mức thấp. Theo đó, Ủy ban đã đề xuất tiếp tục đẩy mạnh thực thi hệ thống giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, tiếp tục thực thi chính sách linh hoạt để hỗ trợ tổng cầu; xem xét điều chỉnh giảm mặt bằng lãi suất. Đây là những khuyến nghị được đánh giá là phù hợp với thực tiễn diễn biến của kinh tế vĩ mô trong năm và phù hợp với điều hành chính sách của Chính phủ.

Cùng với việc phân tích kết quả thực thi chính sách dựa trên số liệu thống kê chính thức của các Bộ, Ngành, Ủy ban đã tổ chức nhiều chuyến khảo sát làm việc với Ủy ban nhân dân (UBND) một số tỉnh, thành phố, tổ chức mạn đàm với các doanh nghiệp và các hiệp hội nghề nghiệp trong nước, các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (thông qua Eurocharm, JICA) để có thêm các thông tin phản hồi về chính sách và khuôn khổ luật pháp của Việt Nam. Qua đó, Ủy ban đã tổng hợp báo cáo nhiều giải pháp, chính sách nêu trong các Nghị quyết điều hành của Chính phủ đã đi vào cuộc sống và được cộng đồng doanh nghiệp hoan nghênh. Nổi bật là các giải pháp cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế; chính sách miễn, giảm thuế cho một số đối tượng, giải pháp cơ cấu lại nợ vay ngân hàng, tạo điều kiện để các doanh nghiệp đang có khó khăn tạm thời có thể tiếp tục tiếp cận được vốn vay ngân hàng là những ý kiến được cộng đồng doanh nghiệp hoan nghênh.

Giám sát chung thị trường tài chính

Với nhận thức thị trường ngân hàng nói riêng và thị trường tài chính nói chung đóng vai trò hết sức quan trọng vì mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, đồng thời, thị trường tài chính là một trong ba đối tượng của chương trình tái cơ cấu, Ủy ban đã bám sát nội dung tái cơ cấu thị trường tài chính để đi sâu phân tích, đánh giá sự chuyển biến của thị trường, đồng thời đã phân tích, đánh giá các chỉ tiêu lành mạnh tài chính và những biến động về cấu trúc, sự phát triển của các khu vực của thị trường tài chính (ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm). Báo cáo giám sát thị trường tài chính của Ủy ban đã đóng góp một số nhận định và khuyến nghị chính sách quan trọng.

Thị trường đã có chuyển biến tích cực sau hai năm thực hiện tái cơ cấu. Cơ cấu tài sản của toàn thị trường (ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm) lành mạnh hơn. Tỷ trọng nhóm tài sản có rủi ro cao đã giảm đáng kể. Các ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán giảm thiểu đầu tư tài chính dài hạn và tăng tỷ trọng đầu tư tài chính vào sản phẩm có độ an toàn cao (trái phiếu chính phủ). Đầu tư tài chính đan xen giữa khu vực ngân hàng và các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ tiếp tục giảm mạnh. Tỷ lệ cho vay/huy động của hệ thống tổ chức tín dụng được cải thiện nhiều so với hai năm trước, tiệm cận mục tiêu 80% do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đặt ra. Nhóm các tổ chức tín dụng (TCTD) được tái cơ cấu có bước chuyển biến khá. Tốc độ tăng huy động vốn cao hơn tốc độ trung bình toàn hệ thống. Thanh khoản được cải thiện khá nên nhiều TCTD đã hoàn trả NHNN vay tái cấp vốn. Hệ số an toàn vốn của nhóm TCTD này cũng được cải thiện đáng kể. Nợ xấu của các TCTD (theo số liệu TCTD báo cáo) tuy biến động thất thường giữa các tháng nhưng nợ xấu đánh giá theo thông lệ quốc tế của toàn hệ thống được kiểm soát tốt và giảm so với hai năm trước. Ủy ban đã nhận định trong điều kiện kinh tế phục hồi chậm, doanh nghiệp còn nhiều khó khăn, tín dụng tăng thấp mà nợ xấu của các TCTD giảm là một kết quả đáng ghi nhận của chương trình tái cơ cấu thị trường tài chính.

Ủy ban cũng phân tích, nhận dạng một số rủi ro tiềm ẩn trên thị trường tài chính cần được theo dõi chặt chẽ để có biện pháp chính sách điều chỉnh thích hợp. Trên cơ sở phân tích đánh giá mức độ lành mạnh của thị trường tài chính, Ủy ban đã đề xuất nhiều kiến nghị chính sách, trong đó có một số khuyến nghị quan trọng như: việc phân loại nợ tiệm cận thông lệ quốc tế theo Thông tư 02/2013/TT-NHNN của NHNN cần có lộ trình thích hợp, phù hợp với năng lực tài chính của các TCTD và tiến trình tái cơ cấu thị trường tài chính; kiến nghị điều chỉnh khuôn khổ luật pháp (bao gồm một số Nghị định và một số Luật) liên quan đến tài sản đảm bảo nợ vay nhằm giúp Công ty Quản lý tài sản (VAMC) và các TCTD có điều kiện đẩy nhanh tiến trình phát mại tài sản xử lý nợ xấu; cùng với đó, Ủy ban cũng đề xuất một số giải pháp kỹ thuật để xử lý nợ xấu ngân hàng.

Mặc dù gặp khó khăn về cơ chế điều phối giám sát, tiếp cận thông tin nhưng Ủy ban luôn cố gắng cao nhất để thực hiện chức năng tham mưu, tư vấn cho Thủ tướng Chính phủ trong việc điều phối hoạt động giám sát thị trường tài chính quốc gia (ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm). Trong năm 2014, Ủy ban đã tích cực, chủ động thực hiện việc giám sát các cơ chế, chính sách liên quan đến thị trường tài chính, tham gia đóng góp ý kiến với các cơ quan có liên quan trong việc xây dựng cơ chế, chính sách về quản lý, thanh tra, giám sát hoạt động ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và thị trường tài chính.

Tăng cường nhận diện rủi ro thị trường

Ủy ban đã ban hành Hệ thống chỉ tiêu giám sát cẩn trọng vĩ mô - MPIs với 46 chỉ tiêu phục vụ xây dựng báo cáo tháng; 107 chỉ tiêu phục vụ xây dựng báo cáo quý; 103 chỉ tiêu phục vụ xây dựng báo cáo năm; và 59 chỉ tiêu MPIs lõi. Qua đây, những biến đổi, rủi ro trong từng khu vực cũng như sự tương tác qua lại giữa khu vực kinh tế thực và khu vực thị trường tài chính được đánh giá tương đối đầy đủ, tạo điều kiện để xây dựng hệ thống thông tin cảnh báo sớm rủi ro và đề xuất giải pháp hướng tới mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô. Đồng thời, ban hành Hệ thống chỉ tiêu giám sát lĩnh vực bảo hiểm gồm 57 chỉ tiêu. Theo đó, các mặt hoạt động chính của một định chế bảo hiểm cũng như của thị trường bảo hiểm nói chung được giám sát, theo dõi và đánh giá rủi ro.

Ủy ban đã ban hành quy định tạm thời về Khung nguyên tắc và nội dung giám sát Tập đoàn tài chính (TĐTC) tại Ủy ban. Trong đó, Ủy ban đã xác định: căn cứ định dạng loại hình TĐTC; loại hình tài chính trọng yếu trong tập đoàn; nguyên tắc định dạng loại hình TĐTC; nội dung giám sát TĐTC, bao gồm giám sát riêng lẻ (từng định chế tài chính trong Tập đoàn) và giám sát cấp độ tập đoàn. Có thể nói, việc ban hành Khung nguyên tắc, nội dung giám sát TĐTC đã tạo tiền đề quan trọng và là cơ sở giúp cho Ủy ban có thể đánh giá một cách tương đối toàn diện rủi ro của một TĐTC, đặc biệt xét trong bối cảnh khung khổ pháp lý về TĐTC và giám sát TĐTC còn thiếu và chưa hoàn thiện. Ngoài ra, Ủy ban đang trong quá trình phê duyệt để ban hành Hệ thống chỉ tiêu giám sát lĩnh vực chứng khoán.

Như vậy, cùng với những hệ thống chỉ tiêu giám sát tài chính được ban hành trong năm 2013, những hệ thống chỉ tiêu được ban hành năm 2014 đã giúp Ủy ban hoàn thiện về cơ bản hệ thống chỉ tiêu giám sát thị trường tài chính (cả về phương diện giám sát cẩn trọng vi mô và giám sát cẩn trọng vĩ mô). Đây sẽ là cơ sở cho các ban chuyên môn trong Ủy ban nâng cao chất lượng báo cáo, tham mưu về giám sát, không chỉ theo từng lĩnh vực mà còn giúp nâng cao khả năng nhìn nhận, đánh giá rủi ro chung của cả thị trường tài chính (bao gồm lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm) cũng như xét trong mối quan hệ với nền kinh tế vĩ mô.

Bên cạnh những kết quả đạt được nêu trên, trong năm qua, một số mặt hạn chế đã bộc lộ, gây khó khăn cho hoạt động của Ủy ban như chức năng, nhiệm vụ được giao cho Ủy ban khá nặng nề trong khi đó vị trí, vai trò của Ủy ban chưa được làm rõ về mặt pháp lý, nên chưa có sự đồng thuận cao giữa các cơ quan có liên quan, gây trở ngại rất lớn cho Ủy ban; thiếu cơ chế tiếp cận thông tin về chính sách và hoạt động của Chính phủ, của Thủ tướng Chính phủ, của các cơ quan quản lý nhà nước cũng như của các tổ chức tài chính; khung khổ pháp lý cho hoạt động của tập đoàn tài chính (Luật và các quy định giám sát tập đoàn tài chính chưa được ban hành) nên Ủy ban gặp khó khăn trong giám sát các tập đoàn tài chính.
 
Xác định năm 2015 là năm bản lề quan trọng chuyển tiếp giữa hai nhiệm kỳ, Ủy ban đặt mục tiêu tập trung nghiên cứu, phân tích, đánh giá tình hình thực hiện mục tiêu và các giải pháp nêu trong Nghị quyết của Quốc hội và Nghị quyết của Chính phủ về triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2015 với trọng tâm là tham mưu hoạch định triển khai hệ thống các giải pháp thực hiện mục tiêu tái cơ cấu nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, năng suất xã hội, tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế; tham mưu chính sách, đề xuất giải pháp phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2016-2020 với Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, góp phần vào công tác chuẩn bị văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XII; trong đó tập trung nâng cao năng lực phân tích, đánh giá, nhận định tình hình và đưa ra dự báo triển vọng kinh tế vĩ mô năm 2015 và các năm tiếp theo. Bên cạnh đó là nâng cao chất lượng giám sát chung thị trường tài chính (ngân hàng - chứng khoán - bảo hiểm), tăng cường phân tích, đánh giá sâu hơn thị trường chứng khoán và thị trường bảo hiểm, giám sát đánh giá các dòng vốn chu chuyển giữa các phân khúc thị trường (ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm) để đánh giá những rủi ro tiềm ẩn, đan xen của cả thị trường tài chính. Đồng thời, đánh giá tổng quan thị trường tài chính năm 2015 và cảnh báo nguy cơ rủi ro tiềm ẩn của thị trường tài chính và tác động đến khu vực kinh tế thực, từ đó, tham mưu trong tái cơ cấu thị trường tài chính mà trọng tâm là tái cơ cấu tổ chức tín dụng, tái cơ cấu thị trường chứng khoán và tái cơ cấu thị trường bảo hiểm.
 
(T.Hương)