Nền tài chính lành mạnh: Đòn bẩy đưa Việt Nam đạt vị thế nước thu nhập trung bình

Thị trường tài chính được coi là kênh dẫn vốn cho nền kinh tế Việt Nam. Việc lành mạnh hóa thông qua việc tăng cường khả năng giám sát thị trường, cung cấp hạ tầng tài chính bền vững…là bước đi quan trọng thời gian tới.

Ảnh: TH.Ảnh: TH.

Rủi ro an ninh tài chính

Tại Hội thảo Tăng cường Giám sát và lành mạnh hóa hệ thống tài chính diễn ra ngày 18/12,  Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Văn Ninh cho biết: Thị trường tài chính có vai trò là hệ thống huyết mạch của nền kinh tế nên thời gian qua, các nước trên thế giới đã tiến hành cải cách sâu rộng, lành mạnh hóa thị trường. Nhiều dự báo cho rằng, kinh tế thế giới sẽ tăng trưởng chậm hơn so với thập kỷ vừa qua và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Giai đoạn 2013-2016, dự báo tăng trưởng chỉ ở mức 3,5% đến 3,6%. Đồng thời, kinh tế thế giới đang diễn ra mạnh mẽ hơn với 3 quá trình: Chuyển dịch trọng tâm kinh tế từ Tây sang Đông; Chuyển dịch mô thức phát triển từ “nâu” sang “xanh”; Chuyển dịch cấu trúc kinh tế theo hướng cân bằng hơn giữa kinh tế “ảo” và kinh tế “thực”. Mặt khác, quá trình tái cơ cấu cũng diễn ra mạnh mẽ, nhất là ở các nước đang phát triển, các nước có tiềm lực lớn, đổi mới mô hình tăng trưởng trở thành ưu tiên chiến lược của nhiều nước. Hệ thống tiền tệ quốc tế cũng sẽ có những biến chuyển quan trọng với quá trình gia tăng sức mạnh kinh tế của Trung Quốc và việc đồng Nhân dân tệ dần được quốc tế hóa.

Đối với Việt Nam, thị trường tài chính cũng là kênh dẫn vốn cho nền kinh tế, tuy nhiên, do nền tảng chưa bền vững nên đã xuất hiện nhiều hạn chế như chất lượng tài sản giảm...và đặc biệt, sau khủng hoảng, tình hình này càng rõ nét hơn.

Trong bối cảnh và xu hướng phát triển đó, Việt Nam cũng đang tích cực đẩy mạnh thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phát triển theo hướng bền vững. Các cân đối kinh tế - tài chính vĩ mô được duy trì ổn định, việc động viên, phân bổ các nguồn lực tài chính tiếp tục có những chuyển biến tích cực...Cải cách hành chính trong lĩnh vực tài chính - tiền tệ đã được đẩy mạnh theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch, công khai. Có thể nói, tiềm lực và sức mạnh của nền tài chính quốc gia ngày càng vững chắc hơn nhờ những quyết sách về cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh.

Bà Victoria Kwakwa, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng thế giới tại Việt Nam (WB) nhấn mạnh bước tiến quan trọng của Việt Nam trong suốt một thập kỷ qua, đặc biệt, thị trường tài chính Việt Nam đã đem lại nhiều công cụ tài chính mới góp phần giúp Chính phủ điều tiết nền kinh tế.

"Chúng tôi đánh giá cao điều này. Một nền tài chính lành mạnh là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam đạt được vị thế nước có thu nhập trung bình. Việt Nam đang trong giai đoạn thực hiện chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, dù đã có những tiến bộ, tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này vẫn cần được thúc dẩy mạnh mẽ hơn để tránh tụt hậu." - Bà Kwawa cho biết. 

Chia sẻ thêm về những bất cập của thị trường tài chính Việt Nam, theo đánh giá của Trưởng Ban kinh tế Trung ương GS.TS Vương Đình Huệ, nền tài chính quốc gia cũng còn bộc lộ nhiều tồn tại như chính sách tài chính trong một số lĩnh vực còn chậm được ban hành và triển khai một cách đồng bộ, cơ chế huy động các nguồn lực còn một số điểm nghẽn; cơ chế phân phối và sử dụng nguồn lực tài chính quốc gia thiên về phát triển chiều rộng, hiệu quả và sức cạnh tranh thấp; đổi mới cơ chế tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp công triển khai chưa quyết liệt. Đáng chú ý, hệ thống thanh tra, giám sát tài chính tuy có bước tiến bộ nhưng còn chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra, cải cách hành chính, bộ máy quản lý tài chính trong một số khâu còn thiếu đột phá, xuất hiện thêm rủi ro tác động đến an toàn cho hệ thống tài chính - ngân hàng và an ninh tài chính của Việt Nam trong quá trình phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế.

Để khắc phục những tồn tại, bất cập trên, Chiến lược phát triển bền vững của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 đã xác định là phải bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, đặc biệt là các chính sách tài chính, tiền tệ, các cân đối lớn; giữ vững an ninh lương thực, an ninh năng lượng, an ninh tài chính nhằm tạo khả năng chống đỡ được những cú sốc từ bên ngoài để phát triển bền vững, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ. Chiến lược Tài chính Việt Nam đến năm 2020 được Thủ Tướng phê duyệt đã đặt mục tiêu xây dựng nền tài chính quốc gia lành mạnh, đảm bảo giữ vững an ninh tài chính, ổn định kinh tế vĩ mô, tài chính - tiền tệ, tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng và tái cấu trúc nền kinh tế, giải quyết tốt các vấn đề an sinh xã hội; huy động, quản lý, phân phối và sử dụng hiệu quả, công bằng các nguồn lực tài chính trong xã hội; cải cách hành chính đồng bộ, toàn diện; đảm bảo tính hiệu quả và hiệu lực của công tác quản lý, giám sát tài chính.

Tăng cường giám sát thị trường tài chính

“Qua 2 năm triển khai đề án tái cơ cấu, hệ thống tài chính ngân hàng đã đi vào ổn định, nguy cơ mất thanh khoản và đổ vỡ hệ thống đã được đẩy lùi, thị trường chứng khoán có mức tăng trưởng mạnh trong khu vực Châu Á. Tuy vậy, nợ xấu còn nhiều nguy cơ tăng trở lại, rủi ro phát sinh từ sở hữu chéo vẫn đang là thách thức lớn. Để thị trường tài chính phát triển lành mạnh, các cơ quan quản lý cần thực hiện nhiều biện pháp, trong đó có việc xây dựng mô hình giám sát tài chính hữu hiệu để đưa ra dự báo cho Chính phủ trước các rủi ro từ thị trường tài chính.” - Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Từ những mục tiêu, định hướng nêu trên, trong thời gian tới Việt Nam cần tiếp tục nâng cao hiệu quả huy động nguồn lực tài chính quốc gia, đồng thời, nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng các nguồn lực tài chính gắn với quá trình tái cơ cấu nền tài chính quốc gia và tái cơ cấu nền kinh tế. Hoàn thiện chính sách, cơ chế tài chính doanh nghiệp, thực hiện tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước, phát triển đồng bộ thị trường tài chính và dịch vụ tài chính. Đặc biệt, cần nâng cao năng lực và hiệu quả kiểm tra, thanh tra, giám sát và đảm bảo an ninh tài chính quốc gia, đẩy mạnh cải cách hành chính trong lĩnh vực tài chính, hoàn thiện phương thức điều hành chính sách tài chính.

Trong đó, theo đại diện Ban Kinh tế Trung ương, cần thực hiện phát triển đồng bộ và vững chắc thị trường tài chính, bao gồm thị trường vốn và thị trường tiền tệ. Thị trường vốn là một kênh rất quan trọng để huy động mọi nguồn vốn của xã hội cho đầu tư phát triển. Nguồn vốn phải được dịch chuyển vào những nơi hoạt động có hiệu quả, nhất là khu vực kinh tế “thực”, kinh tế “xanh”, theo sự dẫn dắt của những tín hiệu tốt trên thị trường, không bị biến dạng do các quyết định hành chính, đáp ứng đòi hỏi cấp thiết về đổi mới mô hình tăng trưởng và tái cơ cấu kinh tế theo ngành, vùng, doanh nhân, sản phẩm và công nghệ. Khâu đột phá là giải quyết mối quan hệ giữa nhà nước và thị trường trong việc phân bổ các nguồn lực và nguồn vốn cho phát triển, đặc biệt là phân bổ lần đầu. Cho dù sự phân bổ thuộc về Nhà nước thì cũng phải tôn trọng khách quan các nguyên tắc của thị trường, coi trọng các tín hiệu chỉ dẫn của thị trường. Tăng cường quản lý nhà nước đối với thị trường vốn, đảm bảo cho thị trường này vận hành thông suốt, công khai, minh bạch và hiệu quả.

Về cơ bản, thị trường tiền tệ ở Việt Nam đã hình thành và vận hành trên những nguyên lý của kinh tế thị trường và nguyên tắc quản lý, điều hành của Nhà nước. Phát triển và quản lý thị trường tiền tệ, tăng cường sự phối hợp trong điều hành chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa với mục tiêu là góp phần chống lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, phục hồi nhịp độ tăng trưởng, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới mô hình tăng trưởng, thực hiện tái cơ cấu nền kinh tế.

Đặc biệt, cần đẩy mạnh công tác quản lý nhà nước đối với thị trường tài chính, bao gồm thị trường tiền tệ, thị trường tín dụng - ngân hàng, thị trường chứng khoán (thị trường cổ phiếu và thị trường trái phiếu). Đảm bảo sự phát triển “cân bằng” và phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài chính và chính sách tiền tệ nhằm ổn định kinh tế vĩ mô. Để nâng cao hiệu lực và hiệu quả của quản lý nhà nước đối với thị trường tài chính trong quá trình tái cấu trúc, Nhà nước cần đảm bảo cho thị trường tài chính vận hành ổn định, công khai và minh bạch theo những nguyên tắc của nền kinh tế thị trường đầy đủ, được giám sát, đánh giá theo thông lệ và chuẩn mực quốc tế. Cần phòng tránh và giảm thiểu rủi ro của thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường tín dụng, thị trường chứng khoán và thị trường bất động sản trước những biến động xấu của thị trường tài chính toàn cầu. Đồng thời, phát triển mạnh thị trường chứng khoán và đổi mới hoạt động của những ngành nghề có liên quan đến hoạt động chứng khoán và thị trường chứng khoán, để thị trường chứng khoán trở thành kênh rất quan trọng và có ý nghĩa chiến lược trong việc huy động vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp. Kiểm soát chặt chẽ nợ công, nợ nước ngoài của Chính phủ và nợ của doanh nghiệp, nhất là nợ của các tập đoàn kinh tế và tổng công ty nhà nước. Kiên quyết xóa bỏ tình trạng “đô-la hóa”, “vàng hóa”, “tiền mặt hóa” nền kinh tế và thị trường ngầm về một số ngoại tệ mạnh khác; giảm thiểu những tác động tiêu cực từ sở hữu chéo trong hệ thống tài chính, ngân hàng.

Cùng với đó, đẩy mạnh tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính theo hướng giảm số lượng, hình thành một số lượng hợp lý các ngân hàng thương mại và tổ chức tài chính có quy mô lớn, có mô hình tổ chức và chế độ quản trị hiện đại, hoạt động theo chuẩn mực quốc tế, có khả năng cạnh tranh cao. Đảm bảo tính “cân bằng” giữa hoạt động tín dụng và các dịch vụ khác, từng bước nâng cao tỷ lệ các dịch vụ giá trị gia tăng, phân định và kiểm soát chặt chẽ tín dụng thương mại và hoạt động đầu tư của các ngân hàng thương mại.

Tuy nhiên, theo Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia Vũ Viết Ngoạn, tái cấu trúc thị trường tài chính Việt Nam không chỉ dừng ở việc khắc phục những hậu quả như nợ xấu, thanh khoản,...mà hơn thế, chúng ta phải có những thay đổi căn bản về thể chế, cấu trúc thị trường và cả tư duy chính sách để kiện tạo một nền tảng tài chính vững mạnh, đảm đương được vai trò phân bổ nguồn lực xã hội một cách hiệu quả, đồng thời đảm bảo ổn định tài chính để phát triển bền vững.

Muốn vậy, cần tăng cường kiểm tra, giám sát đối với hệ thống tài chính - ngân hàng thông qua các cơ quan kiểm tra, giám sát độc lập (thanh tra, kiểm toán), sự giám sát của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cũng như của chính các tổ chức tài chính, tín dụng bằng các công cụ kiểm toán nội bộ và kiểm soát nội bộ. Tiếp tục đổi mới và hoàn thiện môi trường pháp lý và chính sách để các định chế tài chính tôn trọng kỷ luật và kỷ cương, hoạt động an toàn và hiệu quả.

Nhà nước có vai trò cung cấp và giám sát thị trường để đảm bảo sự lành mạnh của cơ cấu cũng như hạ tầng tài chính. Do đó, nhà nước phải có tư duy phù hợp với nền kinh tế, tức là phải kết hợp động cơ của khu vực tư nhân với lợi ích của khu vực công. Bài học quan trọng sau khủng hoảng tài chính là cần đảm bảo kỷ luật thị trường thông qua việc theo dõi, giám sát thị trường của các cơ quan thanh tra giám sát... Việc tăng cường giám sát thị trường không những không làm giảm cạnh tranh mà còn hỗ trợ lành mạnh hóa thị trường.

(T.Hương)