Nâng cao hiệu quả hoạt động của các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách

(eFinance Online) - Sáng nay (16/6), Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với USAID tổ chức Hội thảo "Hoạt động của các quỹ tài chính ngoài ngân sách nhà nước" nhằm đề xuất giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động và cơ chế tài chính các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách nhà nước.
Toàn cảnh hội thảoToàn cảnh hội thảo

Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 đã đưa vào quy định về quỹ tài chính nhà nước  ngoài Ngân sách là quỹ do cơ quan có thẩm quyền quyết định thành lập, hoạt động độc lập với ngân sách nhà nước, nguồn thu, nhiệm vụ chi của quỹ để thực hiện các nhiệm vụ theo quy định của pháp luật.

Quỹ tài chính ngoài ngân sách nhà nước được thành lập ở trung ương và địa phương đóng vai trò quan trọng và góp phần tích cực trong huy động tập trung nguồn lực tài chính của xã hội, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước và cùng với ngân sách nhà nước giải quyết tốt hơn một số nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo an sinh xã hội.

Quỹ tài chính ngân sách hiện nay chủ yếu được thành lập theo quy định tại Luật, Nghị định có tính chuyên ngành nên với phạm vi điều chỉnh đặc thù. Ví dụ quỹ Bảo hiểm xã hội tự nguyện, quỹ bảo hiểm xã hội bắt buộc ,bảo hiểm thất nghiệp thành lập theo Luật bảo hiểm xã hội, quỹ bảo hiểm y tế thành lập theo Luật Bảo hiểm y tế… Nguồn tài chính để tạo lập các quỹ ngoài ngân sách nhà nước đều có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước tuy nhiên các quỹ ngoài ngân sách nhà nước không chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Luật ngân sách nhà nước mà được điều hành theo các quy định riêng.

Theo thống kê chưa đầy đủ, hiện nay có gần 40 quỹ tài chính nhà nước được thành lập theo quy định của Luật, Pháp lệnh, gần 20 quỹ thành lập theo các văn bản dưới luật. Tuy nhiên, có trên 70 quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách nhà nước đã được thành lập ở Trung ương và địa phương với quy mô, tính chất và phạm vi hoạt động khá đa dạng. Xét về quy mô chỉ có một số quỹ tài chính nhà nước ở Trung ương là có nguồn thu, nhiệm vụ chi lớn, còn lại chủ yếu là quỹ có quy mô nhỏ, phạm vi hoạt động hẹp trong một số lĩnh vực hoặc một địa phương.

Theo đánh giá của bà Ngô Trần Anh Minh - Vụ Tài chính tiền tệ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư thì việc hình thành các quỹ nói trên có thể coi là một giải pháp điều hành nền tài chính quốc gia có tính linh hoạt hơn. Đồng thời là biện pháp quan trọng hỗ trợ cho quỹ ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, quỹ đã huy động đóng góp của các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế và người lao động, huy động được sự tài trợ của các tổ chức quốc tế qua đó động viên thêm nguồn lực tài chính nhằm thực hiện một số mục tiêu của cộng đồng hoặc của ngành, lĩnh vực, thực hiện các chính sách an sinh xã hội.

Tuy nhiên, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách nhà nước cũng còn nhiều tồn tại. Theo ông Đỗ Trọng Khanh, Vụ trưởng Vụ Tài chính Tiền tệ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết: "Mặc dù các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách nhà nước đã có những đóng góp tích cực vào việc phục vụ phát triển kinh tế xã hội của quốc gia nhưng trong bối cảnh cân đối ngân sách nhà nước khó khăn hiện nay, nhiệm vụ chi cho các hoạt động phát triển kinh tế xã hội tăng hàng năm, tỷ lệ bội chi ngân sách nhà nước vẫn duy trì ở mức cao ảnh hưởng đến các yếu tố kinh tế vĩ mô thì việc mở rộng và hình thành nhiều quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách nhà nước có thể gây tác động tiêu cực tới ngân sách nhà nước".

Vấn đề này được bà Minh nêu cụ thể hơn. Chẳng hạn, việc hình thành quá nhiều quỹ có nguy cơ dẫn đến phân tán, quản lý lỏng lẻo. Công tác quản lý nhà nước đối với các quỹ tài chính ngoài ngân sách nhà nước vẫn còn hạn chế, một số quỹ chưa được phân định rõ việc thu chi, chưa phù hợp với quy định của Luật Ngân sách Nhà nước, nhiều quỹ vẫn hoạt động chủ yếu từ ngân sách nhà nước làm phân tán nguồn lực ngân sách nhà nước...

Do vậy việc phát triển nhanh các quỹ nếu không kiểm soát chặt chẽ sẽ dẫn đến tình trạng lạm thu, vượt quá khả năng của doanh nghiệp và dân cư. Theo đề xuất của Vụ Tài chính Tiền tệ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các bộ và cơ quan Trung ương, UBND các tỉnh cần tăng cường công tác quản lý đối với các quỹ tài chính ngoài ngân sách. Tập trung rà soát các quy định hiện hành liên quan đến việc thành lập, hoạt động và quản lý các quỹ tài chính ngoài ngân sách trong phạm vi ngành, lĩnh vực và địa bàn được phân công phụ trách. 

Đối với các quỹ có mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ trùng lặp, nhất là các quỹ có tính chất sinh lời thì xây dựng phương án chuyển đổi mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ để phát huy hiệu quả, chỉ thành lập quỹ trong trường hợp thật cần thiết, và đủ điều kiện theo quy định của pháp luật...

(T.N)