Nâng cao hiệu quả trong quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA

(eFinance Online) - Chiều ngày 25/10, Bộ Tài chính tổ chức họp báo chuyên đề về những nội dung mới về quản lý tài chính các chương trình, dự án sử dụng nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài trong Thông tư số 111/2016/TT-BTC. Ông Hoàng Hải - Phó Cục trưởng Cục Quản lý Nợ và Tài chính Đối ngoại chủ trì buổi họp báo. 
Toàn cảnh buổi họp báo. Toàn cảnh buổi họp báo.

Xây dựng quy trình cơ chế tài chính, cơ chế giải ngân  mới

Trong giai đoạn 10 năm trở lại đây (2005 - 2015), tổng số vốn ODA, vay ưu đãi được ký kết (khoảng 45 tỷ USD), trong đó, nguồn ODA dành cho Việt Nam tập trung chủ yếu vào lĩnh vực như: hỗ trợ cân đối tài chính vĩ mô; đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế và xã hội; phát triển y tế, giáo dục và đào tạo; phát triển nông nghiệp kết hợp xóa đói, giảm nghèo; bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu... Qua đó  góp phần nâng cao năng lực sản xuất và khả năng cạnh tranh của một số ngành kinh tế, tạo điều kiện và môi trường thuận lợi để thúc đẩy thương mại, đầu tư và phát triển khu vực kinh tế tư nhân; tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế.

Tuy nhiên, nguồn vốn ODA thực chất là nợ quốc gia. Đối với Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ. Việt Nam hiện đã là một quốc gia thu nhập trung bình, mối quan hệ đối tác và các nguồn tài trợ đang thay đổi. Nguồn vốn ODA cần được sử dụng một cách chiến lược hơn và cẩn trọng hơn để thúc đẩy sự tăng trưởng của nền kinh tế và huy động các nguồn vốn tư nhân bổ sung cho các nguồn lực công.

Theo ông Hoàng Hải, trong bối cảnh Việt Nam bắt đầu bước vào ngưỡng của quốc gia có thu nhập trung bình thấp, việc huy động các nguồn vốn ODA trở nên khó khăn hơn. Việt Nam bắt đầu phải tiếp cận các với các nguồn vốn vay kém ưu đãi hơn. Do vậy, vấn đề nâng cao công tác quản lý nguồn vốn vay, đặc biệt là quản lý tài chính nguồn vốn ODA và vay ưu đãi để phát huy hơn nữa hiệu quả sử dụng các nguồn vốn tài trợ của nước ngoài và đảm bảo mục tiêu vay nợ bền vững là nhu cầu bức thiết của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Ông Hải cũng cho biết, xuất phát từ các vướng mắc trong quản lý tài chính các chương trình, dự án sử dụng nguồn vốn vay nước ngoài thời gian qua và yêu cầu về quản lý trong giai đoạn tới, Bộ Tài chính đã quy định một số nội dung quy định mới trong Thông tư số 111/2016/TT-BTC tập trung vào hướng dẫn rõ nội dung và quy trình xác định cơ chế tài chính ngay từ khâu đề xuất chương trình, dự án; dẫn chiếu đến các quy định đã có tại NĐ số 16 và làm rõ thêm yêu cầu trình bày tại báo cáo của đơn vị đề xuất.

Về khâu lập kế hoạch và kiểm soát chi, quản lý giải ngân, Thông tư mới bỏ quy định của TT 218 về việc được giải ngân vượt kế hoạch; cơ sở kiểm soát chi là kế hoạch được giao hoặc kế hoạch vốn bổ sung do cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Về quy trình kiểm soát chi, đối với vốn ODA, vốn vay ưu đãi áp dụng quy trình chung về quản lý, thanh toán vốn đầu tư và vốn sự nghiệp, thanh toán chi giải phóng mặt bằng.

Thông tư cũng bổ sung hướng dẫn một số nội dung đặc thù đối với ODA như hồ sơ kiểm soát chi (có hiệp định, hợp đồng kèm bản dịch, các hồ sơ, chứng từ liên quan)

Về nội dung kiểm soát chi, Thông tư bổ sung yêu cầu kiểm soát chi sau đối với hình thức tín dụng thư có hoặc không có thư cam kết; cho phép kiểm soát chi sau từ TK cấp 2 đối với các khoản chi cụ thể trong phạm vi dự toán đã được duyệt.

Ông Hải cũng chỉ rõ thêm về quy trình hạch toán NSNN mới. Theo đó, Kho bạc Nhà nước TW và KBNN tại tỉnh, thành phố thực hiện hạch toán đối với nguồn vốn do KBNN kiểm soát chi; thực hiện ngay từ gốc (tại cơ quan KSC) trên cơ sở hồ sơ chứng từ giải ngân do Chủ dự  án nộp. Bộ Tài chính hạch toán đối với nguồn vốn do BTC ủy quyền cho Cơ quan cho vay lại kiểm soát chi.

Thông tư quy định về nguyên tắc hạch toán và quy trình hạch toán giữa chủ dự án, KBNN và cơ quan tài chính cấp 1 (quy trình nội bộ giữa KBNN, Bộ Tài chính hướng dẫn tại văn bản riêng).

Bổ sung quy định về quyết toán các dự  án HCSN, đồng thời giải quyết các vướng mắc về tỷ giá hạch toán, lãi tiền gửi NH, xử lý vấn đề tỷ giá khi hạch toán, mở tài khoản tạm ứng, TK cấp 2, bổ sung trách nhiệm ngân hàng phục vụ...

Theo ông Hải, việc quy định rõ về quy trình xác định cơ chế tài chính, cơ chế giải ngân theo kế hoạch vốn được giao, quy trình hạch toán ngân sách mới sẽ tạo điều kiện cho các Bộ, ngành địa phương nâng cao trách nhiệm trong việc tăng cường công tác quản lý tài chính, thúc đẩy tăng tỷ lệ giải ngân của các Bộ, ngành, địa phương đối với các chương trình, dự án ODA từ đó nâng cao được hiệu quả sử dụng vốn vay nước ngoài, đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn tới.   

Không sử dụng nguồn vốn vay ODA vào mua sắm 

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về việc thắt chặt mua sắm tài sản công, tại họp báo, ông Hoàng Hải một lần nữa khẳng định việc sử dụng nguồn vốn vay là để đầu tư chứ không phải để mua sắm, đặc biệt là xe ô tô. Trừ trường hợp đặc biệt như mua ô tô chuyên dùng cho ngành y tế, xử lý dịch bệnh thì Bộ Tài chính sẽ báo cáo Chính phủ để Chính phủ phê duyệt sử dụng nguồn vốn vay ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ nước ngoài vào việc này.

Riêng đối với thông tin, Bộ Tài chính sử dụng vốn vay ODA nhiều nhưng chưa hiệu quả, ông Hoàng Hải cho biết, hiện nay vốn tài trợ không hoàn lại thực hiện các dự án của Bộ Tài chính rất hạn chế, có thể nói là ít nhất trong các Bộ, ngành. Gần đây nhất, năm ngoái, Ngân hàng Thế giới có hỗ trợ Bộ Tài chính dự án nâng cao năng lực quản lý tài chính, và dự án này mới được triển khai trong giai đoạn đầu. 

"Vì thế thông tin Bộ Tài chính sử dụng vốn ODA nhiều và chưa hiệu quả là thông tin không chính xác." - ông Hoàng Hải khẳng định.

Theo ông Hải, Bộ Tài chính luôn nhận thức rõ vai trò là cơ quan đầu mối của Chính phủ trong việc quản lý nguồn vốn vay ODA nên việc nâng cao hiệu quả trong quản lý và sử dụng vốn vay tài trợ là điều tiên quyết đặt ra trong việc triển khai tất cả các dự án.

(T.H)